فشار خون ۱۸: خطرات جبران‌ناپذیر و بهترین درمان

فشار خون ۱۸ یعنی عدد بالایی ۱۸۰؛ اگر فشارسنج شما همین عدد را نشان داده، از مرز «فشار خون مرحله ۲» خیلی بالاتر رفته. اما تکلیف را علامت‌ها روشن می‌کنند.

طبق Cleveland Clinic، عدد بالایی ۱۸۰ به بالا یا عدد پایینی ۱۲۰ به بالا، اگر علامتی همراهش نباشد، «پرفشاری شدید» است؛ یعنی ۱۸ روی ۱۰ (۱۸۰/۱۰۰) هم در این گروه است و باید جدی گرفته شود و با پزشک پیگیری شود. اما اگر همین عدد همراه با علامت و آسیب به اندام‌ها باشد، «اورژانس فشار خون» است: همین الان با ۱۱۵ تماس بگیرید.

فشار خون ۱۸ یعنی چه؟ (۱۸ همان ۱۸۰ است)

در گفتار روزمره فشار خون را کوتاه می‌گویند: «فشارم ۱۸ شد» یعنی ۱۸۰ میلی‌متر جیوه. فشارسنج دو عدد نشان می‌دهد. عدد بالایی فشار هنگام انقباض قلب است و عدد پایینی فشار در فاصله‌ی بین دو ضربان. وقتی کسی می‌گوید «فشارم ۱۸ روی ۱۰ است» یعنی ۱۸۰ روی ۱۰۰.

برای اینکه این عدد در جای درستش بنشیند، مرزهای رایج را ببینید. طبق Cleveland Clinic، مرحله ۱ فشار خون یعنی عدد بالایی در محدوده‌ی ۱۳۰ یا عدد پایینی در ۸۰. مرحله ۲ یعنی عدد بالایی ۱۴۰ به بالا یا عدد پایینی ۹۰ به بالا. بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ را هم Cleveland Clinic «خطرناک بالا» می‌نامد.

NHS نیز فشار بالا را معمولاً ۱۴۰/۹۰ به بالا در مطب و ۱۳۵/۸۵ به بالا در خانه تعریف می‌کند. پس ۱۸۰ بسیار بالاتر از مرز مرحله ۲ است.

یک نکته‌ی مهم: دیدن عدد ۱۸ در یک بار اندازه‌گیری، به‌تنهایی تشخیص «پرفشاری خون» نیست. طبق MedlinePlus، قبل از تشخیص نهایی باید فشار چند بار اندازه‌گیری شود. ولی این به معنی نادیده گرفتن عدد نیست؛ یعنی باید درست اندازه بگیرید و پیگیری کنید.

آیا فشار خون ۱۸ خطرناک است؟ فشار ۱۸ روی ۱۰ و ۱۸ روی ۱۲ با علامت یا بدون علامت فرق می‌کند

پاسخ کوتاه: بله، جدی است؛ Cleveland Clinic این عدد را «پرفشاری شدید» می‌نامد. مرزِ «پرفشاری شدید» و «اورژانس» عدد پایینی نیست، علامت است. اگر عدد بالایی ۱۸۰ به بالا یا عدد پایینی ۱۲۰ به بالا باشد و علامتی نداشته باشید، به آن «پرفشاری شدید» می‌گویند؛ اگر همین عدد با علامت و آسیب اندام همراه باشد، «اورژانس فشار خون» است. جدول زیر این تفکیک را نشان می‌دهد.

فشار خون ۱۸۰ دیدم؛ همین حالا چه کنم؟

اگر علامت اورژانسی ندارید، اولین کار این است که عجله نکنید و تصمیم را به یک عدد نسپارید. فشار در طول روز بالا و پایین می‌شود و یک اندازه‌گیری، تصویر کامل نیست. از طرف دیگر، اگر عدد بالا ماند، آن را به حساب «خطای دستگاه» نگذارید و نگذارید چند روز بگذرد بدون اینکه به پزشک خبر بدهید.

اول آرام بنشینید و چند دقیقه استراحت کنید. هیجان، عجله، راه رفتن تا فشارسنج و حتی نگرانی از دیدن عدد، خودش فشار را بالا می‌برد. بعد از چند دقیقه استراحت دوباره اندازه بگیرید و هر دو عدد را یادداشت کنید.

برای اینکه عدد قابل‌اعتمادتر باشد:

• روی صندلی با پشتی بنشینید و پاها را روی زمین بگذارید، بدون چهارزانو.
• دست را روی میز و هم‌سطح قلب قرار دهید. (این نکته‌های وضعیت بدن، توصیه‌ی عملی برای دقیق‌تر شدن اندازه‌گیری خانگی است.)
• بازوبند را روی پوست یا آستین نازک ببندید، نه روی لباس ضخیم.
• در حین اندازه‌گیری حرف نزنید و حرکت نکنید.

بعد از اندازه‌ی دوم، یکی از این دو مسیر را دنبال کنید:

1. اگر یکی از علائم بلوک اورژانس بالا را دارید: بدون معطلی طبق همان بلوک عمل کنید.
2. اگر هنوز ۱۸۰ به بالاست ولی علامتی ندارید: با پزشک تماس بگیرید و پیگیری کنید تا علت پیدا شود و درمان شروع شود.

یک نکته‌ی عملی دیگر: اندازه‌گیری را همیشه با یک دست و یک دستگاه انجام دهید تا اعداد قابل مقایسه باشند. اگر دستگاه خانگی دارید، هنگام مراجعه آن را هم همراه ببرید تا پزشک با فشارسنج مطب مقایسه‌اش کند. NHS هم برای فشار در مطب و خانه مرزهای جدا گذاشته است، پس مهم است بنویسید عدد از کجا آمده.

وقتی با پزشک تماس می‌گیرید یا به مطب می‌آیید، این‌ها را آماده داشته باشید: عددهای اندازه‌گیری و ساعتشان، فهرست داروهایی که مصرف می‌کنید، و اینکه آیا علامتی (مثل سردرد یا تپش) همراه عدد بوده است. همین اطلاعات ساده به پزشک کمک می‌کند سریع‌تر تصمیم بگیرد.

خطرات جبران‌ناپذیر فشار خون ۱۸ اگر درمان نشود

فشار بالا اغلب علامتی ندارد، در حالی که به عروق فشار می‌آورد. Cleveland Clinic و NHS در فهرست خطرهای فشار خون درمان‌نشده این موارد را نام می‌برند:

وقتی در تیتر می‌نویسیم «جبران‌ناپذیر»، منظور همین فهرست است: بیماری کلیه، زوال عقل و نارسایی قلب وضعیت‌هایی ماندگارند، و آسیب چشم طبق Cleveland Clinic ممکن است به کاهش بینایی برسد.

اما این فهرست مربوط به فشار بالای درمان‌نشده است، نه کسی که یک بار عدد ۱۸ دیده و پیگیری می‌کند. خبر خوب هم دارد: طبق NHS، کم‌کردن فشار حتی به مقدار کم می‌تواند کمک کند این خطرها کمتر شود. پس هر قدمی که فشار را پایین‌تر بیاورد ارزش دارد.

بهترین درمان فشار خون ۱۸ چیست؟

«بهترین درمان» را فقط پزشک بعد از معاینه و چند اندازه‌گیری تعیین می‌کند؛ چون بستگی به سن، بیماری‌های همراه و داروهای فعلی دارد. اما چارچوب کلی در منابع روشن است.

طبق MedlinePlus، در مرحله ۱ (۱۳۰/۸۰ به بالا ولی کمتر از ۱۴۰/۹۰) ممکن است درمان با تغییر سبک زندگی شروع شود و بعداً دوباره سنجیده شود، اما در مرحله ۲ (۱۴۰/۹۰ به بالا) معمولاً دارو و تغییر سبک زندگی با هم لازم می‌شود. عدد ۱۸۰ در همین گروه مرحله ۲ و بالاتر است.

پس مسیر معمول این است:

• دارو با نظر پزشک. نوع و مقدار دارو را پزشک انتخاب می‌کند. خودتان داروی فشار شروع، قطع یا عوض نکنید.
• اندازه‌گیری منظم در خانه. یادداشت اعداد به پزشک کمک می‌کند درمان را دقیق‌تر تنظیم کند.

اگر کنجکاوید فشار پایین از چه عددی خطرناک می‌شود، مقاله‌ی آیا فشار خون پایین باعث مرگ می‌شود؟ را ببینید. درباره‌ی نوشیدنی‌ها هم می‌توانید اثر آبلیمو و قهوه و چای بر فشار خون را بخوانید؛ این‌ها جایگزین دارو نیستند. اگر می‌خواهید بدانید عدد طبیعی فشار در سنین بالا چیست، فشار خون نرمال در سن بالای ۶۵ را ببینید.

درمان فشار بالا کنترل است، نه وعده‌ی پاک‌شدن قطعی؛ و هدفش این است که خطرهایی که بالا گفتم کمتر شوند.

چه زمانی قلب باید بررسی شود؟

فشار بالا مثل باری است که هر روز روی قلب می‌افتد و قلب باید در برابرش بیشتر کار کند. اکوکاردیوگرافی نشان می‌دهد این فشار تا امروز روی عضله‌ی قلب و دریچه‌ها اثری گذاشته یا نه. اگر فشار ۱۸ شما تکرار می‌شود، مدتی است فشار بالا دارید، یا کنار عدد فشار علائمی مثل تپش دارید، بررسی قلب معمولاً کمک‌کننده است؛ نیاز دقیقش را پزشک بعد از معاینه تعیین می‌کند.

در مطب ما ویزیت، نوار قلب و اکوکاردیوگرافی هر سه در همان‌جا و توسط خودم انجام می‌شود؛ لازم نیست برای اکو به مرکز دیگری بروید. اگر ترجیح می‌دهید معاینه‌ی قلب را یک پزشک خانم انجام دهد، این مطب برای همین است. هولتر فشار خون هم برای دیدن الگوی فشار در طول شبانه‌روز در دسترس است.

منابع

• MedlinePlus: فشار خون بالا
• MedlinePlus: فشار خون بالا (دایره‌المعارف پزشکی)
• NHS: فشار خون بالا
• Cleveland Clinic: فشار خون بالا