فشار خون نرمال در ۶۵ سالگی و بعد از آن هم مثل بقیهی بزرگسالان زیر ۱۲۰ روی ۸۰ است. چیزی که با بالا رفتن سن عوض میشود «عدد نرمال» نیست؛ عددی است که پزشک برای درمان هدف میگیرد. برای سالمندی که دارو میخورد و آن را خوب تحمل میکند، این هدف معمولاً عدد بالای ۱۲۰ تا ۱۲۹ است و برای ۸۰ سال و بالاتر، هدفی ملایمتر.
در این مقاله جدول اعداد را میبینید، معنی عددهای رایجی مثل «۱۵۰ روی ۷۰» را در یک فرد ۷۰ ساله میخوانید، و میفهمید کدام نشانهها یعنی همین امروز باید مراجعه کرد.
جواب کوتاه: فشار خون نرمال بالای ۶۵ سال چند است؟
هر عدد فشار خون دو بخش دارد. عدد بالا (سیستولیک) بیشترین فشاری است که هنگام تلمبهزدن قلب در رگها ایجاد میشود و عدد پایین (دیاستولیک) کمترین فشار، وقتی قلب بین دو ضربان استراحت میکند. وقتی میگوییم «۱۳۰ روی ۸۰»، ۱۳۰ عدد بالا و ۸۰ عدد پایین است.
در راهنماهای بینالمللی جدول جداگانهای با عنوان «نرمال برای ۶۵ سال» وجود ندارد. دستهبندی فشار خون برای همهی بزرگسالان یکی است و تفاوت سالمندان در تصمیم درمان است، نه در تعریف نرمال. پس جملهی رایجِ «برای سن مادرم ۱۵۰ طبیعی است» از نظر علمی درست نیست؛ هرچند ممکن است پزشک برای او هدفی ملایمتر از یک فرد ۵۰ ساله در نظر بگیرد.

جدول فشار خون بالای ۶۵ سال: از نرمال تا بحرانی
جدول زیر همان دستهبندیای است که MedlinePlus (کتابخانهی ملی طب آمریکا) منتشر کرده، بهاضافهی آستانهی بحرانی از کلیولند کلینیک. اگر یکی از دو عدد در دستهی بالاتری بیفتد، همان دستهی بالاتر ملاک است.
| دسته | عدد بالا (سیستولیک) | عدد پایین (دیاستولیک) |
|---|---|---|
| نرمال | کمتر از ۱۲۰ | و کمتر از ۸۰ |
| افزایشیافته | ۱۲۰ تا ۱۲۹ | و کمتر از ۸۰ |
| فشار خون بالا – مرحله ۱ | ۱۳۰ تا ۱۳۹ | یا ۸۰ تا ۸۹ |
| فشار خون بالا – مرحله ۲ | ۱۴۰ یا بیشتر | یا ۹۰ یا بیشتر |
| بحرانی | ۱۸۰ یا بیشتر | یا ۱۲۰ یا بیشتر |
چرا بعضی پزشکان ۱۴۰ روی ۹۰ را مرز میدانند؟ در راهنمای ۲۰۲۴ انجمن قلب اروپا، عدد بالای ۱۲۰ تا ۱۳۹ یا عدد پایین ۷۰ تا ۸۹ «فشار افزایشیافته» نام دارد و «فشار خون بالا» از ۱۴۰ روی ۹۰ شروع میشود.
سرویس سلامت انگلستان (NHS) هم ۱۴۰ روی ۹۰ در مطب یا ۱۳۵ روی ۸۵ در خانه را آستانهی فشار خون بالا میداند. اسم دستهها در جدولها فرق دارد، ولی پیام یکی است: از ۱۲۰ به بالا باید حواستان به فشار باشد.
آیا بالا رفتن فشار خون با افزایش سن «طبیعی» است؟
بالا رفتن فشار با افزایش سن شایع است، اما «طبیعی» به معنای بیخطر نیست. با گذشت سالها دیوارهی سرخرگها سفتتر میشود.
به گفتهی کلیولند کلینیک، به همین دلیل در سنین بالاتر حالتی بیشتر دیده میشود که فقط عدد بالا ۱۳۰ یا بیشتر است و عدد پایین زیر ۸۰ میماند. به این حالت «فشار خون سیستولیک منفرد» میگویند و همان عدد آشنای «۱۵۰ روی ۷۰» در بسیاری از پدرها و مادرهای ۷۰ ساله است.
نکتهی مهمتر این است که به گفتهی MedlinePlus، فشار خون بالا معمولاً هیچ علامتی ندارد و تنها راه فهمیدنش اندازهگیری منظم است. پس اینکه سالمندی میگوید «حالم خوب است، سردرد ندارم» دلیل نمیشود که فشارش نرمال باشد. اگر سردرد را نشانهی فشار میدانید، مقالهی علائم سردرد ناشی از فشار خون بالا را هم بخوانید.
عدد هدف برای سالمندی که دارو میخورد: ۶۵ تا ۸۰، بالای ۸۰ و سالمند ضعیف
وقتی سالمندی داروی فشار میخورد، سؤال دیگر «نرمال چند است؟» نیست؛ سؤال این است که فشار او را تا کجا پایین بیاوریم که هم از سکتهی مغزی و قلبی محافظت کند و هم باعث سرگیجه و زمین خوردن نشود. راهنماهای معتبر اینطور جواب میدهند:
| چه کسی | هدف پیشنهادی | منبع |
|---|---|---|
| سالمندی که درمان را خوب تحمل میکند | عدد بالا ۱۲۰ تا ۱۲۹ | راهنمای ۲۰۲۴ انجمن قلب اروپا |
| ۸۰ سال و بالاتر | فشار مطب زیر ۱۵۰ روی ۹۰ | راهنمای NICE انگلستان |
| بالای ۸۵ سال، سالمند ضعیف، افت فشار علامتدار هنگام بلند شدن یا عدم تحمل دارو | «تا جایی که بیخطر ممکن است» پایین؛ تصمیم فردی | راهنمای ۲۰۲۴ انجمن قلب اروپا |
چرا هدفِ سالمندان سرپا پایینتر از گذشته شده است؟ در مطالعهی STEP که در مجلهی نیوانگلند منتشر شد، ۸٬۵۱۱ بیمار ۶۰ تا ۸۰ ساله دو گروه شدند.
در گروهی که عدد بالایشان ۱۱۰ تا کمتر از ۱۳۰ هدف گرفته شد، ۳٫۵٪ دچار رویداد قلبیعروقی (مثل سکتهی مغزی یا حملهی قلبی) شدند؛ در گروه ۱۳۰ تا کمتر از ۱۵۰ این رقم ۴٫۶٪ بود. در همان مطالعه، افت فشار در گروه اول بیشتر دیده شد.
یعنی پایین آوردن فشار برای سالمند سرپا سود دارد، ولی باید سرگیجه و افت فشار را زیر نظر داشت. راهنمای NICE هم تأکید میکند که برای سالمند ضعیف یا کسی که چند بیماری همزمان دارد، قضاوت پزشک جای عدد ثابت را میگیرد.

عدد هدف و دوز دارو را خودتان تعیین نکنید. اگر فشار پایین آمده یا سرگیجه دارید، قرص را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک تماس بگیرید. دربارهی ساعت مصرف دارو هم مقالهی بهترین زمان خوردن قرص فشار خون را ببینید.
این عدد یعنی چه؟ فشار ۱۴۰ روی ۸۰، ۱۵۰ روی ۷۰ و ۱۰۰ روی ۶۰ در فرد ۷۰ ساله
بیشتر کسانی که این مقاله را میخوانند یک عدد مشخص روی دستگاه فشارسنج پدر یا مادرشان دیدهاند. جدول زیر راهنمای کلی است و جای معاینه را نمیگیرد، چون پزشک بیماریهای دیگر و داروهای فرد را هم در نظر میگیرد.
| عدد دیدهشده | یعنی چه | چه کنید |
|---|---|---|
| ۱۱۵ روی ۷۵ | نرمال | ادامهی اندازهگیری دورهای |
| ۱۳۵ روی ۸۰ | بالاتر از نرمال | چند روز در ساعتهای مختلف تکرار کنید و عددها را در ویزیت بعدی نشان دهید |
| ۱۴۰ روی ۸۰ یا ۹۰ | در مرز فشار خون بالا یا بالاتر از آن | برای ویزیت نوبت بگیرید؛ یک عدد تکی برای تشخیص کافی نیست |
| ۱۵۰ روی ۷۰ | فشار خون بالا با الگوی «فقط عدد بالا» که در سالمندان شایعتر است | ویزیت؛ اگر دارو میخورد، شاید درمان نیاز به تنظیم داشته باشد |
| ۱۰۰ روی ۶۰ همراه سرگیجه یا ضعف | ممکن است برای این فرد پایین باشد یا از اثر دارو | همان روز با پزشک تماس بگیرید؛ دارو را خودسرانه قطع نکنید |
| ۱۸۰ روی ۱۲۰ یا بالاتر همراه درد سینه یا سردرد شدید | وضعیت اورژانسی | فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید |
سرویس سلامت انگلستان فشار زیر ۹۰ روی ۶۰ را «فشار خون پایین» میداند. فشار پایین همیشه علامت ایجاد نمیکند و طبق همین منبع، اگر علامت داشته باشد ممکن است به درمان نیاز باشد؛ پس در سالمندی که سرگیجه دارد باید جدی گرفته شود. جزئیات بیشتر در مقالهی فشار خون پایین از چه عددی خطرناک است آمده است.

افت فشار هنگام بلند شدن چیست و چرا سالمند را زمین میزند؟
گاهی فشار سالمند در حالت نشسته خوب است، اما وقتی از روی مبل یا تخت بلند میشود سرش گیج میرود. به این حالت افت فشار وضعیتی (هیپوتانسیون ارتوستاتیک) میگویند. طبق تعریف کلیولند کلینیک یعنی بعد از ایستادن، عدد بالا بیش از ۲۰ یا عدد پایین بیش از ۱۰ واحد پایین بیاید.
بسیاری از افراد بالای ۶۰ سال، بهویژه ساکنان مراکز مراقبت طولانیمدت. داروهای فشار خون، افسردگی و سرطان هم میتوانند علتش باشند.
سرگیجه یا سبکی سر هنگام ایستادن، تاری دید، خستگی، گیجی و گاهی غش کردن.
خطر اصلی این حالت زمین خوردن است که در سالمندان میتواند به شکستگی یا ضربه به سر برسد. راهنمای NICE توصیه میکند در کسی که زمین خورده یا هنگام بلند شدن سرگیجه دارد، فشار خون یک بار در حالت خوابیده یا نشسته و بار دیگر در حالت ایستاده اندازه گرفته شود.
پس اگر پدر یا مادرتان چنین علامتی دارد، در ویزیت حتماً بگویید تا فشار ایستاده هم گرفته شود. تا آن زمان هنگام بلند شدن عجله نکند و تکیهگاهی کنار دستش باشد.

چطور فشار خون سالمند را در خانه درست اندازه بگیریم؟
عددی که در خانه درست گرفته شود برای پزشک بسیار ارزشمند است، چون نشان میدهد فشار در زندگی روزمره چطور است. راهنمای NICE برای اندازهگیری این نکتهها را میگوید:
- محیط آرام و دمای معتدل باشد و فرد ساکت و نشسته باشد.
- دست کشیده و روی تکیهگاه (مثلاً میز) باشد، نه آویزان.
- اندازهی بازوبند با دور بازوی فرد جور باشد؛ بازوبند کوچک روی بازوی درشت عدد را اشتباه نشان میدهد.
هر بار عدد، ساعت و اینکه قرص خورده یا نه را در یک دفترچه بنویسید و در ویزیت همراه بیاورید. یادتان باشد مرز فشار خون بالا در خانه کمی پایینتر از مطب است: ۱۳۵ روی ۸۵ در برابر ۱۴۰ روی ۹۰. اگر عددهای خانه و مطب با هم نمیخوانند یا پزشک میخواهد فشار شبانهروز را ببیند، هولتر فشار خون به کار میآید.

فشار خون در خانمهای بالای ۶۵ سال
جدول اعداد برای خانمها و آقایان یکی است. تفاوت در علتها و شرایط زندگی است؛ از تغییرات بعد از یائسگی تا داروهایی که خانمها در سالهای قبل مصرف کردهاند. این علتها را در مقالهی علت فشار خون بالا در خانمها جداگانه توضیح دادهایم.
بسیاری از خانمهای مسن معاینهی قلب را عقب میاندازند، چون معاینه و اکو به دسترسی به قفسهی سینه نیاز دارد. اگر مادرتان به همین دلیل مراجعه نمیکند، معاینه توسط پزشک خانم با رعایت کامل پوشش میتواند این نگرانی را برطرف کند.
چه زمانی باید همین حالا مراجعه کرد؟
با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر:
- فشار ۱۸۰ روی ۱۲۰ یا بالاتر است و همزمان درد سینه یا سردرد شدید دارد.
- هنگام بلند شدن غش کرده یا زمین خورده و به سرش ضربه خورده است.
همان روز با پزشک تماس بگیرید اگر:
- بعد از شروع یا تغییر داروی فشار، سرگیجهی تازه هنگام ایستادن پیدا شده است.
- فشار پایینتر از همیشه است و ضعف، خستگی شدید یا تاری دید دارد.
اگر فشار ناگهان همراه تپش قلب بالا رفته است، مقالهی علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون و ضربان قلب کمکتان میکند.
سوالات متداول
فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ برای فرد ۷۰ ساله خطرناک است؟
۱۴۰ روی ۹۰ آستانهی فشار خون بالا در مطب است، حتی در ۷۰ سالگی. خطر فوری ندارد، اما اگر در چند اندازهگیری تکرار شود باید با پزشک بررسی شود؛ چون به گفتهی کلیولند کلینیک، فشار خون بالای درماننشده میتواند به حملهی قلبی، سکتهی مغزی و بیماری کلیه منجر شود.
فشار خون ۱۳۰ روی ۸۰ در سالمندان نرمال است؟
در جدول آمریکایی، ۱۳۰ روی ۸۰ در دستهی فشار خون بالای مرحله ۱ است و در راهنمای اروپا «فشار افزایشیافته». نرمال محسوب نمیشود، اما برای سالمندی که دارو میخورد میتواند به هدف درمان نزدیک باشد. تصمیم با پزشک است.
فشار خون مناسب برای افراد بالای ۸۰ سال چند است؟
راهنمای NICE انگلستان برای ۸۰ سال و بالاتر، فشار مطب زیر ۱۵۰ روی ۹۰ را هدف میداند. راهنمای اروپا هم برای بالای ۸۵ سال یا سالمند ضعیف میگوید فشار «تا جایی که بیخطر ممکن است» پایین آورده شود.
چرا فشار سالمند هنگام بلند شدن افت میکند؟
بدن نمیتواند بهسرعت با جابهجایی خون به پاها هنگام ایستادن کنار بیاید. این حالت در افراد بالای ۶۰ سال شایع است و داروهای فشار خون هم میتوانند علتش باشند. اگر با سرگیجه یا زمین خوردن همراه است، به پزشک بگویید.
اگر فشار سالمند با دارو پایین آمد، قرص را قطع کند؟
نه. قطع خودسرانهی داروی فشار میتواند فشار را دوباره بالا ببرد. عددها و علامتها را یادداشت کنید و با پزشک تماس بگیرید تا دوز یا نوع دارو را تنظیم کند.
ویزیت، نوار قلب، اکو و هولتر فشار سالمند را کجا انجام دهیم؟
فشار خون بالا در طول سالها روی قلب اثر میگذارد و یکی از کارهای ویزیت، دیدن همین اثر است. در مطب دکتر آرزو خسروی، متخصص قلب و عروق با فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، ویزیت، نوار قلب و اکو هر سه در همان مطب و توسط خود دکتر انجام میشود و بیمار برای اکو به مرکز دیگری فرستاده نمیشود. هولتر فشار خون هم در همین مطب انجام میشود.

انجام معاینه را به تعویق نیندازید. اگر فشار پدر یا مادرتان چند بار بالای ۱۳۰ بوده یا با دارو سرگیجه دارد، برای نوبت تماس بگیرید: ۰۹۹۶۰۰۴۴۵۶۶
تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به توانیر، بنبست بخشندگان، ساختمان مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱ · یکشنبهها ۱۳ تا ۱۷
منابع
- MedlinePlus – High Blood Pressure
- American College of Cardiology – 2024 ESC Guidelines for Management of Elevated BP and Hypertension: Key Points
- European Society of Cardiology – 2024 Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension
- NICE NG136 – Hypertension in adults: diagnosis and management
- NHS – High blood pressure (hypertension)
- NHS – Low blood pressure (hypotension)
- Cleveland Clinic – High Blood Pressure (Hypertension)
- Cleveland Clinic – Orthostatic Hypotension
- Zhang W, et al. Trial of Intensive Blood-Pressure Control in Older Patients with Hypertension (STEP). N Engl J Med. 2021
