” آخ قلبم گرفت!!! قلبم تیر می کشه “
بارها پیش آمده که چنین حسی داشته ایم اما تفاوت و علائم تیر کشیدن قلب در سمت چپ با قلب درد عصبی را نمی دانیم. حسی که به یکباره اتفاق می افتد. این روزها تیر کشیدن قلب در سمت چپ بین جوان ها و حتی نوجوانان هم رایج است.
این عارضه، سندرم PCS یا همان سندرم گرفتن قلب نام دارد. در ادامه این مطلب از سایت دکتر آرزو خسروی فوق تخصص قلب و عروق و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی علائم، دلایل و روش درمان قلب درد عصبی را بیان می کنیم.
تیر کشیدن قلب سمت چپ چگونه احساس میشود؟
تیر کشیدن قلب معمولاً بهصورت یک احساس تیز و خفهکننده تجربه میشود که ناگهانی شروع میشود؛ حتی وقتی فرد کاملاً ثابت نشسته و هیچ فعالیتی ندارد. گاهی هم درست پیش از شروع درد، فرد احساس استرس، اضطراب، ضعف یا تنگی نفس پیدا میکند.
این درد را چطور توصیف میکنند؟
مثل فرو رفتن چاقو
در یک نقطهی کوچک
بدتر با نفس عمیق
در حال استراحت
رفع ناگهانی
سندرم گرفتن قلب یکی از رایجترین علتهای درد سینه در کودکان و نوجوانان است. با اینکه این سندرم دردناک است، معمولاً خودبهخود از بین میرود و هیچ اثر ماندگاری روی قلب یا ریه باقی نمیگذارد.
- ۰۱ این سندرم نخستین بار در سال ۱۹۵۵ شناسایی شد. درد آن ناگهانی است و بیماران معمولاً آن را به تیزی فرو رفتن یک چاقو در سینه تشبیه میکنند.
- ۰۲ درمان خاصی لازم ندارد، اما در صورت نیاز داروهای ضدالتهاب میتوانند به کاهش درد کمک کنند.
- ۰۳ معمولاً در افراد کاملاً سالم رخ میدهد و بسیار شایع است؛ یعنی داشتن این درد بهتنهایی نشانهی بیماری قلبی نیست.
- ۰۴ بیشترین شیوع را بین نوجوانان و جوانان کمسن دارد، اما در کودکان از حدود ۶ سالگی هم دیده میشود.
علت تیر کشیدن قلب سمت چپ
تیر کشیدن ناگهانی قلب سمت چپ در بیشتر موارد از قلب نمیآید — اما چند علت متفاوت دارد که شناختن آنها کمک میکند بدانید چه زمانی باید نگران باشید.
۱. سندرم پرکوردیال کچ — شایعترین علت
این سندرم مسئول اکثر تیر کشیدنهای ناگهانی قلب است، بهویژه در نوجوانان و جوانان. درد کاملاً ناگهانی، نقطهای و تیز است — دقیقاً زیر یا کنار جناغ سینه سمت چپ. با نفس عمیق بدتر میشود و معمولاً ظرف ۳۰ ثانیه تا ۲ دقیقه خودبهخود برطرف میشود.
علت دقیق: فشردگی موقت یک عصب بیندندهای — معمولاً وقتی فرد قوز کرده یا در وضعیت خمیده نشسته. هیچ ربطی به قلب ندارد و هیچ خطری ایجاد نمیکند.
۲. کوستوکندریت — التهاب غضروف دنده
التهاب غضروفهایی که دندهها را به جناغ وصل میکنند. درد این حالت با فشار دادن انگشت روی محل درد بدتر میشود — تفاوتی که آن را از درد قلبی جدا میکند.
ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. در نوجوانان فعال و ورزشکار شایعتر است.
۳. رفلاکس معده یا اسپاسم مری
اسید معدهای که به مری برمیگردد میتواند دردی تیز و سوزنده در سمت چپ سینه ایجاد کند که خیلیها آن را «تیر کشیدن قلب» توصیف میکنند.
نشانهی تشخیصی: این درد معمولاً بعد از غذا، هنگام دراز کشیدن، یا با خوردن آنتیاسید بهتر میشود.
۴. اضطراب و حملات پانیک
استرس شدید باعث انقباض عضلات قفسه سینه و تغییر ریتم تنفس میشود. درد ناشی از پانیک اغلب با تپش قلب، تنگی نفس، بیحسی انگشتان و احساس خطر قریبالوقوع همراه است.
در نوجوانان این علت خیلی شایعتر از آن چیزی است که والدین تصور میکنند.
۵. پریکاردیت — التهاب پرده قلب
اگر تیر کشیدن سینه چپ بیش از چند دقیقه ادامه دارد، با سرفه یا دراز کشیدن بدتر میشود، و با نشستن و خم شدن به جلو بهتر میشود — این الگو به پریکاردیت (التهاب پردهی قلب) اشاره دارد.
این حالت نیاز به بررسی پزشکی دارد و نباید نادیده گرفته شود.
۶. آنژین یا ایسکمی قلبی — نادر در جوانان، اما مهم
در جوانان زیر ۳۰ سال نادر است، اما وجود دارد — بهویژه در کسانی که سابقهی خانوادگی قوی یا بیماری زمینهای دارند. درد ناشی از ایسکمی معمولاً تیز و نقطهای نیست؛ بیشتر حس فشار یا سنگینی است که با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر میشود.
اگر درد فقط هنگام ورزش یا فعالیت شدید میآید، این علت باید با نوار قلب ورزشی کنار گذاشته شود.
تیر کشیدن قلب سمت چپ کِی علت قلبی دارد؟
اگر هر یک از موارد زیر همراه با درد وجود داشت، باید همان روز بررسی شود:
- درد بیش از ۵ دقیقه ادامه دارد و با استراحت کم نمیشود
- به بازوی چپ، فک، گردن یا پشت تیر میکشد
- با تعریق سرد، تهوع یا رنگپریدگی همراه است
- فقط هنگام فعالیت بدنی میآید و با استراحت برطرف میشود
- سابقهی خانوادگی مرگ ناگهانی زیر ۵۰ سال دارید
علت درد قلب در نوجوانان دختر و پسر؛ آیا با هم فرق دارد؟
سندرم گرفتن قلب در هر دو جنس دیده میشود، اما علتهای شایعِ کنارِ آن در دخترها و پسرها یکسان نیست. شناختن این تفاوت کمک میکند بدانید نگرانی شما در کدام دسته میگنجد.
علت درد قلب در نوجوانان دختر
شایعترین علتهای درد قفسه سینه در دخترهای نوجوان:
- التهاب غضروف جناغ: دردی که با فشار دادن روی جناغ بدتر میشود و با نفس عمیق تیر میکشد.
- تغییرات دوران بلوغ: رشد بافت سینه میتواند دردی کششی زیر سینهی چپ ایجاد کند که خیلیها آن را درد قلب تصور میکنند.
- کمخونی: با شروع قاعدگی شایع میشود و خودش را با تپش قلب، خستگی زودرس و سنگینی قفسه سینه نشان میدهد. یک آزمایش خون ساده آن را روشن میکند.
- اضطراب و حملات پانیک: در دخترهای نوجوان بیشتر گزارش میشود و با تپش قلب، بیحسی انگشتان و حس خفگی همراه است.
- افتادگی دریچه میترال: در خانمهای جوان شایعتر است و معمولاً خوشخیم، اما تشخیصش فقط با اکوی قلب ممکن است.
علت درد قلب در نوجوانان پسر
در پسرهای نوجوان الگو کمی متفاوت است:
- جهش رشد: رشد سریع قفسه سینه در سالهای ۱۲ تا ۱۶ سالگی خودش عامل شایع درد دیوارهی قفسه سینه است.
- ورزش و وزنه: کشیدگی عضلات سینه بعد از شنا رفتن، وزنه زدن یا فوتبال، دردی میسازد که با حرکت دادن دست بدتر میشود.
- وضعیت بدنی و قوز کردن: ساعتها نشستن پشت میز یا گوشی، فشار روی اعصاب بیندندهای میآورد.
- رفلاکس معده: سوزشی که پشت جناغ بالا میآید و بعد از غذا یا هنگام دراز کشیدن بدتر میشود.
- علتهای نادر ولی مهم: ضخیمشدن ارثی عضله قلب در پسرهای ورزشکار شایعتر است و معمولاً اولین نشانهاش درد یا سرگیجه هنگام ورزش شدید است. اگر درد فرزند شما فقط موقع فعالیت میآید، این مورد باید با اکو کنار گذاشته شود.
وجه اشتراک هر دو گروه: دردی که فقط هنگام ورزش میآید، یا با غش، تنگی نفس شدید و تپش نامنظم همراه است، در هیچ سنی نباید به «درد رشد» یا «استرس» نسبت داده شود و باید بررسی قلبی شود.
علائم تیر کشیدن قلب در نوجوانان
سندرم گرفتن قلب باعث درد در قفسه سینه میشود و معمولاً هنگام استراحت بروز میکند. احتمال بروز آن در حالت قوز کرده یا خم شده بیشتر میشود. افراد میگویند در لحظهی حمله، دردی ناگهانی و تیز در قفسه سینه احساس میکنند؛ دردی که اغلب در پایین نوک سینهی چپ حس میشود، ارتباطی با غذا خوردن ندارد و فقط مدت کوتاهی دوام میآورد.
✔ آنچه در این سندرم دیده میشود
- درد تیز و ناگهانی در یک نقطهی کوچک
- اغلب پایینِ نوک سینهی چپ
- تشدید با نفس عمیق یا خم شدن
- احساس سبکی سر، بهدنبال تنفس سطحی مداوم
✖ آنچه دیده نمیشود
- رنگپریدگی یا گرگرفتگی
- صدای خِسخِس ریه
- تغییر در ریتم یا تعداد نبض (نبض طبیعی میماند)
- هیچ تغییر فیزیکی دیگری جز خودِ درد
اگر فردی بهطور مداوم دردهای غیرعادی در قفسه سینه احساس میکند، باید توسط متخصص قلب و عروق معاینه شود و تستهای لازم از جمله نوار قلب و اکوکاردیوگرافی را انجام دهد.
⚠️ چه زمانی این درد واقعاً قلبی است؟
درد سندرم گرفتن قلب تیز، کوتاه و نقطهای است و با نوک انگشت میشود محلش را نشان داد. اما اگر درد قفسه سینه هر کدام از این ویژگیها را داشت، منتظر نمانید و همان روز پزشک ببینید:
- حس فشار، سنگینی یا فشردگی در وسط قفسه سینه، نه درد تیز و نقطهای
- انتشار درد به فک، گردن، شانه یا بازوی چپ
- همراه شدن با تعریق سرد، تهوع یا رنگپریدگی
- شروع درد هنگام دویدن یا ورزش و آرام شدن با استراحت
- طول کشیدن درد بیش از چند دقیقه، یا همراهی با غش و تنگی نفس شدید
مدت زمان سوزش و تیر کشیدن قلب در نوجوانان
چند ثانیه تا ۳ دقیقه
مدت معمول هر حملهی درد
یک تا چند بار در روز
تعداد دفعات تکرار
کوچکتر از دو سر انگشت
وسعت ناحیهی درد
با اینکه سندرم گرفتن قلب با تنفس عمیق تشدید میشود، در ناحیهی درد حساسیت به لمس وجود ندارد. همچنین برخلاف درد ناشی از حمله قلبی، این درد به سایر نواحی قفسه سینه یا به بازو و فک انتشار پیدا نمیکند و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.
عوارض تیر کشیدن قلب
- تنفس سطحی و سبکی سر: چون نفس عمیق در هنگام درد آزاردهنده است، فرد ناخودآگاه سطحی نفس میکشد و ممکن است احساس سبکی سر پیدا کند.
- اضطراب: بیشتر افراد این درد را نشانهی یک مشکل جدیتر مثل حمله قلبی تصور میکنند و همین تصور، خودش به اضطراب دامن میزند. در نوجوانان این چرخهی ترس معمولاً از خودِ درد آزاردهندهتر است.
- شدت متغیر درد: در برخی افراد درد مبهم و صرفاً آزاردهنده است و در برخی دیگر آنقدر شدید که تاری دید یا از دست رفتن لحظهای بینایی ایجاد میکند. درد معمولاً ناحیهای کوچکتر از دو سر انگشت را درگیر میکند و ناگهانی رفع میشود.
استرس و اضطراب میتوانند مستقیماً روی ریتم قلب اثر بگذارند. بیشتر بخوانید: استرس و ضربان نامنظم قلب
چگونه از تیر کشیدن قلب پیشگیری کنیم؟
گاهی علت بروز این سندرم رشد بدنی خود فرد است و پیشگیری از آن ممکن نیست. اما از عوامل دیگر میشود جلوگیری کرد:
✔ صاف نشستن و صاف ایستادن: قوز کردن یکی از تأثیرگذارترین عوامل است. صاف نگه داشتن بدن هنگام نشستن پشت میز یا کار با گوشی، از تکرار درد در آینده جلوگیری میکند.
✔ محافظت از قفسه سینه: ضربه به قفسه سینه در ورزشهای برخوردی میتواند این درد را راه بیندازد؛ استفاده از تجهیزات محافظ کمککننده است.
تشخیص سندروم تیر کشیدن قلب در نوجوانان
پزشک با گرفتن سابقهی پزشکی کامل، ارزیابی علائم و پرسیدن سؤالاتی دربارهی سایر مشکلات سلامتی، احتمال وجود عوامل جدیتر را بررسی میکند. معمولاً قفسه سینه معاینه میشود، حساسیت به لمس بررسی میشود و به صدای قلب و ریهها گوش داده میشود.
سندرم گرفتن قلب خطری ندارد و بسیار رایج است. در اغلب موارد، پزشک برای تشخیص آن نیازی به انجام هیچ آزمایشی ندارد.
پس چه زمانی نوار قلب و اکو لازم میشود؟
اگر درد فرزند شما تکرار میشود، هنگام ورزش میآید، با غش یا تنگی نفس شدید همراه است، یا در خانواده سابقهی بیماری قلبی زودرس وجود دارد، دیگر نمیشود آن را فقط با معاینه کنار گذاشت. یک نوار قلب و اکوی قلب در مطب دکتر آرزو خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، در همان جلسه تکلیف را روشن میکند.
درمان خانگی تیر کشیدن قلب در نوجوانان
سندرم گرفتن قلب خودش درمان خانگی خاصی نمیخواهد، اما سبک زندگی از همین سن پایهی سلامت قلب را میسازد. عادتهایی که در نوجوانی شکل میگیرند، همانهایی هستند که ۳۰ سال بعد تعیین میکنند قلب چه وضعیتی داشته باشد:
از دود دوری کنید
مهمترین کاری که میتوانید برای سلامت قلب خود انجام دهید، سیگار نکشیدن است. از قرار گرفتن در معرض دود دخانیات دیگران هم خودداری کنید.
استرس خود را کنترل کنید
استرس را در فعالیتهای روزمره کاهش دهید. اضطراب امتحان و فشار درسی از علتهای شایع تپش قلب و درد قفسه سینه در این سن است.
رژیم غذایی مناسب داشته باشید
رژیمی مناسب قلب شامل ماهی، لوبیا، میوه، سبزیجات فراوان و غلات کامل داشته باشید. از خوردن غذاهای چرب و فستفود پرهیز کنید.
ورزش کنید
ورزش منظم به کنترل وزن، قند خون، کلسترول و فشار خون کمک میکند و عملکرد ماهیچهی قلب را بهتر میکند. در هفته پنج روز، هر بار ۳۰ دقیقه پیادهروی کنید.
وزن سالم را حفظ کنید
اضافه وزن قلب را تحت فشار قرار میدهد و میتواند به درد و سوزش قفسه سینه دامن بزند.
قند خون را در محدودهی سالم نگه دارید
قند خون بالا برای قلب مضر است. ورزش منظم، تغذیهی درست و وزن مناسب، همگی به کنترل آن کمک میکنند.
بیشتر بخوانید: درمان خانگی درد قفسه سینه و قلب درد
درمان تیر کشیدن قلب سمت چپ در نوجوانان
درد مرتبط با این سندرم خودبهخود رفع میشود و معمولاً درمان خاصی لازم ندارد. اما در لحظهای که درد شروع میشود، این سه کار کمک میکند:
۱ آرام نفس بکشید
بسیاری از افراد میگویند یک نفس عمیق، سندرم گرفتن قلب را برطرف میکند؛ هرچند همان نفس عمیق لحظهای دردی تیز و چاقومانند ایجاد میکند. اگر تحملش سخت است، تا رفع درد آرام و سطحی نفس بکشید.
۲ صاف بنشینید و استراحت کنید
استراحت و تغییر وضعیت بدن از حالت خمیده یا قوز به حالت صاف، اغلب درد را کوتاهتر میکند. همین یک حرکت ساده در بیشتر موارد کافی است.
۳ در صورت نیاز، داروی ضدالتهاب
پزشکان گاهی برای تسکین درد، داروهای ضدالتهاب بدون نسخه را پیشنهاد میدهند. مصرف مداوم و خودسرانهی این داروها در نوجوانان توصیه نمیشود.
نکتهای که اغلب فراموش میشود: بخش بزرگی از رنج این نوجوانان از خودِ درد نیست، از ترس «نکند قلبم مشکلی دارد» است. وقتی با یک بررسی ساده مطمئن شوند قلبشان سالم است، شدت و تکرار درد هم معمولاً کمتر میشود.
دکتر آرزو خسروی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اکوکاردیوگرافی
اگر درد قفسه سینه تکرار میشود یا خیالتان راحت نشده، برای انجام نوار قلب و اکو با مطب تماس بگیرید.
