بیماری نقص سپتوم دهلیزی یا همان بیماری ASD که به آن وجود سوراخ در قلب نیز می گویند. این بیماری یک نقص مادرزادی قلبی است که در آن دیواره ای که دهلیز های قلب در بالا را از هم جدا می کند به شکل کامل بسته نمی شود. منظور از بیماری مادرزادی این است که مشکل نقص سپتوم در همان بدو تولد در فرد وجود دارد.
تفاوت asd و vsd
تفاوت ASD و VSD مربوط به نوع نقص مادرزادی در دیواره قلب است. هر دو از شایع ترین ناهنجاری های قلبی مادرزادی محسوب میشوند، اما تفاوت این دو در محل بروز، علائم، و درمان با هم فرق دارند.
| ویژگی | ASD | VSD |
|---|---|---|
| محل نقص | بین دو دهلیز | بین دو بطن |
| جهت شنت اولیه | از چپ به راست | از چپ به راست |
| علائم در کودکی | معمولاً خفیف یا بدون علامت | معمولاً شدیدتر |
| سوفل | خفیف و دیرتر شنیده میشود | بلند و زودتر قابل شنیدن است |
| عارضه طولانی مدت | آریتمی، نارسایی سمت راست | نارسایی قلب، فشار ریوی بالا |
| درمان اصلی | بستن سوراخ با دستگاه یا جراحی | جراحی ترمیمی |
علل بروز بیماری ASD
نقص دیواره بین دهلیزی یا ASD (Atrial Septal Defect) معمولاً از دوران جنینی شکل می گیرد و در اغلب موارد علت آن به طور دقیق مشخص نیست، اما مجموعه ای از عوامل ژنتیکی، محیطی و دوران بارداری در بروز آن نقش دارند. در ادامه، مهم ترین علل و عوامل خطر ASD را به صورت علمی و روان توضیح می دهم:
۱. عوامل ژنتیکی و خانوادگی
وجود سابقه ی بیماری های مادرزادی قلب در خانواده، احتمال بروز ASD را افزایش می دهد. برخی سندرم های ژنتیکی مانند:
- _سندرم داون (Down syndrome)
- _سندرم هولت-اورام (Holt-Oram syndrome)
- _سندرم نونان (Noonan syndrome)
همچنین می توانند با نقص های دیواره قلب، از جمله ASD همراه باشند.
۲. قرار گرفتن در معرض عوامل مضر در دوران بارداری
برخی مواد یا داروها در زمان بارداری ممکن است رشد طبیعی قلب جنین را مختل کنند، از جمله:
- _مصرف الکل یا سیگار
- _استفاده از داروهای خاص مانند ضدتشنج ها یا داروهای رتینوئیدی (مشتقات ویتامین A)
- _تماس با مواد شیمیایی یا آفت کش ها
- _قرار گرفتن در معرض اشعه های پرانرژی (مثل رادیولوژی در اوایل بارداری)
۳. ابتلا به عفونت های ویروسی در بارداری
ابتلا مادر به برخی عفونت ها در سه ماهه اول بارداری می تواند رشد قلب جنین را دچار اختلال کند. یکی از شایع ترین موارد، سرخجه (Rubella) است که به طور مستقیم با بروز ناهنجاری های قلبی از جمله ASD ارتباط دارد.
۴. بیماری ها و شرایط زمینه ای مادر
بیماری های متابولیک یا مزمن مادر، مانند:
- _دیابت کنترل نشده
- چاقی شدید
_فنیل کتونوری (PKU) درمان نشده
می توانند احتمال بروز نقص های قلبی در جنین را افزایش دهند.
۵. عوامل ناشناخته (Idiopathic)
در بسیاری از بیماران، هیچ علت مشخصی یافت نمی شود. در این حالت، احتمالاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی خفیف و عوامل محیطی در بروز بیماری نقش دارند.
علائم سوراخ قلب ASD در بزرگسالان و کودکان
علائم بیماری قلبی در کودکان و سوراخ قلب اندازه سوراخ قلب نوزاد و موقعیت آن در قلب می توانند در نوع علائمی که کودک تجربه می کند تاثیر بگذارند. بسیاری از کودکان با این بیماری سلامت به نظر می رسند و هیچ علائمی را تجربه نمی کنند. به صورت عمومی، کودکانی که مشکل ASD دارند حس خوبی داشته و رشد و وزن گیری نرمالی دارند. نوزادان و کودکانی که بیماری ASD را به شکل شدید تر و با حفره بزرگتر دارند اما ممکن است تعدادی از نشانه ها و علائم را تجربه کنند که در ادامه آن ها را ذکر کرده ایم:
- _کمبود اشتها
- _رشد ضعیف
- _خستگی
- _تنگی نفس
- _مشکل ریوی و عفونت هایی نظیر ذات الریه
مشکلات کوچک تا متوسط در این حوزه ممکن است هیچ علائمی را ایجاد نکنند و یا تا سنین بالاتر و میانسالی خود را نشان ندهند. از جمله علائم احتمالی می توان موارد زیر را در نظر گرفت:
- _سختی در تنفس (دیس پنه)
- _عفونت های مکرر تنفسی در کودکان
- _حس کردن ضربان قلب در بزرگسالان (تپش قلب)
- _داشتن تنگی نفس در حین فعالیت های بدنی
زمانی که نوزادان و کودکانی که مشکل نقص سپتوم دارند بزرگ می شوند، ریسک بروز سکته در آن ها نیز بالاتر می رود چرا که لخته های خونی که ایجاد می شوند می توانند از طریق حفره دیواره قلبی بین دو دهلیز جابجا شده و به مغز برسند. پر فشاری خون ریوی ( فشار خون بالا در داخل ریه ها) نیز ممکن است با گذر زمان در بیمارانی که حفره قلبی آن ها بزرگتر است رخ دهد.
خوشبختانه، بیشتر کودکانی که بیماری ASD دارند به خوبی تشخیص داده شده و درمان می شوند تا این نقص مادرزادی مجالی برای به وجود آوردن علائم فیزیکی در بدن آن ها نداشته باشد. به دلیل عوارض جانبی که نقص سپتوم دهلیزی می تواند در آینده به وجود آورد، متخصصان قلب کودکان معمولا پیشنهاد می کنند این حفره را در دوره کودکی ببندیم.
تشخیص بسته بودن دریچه قلب در کودکان
در حالت عمومی، پزشک کودک شما می تواند صدای خاص قلب در اثر وجود حفره در دیواره دهلیزی را در یک معاینه روتین از بدن بشنود. بیماری ASD همیشه خیلی زود تشخیص داده نمی شوند. در حالی که وجود نقص سپتوم بطنی خیلی زودتر و راحت تر توسط متخصصین شناسایی می شود ( وجود یک حفره در دیواره جدا کننده دو بطن چپ و راست قلب). صداهای عجیب و غیر نرمال ایجاد شده در اثر نقص سپتوم دهلیزی آنچنان بلند نیستند و شاید نتوان آن ها را به سادگی شنید. بنابراین ممکن است این مشکل در دوره نوزادی تا کودکی و نوجوانی (یا حتی در برخی شرایط در بزرگسالی) شناسایی شود.
اگر پزشک شما صدای خاص و غیر نرمال قلب را بشنود و در وجود یک نقص به شک بیوفتد، کودک را به یک متخصص قلب کودکان ارجاع خواهد داد، پزشکی که تخصص وی تشخیص و درمان مشکلات قلبی کودکان است. اگر وجود مشکل ASD یک گزینه روی میز باشد، این پزشک متخص ممکن است یک یا چند آزمایش زیر را تجویز کند:
- _آزمایش اشعه ایکس قفسه سینه، که در آن تصویری از قلب و ارگان های کناری آن تولید می شود
- _نوار قلب(EKG)، که در آن فعالیت الکتریکی قلب ضبط می شود و می تواند میزان گردش خون در سمت راست قلب را مشخص کند
- _اکوکاردیوگرافی (اکو قلب) که در آن از امواج صوتی جهت تولید تصویری از قلب و مشخص کردن گردش خون در اتاقک های مختلف قلب استفاده می شود. این آزمایش معمولا ابزار اولیه برای تشخیص مشکل نقص سپتوم دهلیزی است.
آزمایش های تشخیصی نوار قلب و اکو قلب در مطب دکتر آرزو خسروی انجام می شود. برای آشنایی با نحوه انجام هر یک، کلیک کنید.
ممکن است پزشک در حین استفاده از گوشی طبی خود بتواند صداهای غیر نرمال قلب را تشخیص دهد. وجود این صداهای خاص را فقط می توان از مکان های خاصی از بدن شنید و گاهی اوقات ممکن است این صداهای ریز و غیر نرمال قلبی را نتوان شنید. این آزمایش های بدنی همچنین می توانند نشانه های مربوط به نارسایی قلبی در بزرگسالان را مشخص کنند.
اگر حفره دیواره سپتوم بزرگ باشد، افزایش میزان جریان خون از طریق این دیوار می تواند صداهای غیر نرمال بیشتری را در حین آرام شدن قلب بین هر تپش ایجاد کند. از جمله آزمایش هایی که ممکن است مورد نیاز باشند می توان به موارد زیر اشاره داشت:
- _اکو قلب
- _ام آر آی قلب
- _اکو مری قلب (TEE)
- _کاتتریزاسیون قلبی
- _ایکس ری قفسه سینه
- _آنژیوگرافی ( برای بیمارانی با 35 سال سن به بالا)
- _اکو داپلر قلب
- _نوار قلب (ECG)
عمل جراحی سوراخ قلب
گاهی اوقات زمانی که حفره دیواره سپتوم دهلیزی بسیار بزرگ است و یا به دیواره قلب نزدیک باشد، یک دستگاه خاص نمی تواند به سادگی مورد استفاده قرار گیرد و در نتیجه یک جراح قلب باید حتما این حفره را ببندد.
برای کودکان از بیهوشی عمومی استفاده می شود تا درد را احساس نکنند و تکان نخورند. جراح یک برش در ناحیه قفسه سینه ایجاد می کند و سپس حفره موجود در دیواره سپتوم را با بخیه خواهد بست و یا با مواد اولیه مخصوص جراحی این ناحیه را خواهد دوخت. نهایتا بافت قلب با گذر زمان بهبود یافته و بخیه یا مواد جذب می شوند و ناحیه مورد نظر به خوبی بسته می شود.
داشتن عمل جراحی قلب منجر به ایجاد یک زخم همیشگی بر روی قفسه سینه می شود. در ابتدا این ناحیه کمی زخم باشد و به همین دلیل پزشک ممکن است مسکن های قلب و یا آنتی هیستامین یا ایبوپروفن را تجویز کند. کودک شما ممکن است بی حس بودن، خارش، حس تنگی و یا سوزش را در ناحیه برش جراحی احساس کند که البته هیچ کدام از این ها شدید نیستند.
دوران نقاهت عمل جراحی قلب در کودکان
کودکان می توانند معمولا سه تا چهار روز بعد از عمل جراحی بیمارستان را ترک کنند، البته در صورتی که مشکلی وجود نداشته باشد. در روز های اولیه در خانه کودک شما باید در تخت خود استراحت کند و فعالیت های آرامی همچون مطالعه، خوابیدن و تماشا کردن تلویزیون را داشته باشد. پزشک معالج به شما خواهد گفت که کودکتان چه زمانی می تواند دوباره به مدرسه برگردد.
حدودا 6 هفته طول می کشد تا برش ایجاد شده جراحی بر روی قفسه سینه افراد بهبود یابد. پس از آن، اگر مشکلی وجود نداشته باشد و پزشک معالج نیز تایید کند، کودک شما می تواند کاملا بهبود یابد و به فعالیت های نرمال و عادی خود برگردد.
برای 6 ماه پس از کاتتریزاسیون یا بستن حفره ASD به کمک جراحی، برای انجام کار های روتین دهان و دندان و یا پروسه های جراحی حتما آنتی بیوتیک ها پیشنهاد می شوند تا از بروز عفونت در ناحیه داخلی قلب جلوگیری به عمل آید. پس از بهبود بافت قلب در گذر زمان، بیشتر بیماران دیگر نیازی به نگرانی در زمینه عفونت ندارند.
پزشک معالج در زمینه دیگر ریسک های احتمالی و مشکلات جانبی قبل از پروسه عمل جراحی با شما صحبت خواهد کرد.
پس از بسته شدن حفره دیواره سپتوم ASD و گذشت زمانی قابل توجه برای بهبود، بیشتر کودکان دیگر علائم و مشکلات بیشتری را تجربه نخواهند کرد.
