آیا فشار خون پایین باعث مرگ می‌شود؟ از چه عددی خطرناک است

فشار خون پایین در یک نگاه

منابع: NHLBI، MedlinePlus، NHS، Cleveland Clinic

در هر بار مراجعه به مطب پزشک، معمولاً فشار خون شما اندازه‌گیری می‌شود. این یکی از علائم حیاتی است که به پزشک کمک می‌کند وضعیت سلامت عمومی شما را زیر نظر داشته باشد. همان‌طور که برخی افراد به دلایل ژنتیکی و سابقه خانوادگی مستعد ابتلا به بیماری قلبی هستند، فشار خون نیز شاخص مهمی برای پیش‌بینی بیماری‌های قلبی در آینده محسوب می‌شود. در حالی که خطرات ناشی از فشار خون بالا به خوبی شناخته شده‌اند، فشار خون بیش از حد پایین نیز می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.

مهمترین سوال این است که آیا فشار خون پایین باعث مرگ در افراد می شود؟

فشار خون چیست؟

فشار خون، نیرویی است که خون هنگام پمپاژ از سوی قلب، به دیواره‌های شریان‌ها وارد می‌کند. این فشار با دو عدد اندازه‌گیری می‌شود:

فشار سیستولیک (عدد بالا): فشار خون هنگام ضربان قلب

فشار دیاستولیک (عدد پایین): فشار خون در زمان استراحت قلب بین دو ضربان

بر اساس اعلام مؤسسه ملی قلب، ریه و خون ایالات متحده، فشار خون طبیعی برای بزرگسال سالم زمانی است که عدد سیستولیک زیر ۱۲۰ و دیاستولیک زیر ۸۰ باشد. فشار خون ۹۰/۶۰ به‌عنوان فشار خون پایین شناخته می‌شود که اصطلاح پزشکی آن هیپوتانسیون (Hypotension) است.

علل، انواع و زمان مراجعه به پزشک در مورد فشار خون پایین

به طور کلی، فشار خون پایین خطرناک نیست مگر اینکه باعث بروز علائم آزاردهنده شود. مرکز سلامت امریکا به بررسی علل، علائم و انواع مختلف فشار خون کم می‌پردازد.

علل و انواع فشار خون پایین

هیپوتانسیون شدید: معمولاً به‌طور ناگهانی و در پی تروما (آسیب فیزیکی)، عفونت شدید یا واکنش آلرژیک ایجاد می‌شود.

هیپوتانسیون وضعیتی (ارتواستاتیک): افت فشار خون پس از بلند شدن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده است. این وضعیت در برخی افراد می‌تواند شدید و مداوم باشد. کم‌آبی بدن نقش مهمی در آن دارد.

هیپوتانسیون عصبی (Neurally Mediated): هنگام ایستادن طولانی‌مدت رخ می‌دهد و در کودکان، نوجوانان یا افراد مبتلا به تب یا ویروس شایع‌تر است.

هیپوتانسیون بعد از غذا (Postprandial): در سالمندان شایع است و باعث سرگیجه، سبک‌سری یا غش پس از غذا خوردن می‌شود. تصور می‌شود که به‌دلیل تجمع خون در ناحیه شکم جهت هضم غذا رخ می‌دهد.

سایر عواملی که در افت فشار خون نقش دارند:

افرادی که فعالیت بدنی زیاد دارند یا جثه لاغری دارند ممکن است به‌طور طبیعی فشار خون کمتری داشته باشند. اما اگر فشار خون شما به‌طور ناگهانی افت کند یا به‌طور مداوم پایین‌تر از حد طبیعی‌تان باشد، ممکن است نشانه‌ای از یک مشکل جدی‌تر در سلامت شما باشد. در چنین مواردی، مراجعه به پزشک توصیه می‌شود.

علائم قابل توجه در فشار خون پایین

بیشتر افراد مبتلا به فشار خون پایین (هیپوتانسیون) معمولاً هیچ علامتی ندارند. پزشکان معمولاً به دنبال الگوی مزمن فشار خون پایین همراه با یک یا چند مورد از علائم زیر هستند:

علل فشار خون پایین در خانم ها

دلایل مختلفی می‌توانند باعث کاهش فشار خون شوند. برخی از علل رایج عبارت‌اند از:

1- کم‌آبی بدن:

کم‌آبی یکی از دلایل اصلی افت فشار خون است. وقتی بدن به دلیل تعریق زیاد، اسهال یا استفراغ مایعات زیادی از دست می‌دهد، حجم خون کاهش یافته و فشار خون افت می‌کند.

2- داروها:

برخی داروها مانند دیورتیک‌ها (ادرارآورها)، داروهای آلفابلوکر و بتابلوکر می‌توانند موجب کاهش فشار خون شوند. این داروها معمولاً برای درمان فشار خون بالا، نارسایی قلبی یا اختلالات اضطرابی تجویز می‌شوند.

3- مشکلات قلبی:

بیماری‌هایی نظیر حمله قلبی، نارسایی قلبی یا ریتم غیرطبیعی قلب می‌توانند موجب افت فشار خون شوند.

4- بارداری:

زنان باردار به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون ممکن است افت فشار خون را تجربه کنند.

5- کمبودهای تغذیه‌ای:

کمبود ویتامین‌هایی مانند B12، اسید فولیک و آهن می‌تواند به کاهش فشار خون منجر شود.

علائم فشار خون پایین در زنان

علائم فشار خون پایین بسته به شدت آن می‌تواند متفاوت باشد. برخی از علائم شایع در زنان عبارت‌اند از:

در برخی موارد، فشار خون پایین ممکن است باعث درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضربان قلب نامنظم نیز شود.

آیا فشار خون پایین برای خانم ها خطرناک است؟

در حالی که فشار خون پایین معمولاً به عنوان یک وضعیت خطرناک شناخته نمی‌شود، اما در صورتی که منجر به غش کردن یا زمین خوردن شود، می‌تواند مشکلاتی به همراه داشته باشد. همچنین در برخی موارد، فشار خون پایین می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل زمینه‌ای مانند بیماری قلبی یا آسیب عصبی باشد.

فشار خون پایین خطرناک برای زنان چقدر است؟

سطحی از فشار خون که در زنان به‌عنوان خطرناک در نظر گرفته می‌شود، معمولاً فشار سیستولیک (عدد بالا) کمتر از ۹۰ میلی‌متر جیوه یا فشار دیاستولیک (عدد پایین) کمتر از ۶۰ میلی‌متر جیوه است. البته شدت و علائم افت فشار خون می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد.

مطلب مرتبط: جدول فشار خون نرمال در سنین مختلف

تشخیص و بررسی‌های پزشکی

اغلب افراد برای اولین‌بار در مطب پزشک متوجه فشار خون پایین خود می‌شوند. برخی دیگر نیز ممکن است هنگام اندازه‌گیری فشار خون در خانه متوجه این وضعیت شوند. اگر پایین بودن فشار خون شما با علائم بالا همراه است، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.

پزشک در مورد علائم، سوابق بیماری، داروهایی که مصرف می‌کنید و آزمایش‌های قبلی از شما سوال خواهد کرد. معاینه فیزیکی انجام می‌شود و در صورت نیاز، آزمایش‌های تکمیلی برای تعیین علت فشار خون کم درخواست می‌گردد. درمان بر اساس علت شناسایی‌شده تنظیم می‌شود.

درمان فشار خون پایین

درمان به شدت علائم شما بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

برای درمان فشارخون پایین می توانید از میوه ها استفاده کنید بعضی از میوه ها هستند که فشار شما را تنظیم می کنند: راهکارهای سریع بالا بردن فشار را در مقاله‌ی درمان اورژانسی فشار خون پایین ببینید!

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر فشار خون بیش از حد پایین بیفتد، ممکن است اندام‌های حیاتی بدن شما اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نکنند که می‌تواند منجر به یک اورژانس پزشکی شود. در این صورت، بافت‌ها و سلول‌ها ممکن است آسیب ببینند یا از بین بروند.

در صورت مشاهده علائم زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

در صورتی که علائم خفیف‌تر و غیراورژانسی باشند، پزشک آزمایش‌هایی برای شناسایی علت فشار خون پایین انجام می‌دهد و بر اساس نتایج، برنامه درمانی ارائه می‌کند. برای اینکه بیشتر با فشارخون آشنا شوید باید درمورد عوارض فشارخون بالا بخوانید

پیشگیری از فشار خون پایین و علائم آن

اگر پزشک شما را به فشار خون پایین علامت‌دار تشخیص داده است، ممکن است راهکارهای ساده‌ای برای پیشگیری از علائم پیشنهاد کند:

در صورتی که پزشک برای شما دارویی جهت پیشگیری از افت فشار خون تجویز کرده است، حتماً آن را دقیقاً مطابق دستور مصرف کنید.

چه زمانی افت فشار خون اورژانسی است؟

به گفته‌ی NHLBI، بعضی افراد همیشه فشار خون پایینی دارند و این برای آن‌ها طبیعی است. آنچه باید جدی گرفت، افت ناگهانی و شدید است. به گفته‌ی MedlinePlus، افت شدیدی که به شوک برسد یک اورژانس پزشکی است و می‌تواند به دنبال خونریزی ناگهانی، عفونت شدید، حمله‌ی قلبی یا واکنش آلرژیک شدید رخ دهد.

اگر این نشانه‌ها را در خودتان یا اطرافیان دیدید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید:

• پوست سرد و عرق‌کرده
• تنفس تند
• کبود شدن رنگ پوست
• نبض ضعیف و تند

اگر فشار پایین باعث شد کسی از هوش برود، باید همان لحظه درمان شود؛ و اگر نفس نمی‌کشد یا نبض ندارد، احیای قلبی ریوی را شروع کنید.

دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اکوکاردیوگرافی