سوراخ قلب در بزرگسالان+ علائم و درمان

سوراخ قلب یکی از بیماری‌های مادرزادی شایع است که می‌تواند تا بزرگسالی بدون علامت باقی بماند. در این مقاله با علائم، دلایل، خطرات و روش‌های نوین درمان سوراخ قلب و تفاوت asd و vsd آشنا شوید و بدانید در چه شرایطی نیاز به جراحی وجود دارد

علائم سوراخ قلب

سوراخ قلب یا نقص دیواره قلب، معمولاً به این معناست که میان دو بخش قلب، شکافی وجود دارد که باعث می‌شود خون اکسیژن‌دار و بدون اکسیژن با هم مخلوط شوند. بسته به اندازه و محل سوراخ، علائم می‌توانند خفیف یا شدید باشند. در نوزادان و کودکان، تنگی نفس، تعریق زیاد هنگام شیر خوردن، کبودی لب‌ها یا رشد کم‌وزن از نشانه‌های مهم هستند. در بزرگسالان، ممکن است تپش قلب، خستگی زودرس، تنگی نفس هنگام فعالیت، یا ورم پاها و مچ‌ها دیده شود. گاهی این علائم خفیف‌اند و بیمار تا سال‌ها متوجه وجود سوراخ در قلب خود نمی‌شود.

سوراخ بودن قلب

وقتی گفته می‌شود “قلب سوراخ است”، منظور وجود یک حفره کوچک یا بزرگ در دیواره بین حفره‌های قلبی است. این سوراخ باعث می‌شود جریان خون از مسیر طبیعی‌اش منحرف شود. دو نوع شایع این بیماری، ASD (نقص دیواره بین دهلیزی) و VSD (نقص دیواره بین بطنی) هستند. گاهی این نقص‌ها مادرزادی‌اند و از بدو تولد وجود دارند، اما در برخی افراد ممکن است در اثر جراحی‌ها یا ضربه‌های شدید ایجاد شوند.

سوراخ قلب

سوراخ قلب همیشه به معنای یک وضعیت خطرناک نیست. در بسیاری از موارد، سوراخ‌های کوچک خودبه‌خود بسته می‌شوند یا تا پایان عمر بدون علامت باقی می‌مانند. اما اگر سوراخ بزرگ باشد یا باعث اختلال در عملکرد قلب شود، می‌تواند به افزایش فشار ریه، نارسایی قلبی یا آریتمی منجر شود. تشخیص زودهنگام از طریق اکو تخصصی قلب بسیار مهم است، زیرا پزشک بر اساس اندازه سوراخ تصمیم می‌گیرد که آیا نیاز به درمان دارد یا خیر.

آیا سوراخ قلب خطرناک است؟

پاسخ این سؤال بستگی به اندازه، محل سوراخ و شرایط عمومی بیمار دارد. در موارد خفیف، خطر خاصی وجود ندارد و فقط نیاز به پیگیری منظم است. اما سوراخ‌های بزرگ‌تر می‌توانند باعث ورود حجم زیادی از خون به سمت راست قلب و ریه شوند، در نتیجه فشار ریه بالا رفته و قلب دچار ضعف می‌شود.
در صورت بی‌توجهی، احتمال سکته قلبی، ریوی یا نارسایی وجود دارد. بنابراین مراجعه به متخصص قلب برای بررسی دقیق ضروری است.

 VSD چیست؟

VSD یا Ventricular Septal Defect به معنی «نقص دیواره بین بطنی» است. در این حالت، بین بطن راست و بطن چپ قلب سوراخی وجود دارد که باعث می‌شود بخشی از خون اکسیژن‌دار دوباره وارد ریه شود. VSD یکی از شایع‌ترین نقایص مادرزادی قلبی است. علائم آن بستگی به اندازه سوراخ دارد، اما ممکن است شامل تنگی نفس، رشد ضعیف، خستگی، یا صدای غیرطبیعی در قلب (سوفل) باشد.

علت سوراخ شدن قلب

سوراخ شدن قلب می‌تواند مادرزادی باشد یا در موارد نادر، به دنبال آسیب یا سکته قلبی ایجاد شود. در حالت‌های شدید، ممکن است خون از یک سمت قلب به سمت دیگر نشت کند و فشار زیادی به ریه‌ها وارد شود. این وضعیت همیشه نیاز به بررسی دقیق توسط متخصص دارد، چون درمان آن از دارو تا جراحی بسته به نوع و محل سوراخ متفاوت است.

آیا قلب سوراخ درمان دارد؟

بله! در بسیاری از موارد، سوراخ قلب کاملاً قابل درمان است. امروزه با پیشرفت روش‌های درمانی مانند بستن سوراخ با دستگاه از راه رگ (بدون عمل جراحی)، بیماران می‌توانند در مدت کوتاهی به زندگی عادی خود بازگردند. حتی اگر جراحی نیاز باشد، معمولاً با یک بار عمل، مشکل برای همیشه برطرف می‌شود. مهم‌ترین نکته، تشخیص به‌موقع و پیگیری منظم نزد پزشک فوق تخصص قلب است تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.

درمان سوراخ بودن قلب در بزرگسالان

درمان سوراخ قلب در بزرگسالان به نوع و شدت آن بستگی دارد. برخی از سوراخ‌ها کوچک هستند و فقط نیاز به پیگیری دوره‌ای با اکو دارند. اما در مواردی که فشار ریه افزایش یافته یا علائم ایجاد شده، ممکن است پزشک تصمیم بگیرد با یکی از روش‌های زیر درمان انجام دهد:

• بستن سوراخ با دستگاه مخصوص (کاتتری یا آمپلاتزر) بدون نیاز به جراحی باز
• جراحی قلب باز برای ترمیم سوراخ در موارد بزرگ یا پیچیده
• درمان دارویی برای کنترل علائم و فشار ریه

نتیجه درمان در بیشتر بیماران بسیار موفقیت‌آمیز است و بعد از ترمیم، عملکرد قلب به حالت طبیعی بازمی‌گردد.

درمان ASD در بزرگسالان

ASD یا نقص دیواره بین دهلیزی، اگر در دوران کودکی تشخیص داده نشود، ممکن است تا بزرگسالی بدون علامت باقی بماند. در بزرگسالان، درمان بستگی به اندازه سوراخ دارد. اگر سوراخ کوچک باشد، معمولاً نیازی به جراحی ندارد و فقط تحت نظر پزشک قرار می‌گیرد. اما در سوراخ‌های بزرگ‌تر، پزشک ممکن است با بستن از طریق کاتتر یا جراحی آن را درمان کند. درمان ASD باعث بهبود تنگی نفس، خستگی و جلوگیری از نارسایی قلبی در آینده می‌شود.

انواع سوراخ قلب در بزرگسالان

نقص دیواره بین دهلیزی

در این حالت حفره مربوطه در بخشی از دیواره سپتوم است که دهلیز ها را از هم جدا می کند ( دو اتاقک بالایی قلب). این سوراخ اجازه رسیدن خون حاوی اکسیژن از چپ به سمت راست قلب را می دهد، در حالی که باید به بطن چپ منتقل گردد.

این بدان معناست که خون حاوی اکسیژن به جای این که بخواهد به نواحی مختلف بدن پمپاژ شود به سمت ریه ها ارسال می شود.

نقص دیواره بین بطنی

در این حالت حفره مربوطه در بخشی از سپتوم وجود دارد که دو بطن قلب را از هم جدا می کند (دو اتاقک پایینی قلب). این حفره باعث می شود خون به جای رفتن به آئورت و سپس خروج از بدن، از بطن چپ به بطن راست قلب منتقل شود.

چه عواملی منجر به ایجاد حفره در قلب می شوند؟

مادران کودکانی که با مشکل نقص دیواره بین بطنی و یا بین دهلیزی به دنیا می آیند معمولا به این فکر هستند که در حین دوره بارداری کاری کرده اند که منجر به بروز این مشکل در فرزند شده است. با این حال در اکثر موارد، پزشکان و متخصصین نمی دانند دقیقا چه عاملی منجر به شکل گیری سوراخ در داخل قلب می شود.

وراثت می تواند نقشی در شکل گیری برخی عیوب قلبی باشد. به عنوان مثال، احتمال به دنیا آمدن کودکان با سوراخ در قلب در والدینی که دارای عیب مادرزادی قلبی هستند بیشتر از افراد عادی است. به ندرت پیش می آید که بیش از یک فرزند در هر خانواده با عیب قلبی به دنیا بیاید.کودکانی که مشکلات ژنتیکی از قبیل سندروم داون دارند، معمولا دارای عیوب مادرزادی قلبی هستند. نیمی از تمامی نوزادانی که با سندروم داون دست و پنجه نرم می کنند دارای عیوب قلبی در بدو تولد هستند.سیگار کشیدن در حین دوران بارداری نیز با تعدادی از عیوب مادرزادی قلبی نظیر عیوب دیواره سپتوم مرتبط است.

تلاش دانشمندان برای پیدا کردن علل بروز عیوب قلبی در بدو تولد نوزادان ادامه دارد.

نشانه ها و علائم سوراخ های بافت قلب چه هستند؟

نقص دیواره بین دهلیزی

گاهی اوقات صدای خاصی که از قلب شنیده می شود (heart murmur) تنها نشانه بیماری نقص دیواره بین دهلیزی است. با این حال، تمامی صداها و زمزمه های درون قلب نمی توانند نشانه مشکلات مادرزادی قلبی باشند. قلب بسیاری از کودکان سالم نیز این صداها را تولید می کند. پزشکان می توانند به صدای ضربان قلب گوش کنند و اینکه آیا نشانه مشکل قلبی خاصی است را مشخص نمایند.

با گذر زمان، اگر حفره دیواره دهلیزی بزرگ درمان نشود، حجم اضافی گردش خون در دهلیز راست می تواند منجر به آسیب قلبی و ریوی افراد شده و در نهایت نارسایی قلبی را به همراه داشته باشند. این اتفاق تا زمان بزرگسالی رخ نمی دهد. از جمله علائم سوراخ قلب و نشانه های نارسایی قلبی می توان به موارد زیر اشاره داشت:

• خستگی
• تنگی نفس
• خستگی سریع در حین فعالیت های بدنی
• انباشته شدن خون و مایعات در ریه ها
• انباشته شدن مایعات در پا، مچ پا و زانوها

نقص دیواره بین بطنی

صدای خاص و غیر عادی قلب معمولا یکی از نشانه های مربوط به وجود سوراخ در دیواره بین بطن های قلب است و ممکن است اولین یا تنها نشانه این عیب قلبی باشد. صدای اضافی قلب یا همان مِرمِر معمولا در همان بدو تولد در نوزادان وجود دارد. با این حال ممکن است امکان شنیدن آن تا رسیدن نوزاد به 6 الی 8 ماهگی وجود نداشته باشد.

بیشتر نوزادانی که به تازگی با مشکل نقص دیواره بین بطنی به دنیا می آیند معمولا مشکلات مرتبط با علائم سوراخ قلب را ندارند. با این حال احتمال نارسایی قلبی در نوزادانی با حفره های متوسط یا بزرگ در سپتوم وجود دارد. علائم و نشانه های نارسایی قلبی معمولا در دو ماه اول عمر کودکان خود را نشان می دهند.

علائم و نشانه های مربوط به نارسایی قلبی در اثر نقص دیواره بین بطنی، مشابه با مواردی هستند که در بالا برای نقص دیواره دهلیزی ذکر کردیم، اما با این تفاوت که در نوزادی رخ می دهند.

مهمترین نشانه از نارسایی قلبی در نوزادی، داشتن مشکل در شیر خوردن و رشد ضعیف است. نشانه های حفره سپتوم بین بطنی پس از دوره نوزادی بسیار نادر هستند چرا که این عیب یا از نظر اندازه کاهش پیدا می کند و یا درمان می شود.

نحوه تشخیص سوراخ قلب در بزرگسالان

پزشکان معمولا وجود سوراخ قلب در بزرگسالان را طبق نتایج یک معاینه بدنی و یا آزمایش و پروسه های خاص تشخیص می دهند. یافته های آزمایش برای نقص دیواره بین دهلیزی معمولا واضح و مشخص نیستند و به همین دلیل گاهی اوقات تشخیص در دوره کودکی یا حتی بزرگسالی اتفاق می افتد. نقص دیواره بین بطنی (VSD) نوع خاصی از صدا را در قلب ایجاد می کند و به همین دلیل تشخیص آن معمولا در همان نوزادی امکان پذیر است.

 متخصص قلب و عروق

پزشکانی که در حوزه تشخیص و درمان مشکلات قلبی فعال هستند، متخصصان قلب و عروق نامیده می شوند. متخصصان قلب و عروق کودکان می توانند به نوزادان و کودکانی که مشکل قلبی دارند کمک کنند. جراحان قلب عیوب قلبی را به کمک عمل جراحی برطرف می کنند.

معاینه فیزیکی

در یک معاینه بدنی، پزشک معالج به کمک گوشی مخصوص صدای قلب و یا ریه های کودک گوش می دهد. همچنین وی به دنبال نشانه های مربوط به عیوب قلبی از قبیل صدای خاص قلب (مِرمِر) و یا نشانه های نارسایی قلبی خواهد بود.

آزمایش های تشخیصی و پروسه های خاص

متخصص قلب و عروق شما ممکن است آزمایش های مختلفی را جهت تشخیص نقص دیواره بین دهلیزی و بطنی پیشنهاد کند. این آزمایش ها می توانند به پزشک در تشخیص محل و اندازه سوراخ قلب در بزرگسالان کمک کنند.

اکوکاردیوگرافی

اکوکاردیوگرافی (یا همان اکو) یک آزمایش بدون درد است که از امواج صوتی جهت ایجاد تصاویر محرک از قلب استفاده می کند. در حین این آزمایش، امواج صدا به سمت ساختار قلب حرکت کرده و باز خواهند گشت. یک رایانه امواج صوتی برگشتی را بر روی صفحه نمایش به تصویر تبدیل می کند.

آزمایش اکو به پزشک اجازه می دهد تا هرگونه مشکل در زمینه ساختار قلب و نحوه کارکرد آن را تشخص دهد.

اکوکاردیوگرافی یک آزمایش بسیار مهم برای تشخیص وجود سوراخ قلب در بزرگسالان و همچنین پیگیری وضعیت آن در آینده به حساب می آید. اکو می تواند مشکلات موجود در ساختار قلب و نحوه واکنش این عضله به مشکلات را نشان دهد. پزشک متخصص قلب کودک شما می تواند به کمک نتایج اکو، نیاز یا عدم نیاز به درمان را مشخص کند.

فیلم تشخیص حفره قلب از راه اکو مری

نوار قلب

نوار قلب یک آزمایش ساده و بدون درد است که می تواند فعالیت الکتریکی قلب را ضبط کند. این آزمایش نشان می دهد سرعت کار کردن قلب و ریتم آن (پایدار یا نامنظم) به چه صورت است. همچنین این آزمایش می تواند قدرت و زمان بندی سیگنال های الکتریکی را زمانی که از هر بخش قلب می گذرند ضبط کند.

این آزمایش می تواند مشخص کند آیا اتاقکی در قلب بزرگ شده است یا خیر که همین موضوع در نهایت به تشخیص مشکل قلبی کمک خواهد کرد. برای آشنایی با نحوه انجام آزمایش نوار قلب کلیک کنید.

عکس رادیولوژی از قفسه سینه

اشعه ایکس قفسه سینه نیز یک آزمایش بدون درد است که تصاویری از بافت های درون سینه نظیر قلب و ریه ها می سازد. این آزمایش می تواند نشان دهد که آیا قلب بزرگتر شده است و یا این که در داخل ریه ها گردش خون یا مایع اضافی وجود دارد یا خیر. این دو نشانه های نارسایی قلبی هستند.

پالس اکسیمتر

پالس اکسیمتر نشان می دهد چقدر اکسیژن در خون وجود دارد. برای این آزمایش، یک سنسور کوچک به انگشت دست یا پا متصل می شود. این سنسور می تواند به صورت تخمینی، میزان اکسیژن موجود در خون را مشخص کند.

پالس اکسیمتر

کاتتریزاسیون قلبی

در حین کاتتریزاسیون قلبی، یک لوله باریک و انعطاف پذیر به نام کاتتر وارد رگ دست، زانو یا گردن فرد می شود و به سمت قلب هدایت خواهد شد.

یک ماده رنگی مخصوص به داخل کاتتر تزریق می شود تا وارد رگ خونی و یا دیواره قلبی شود. این رنگ به پزشک اجازه می دهد گردش خون در داخل قلب و رگ های خونی را به کمک تصاویر ایکس ری ببیند.

پزشکان قلب و عروق از کاتتریزاسیون قلبی جهت اندازه گیری میزان فشار موجود در داخل اتاقک های قلب و رگ های خونی نیز استفاده می کنند. این کار می تواند ترکیب شدن خون در بین دو سمت عضله قلب را برای پزشک مشخص کند.