افت فشار خون عصبی یا هایپوتنشن با واسطه عصبی یک اختلال در تنظیم خودکار فشار خون توسط سیستم عصبی اتونوم است. در این وضعیت، یک ارتباط نادرست بین قلب و مغز باعث افت ناگهانی فشار خون میشود.
عدد فشار خون پایین
اغلب متخصصین قلب و عروق فشار خونی که کمتر از 9 روی 6 قرار داشته باشد را به عنوان فشار خون پایین در نظر میگیرند. این در حالی است که فشار خون نرمال با اعداد 12 روی 8 بیان می شود. با این حال، “فشار خون پایین” یک وضعیت نسبی است. ممکن است شخصی فشار خون پایینی در مقایسه با دیگری با ویژگی های جسمانی مشابه داشته باشد، اما کاملا سالم باشد.
علائم افت فشار خون عصبی
با کاهش جریان خونرسانی به عضلات مختلف، نشانه هایی در افراد ظاهر می شود که بیان کننده افتادن فشار خون عصبی است. علائمی مانند:
- سبکی سر یا سرگیجه
- تاری دید
- احساس ضعف و بیحالی
- گیجی
- غش کردن
توجه داشته باشید که برخی از این علائم مثل سرگیجه و ضعف ممکن است با تیر کشیدن قلب نیز همراه شوند که باید بررسی شود.
| علائم اصلی | علائم همراه |
|---|---|
| سرگیجه و سبکی سر | خستگی شدید و طولانیمدت |
| حالت تهوع | عرق سرد |
| رنگپریدگی صورت | احساس گرما قبل از غش |
| غش کردن (سنکوپ) | تاری دید |
| ضعف عمومی | مشکل در تمرکز و “مه ذهنی” |
ویژگی مهم: این علائم معمولاً پس از ایستادن طولانیمدت یا تغییر ناگهانی وضعیت بدن ظاهر میشوند و بیشتر در جوانان و نوجوانان دیده میشود.
علت افت فشار خون عصبی و سایر دلایل فشار خون پایین
افت فشار خون میتواند ریشههای مختلفی داشته باشد. در برخی افراد عامل اصلی، واکنش سیستم عصبی به محرکهای روانی است و در برخی دیگر یک بیماری زمینهای یا کمبود تغذیهای باعث پایین آمدن فشار میشود. شناخت دقیق علت، اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب است.
علل عصبی و روانی
اضطراب، استرس شدید، ترس ناگهانی و احساس ناامنی از شایعترین عوامل افت فشار خون عصبی هستند. وقتی اتفاقی ناگوار رخ میدهد، مراکز عاطفی مغز فعال شده و هورمون آدرنالین ترشح میشود. آدرنالین باعث گشاد شدن رگها و ارسال سیگنال به قلب برای کاهش ضربان میشود. ترکیب انبساط رگها و کند شدن ضربان قلب، افت ناگهانی فشار خون را به دنبال دارد.
به همین دلیل است که بعد از شنیدن یک خبر بد، دیدن صحنهی ترسناک یا حتی ایستادن طولانیمدت در یک صف شلوغ، برخی افراد دچار سرگیجه و غش میشوند.
کمبودهای تغذیهای و کمآبی
از آنجایی که اکسیژن از طریق جریان خون به بافتها منتقل میشود، هر عاملی که حجم یا کیفیت خون را کاهش دهد میتواند فشار خون را پایین بیاورد. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- کمخونی: کمبود آهن، ویتامین B12 یا اسید فولیک بدن را از تولید گلبول قرمز کافی باز میدارد
- کمآبی بدن: نوشیدن آب ناکافی، تعریق زیاد یا اسهال و استفراغ حجم خون را کاهش میدهد
- رژیم غذایی نامناسب: دریافت ناکافی مواد مغذی ضروری عملکرد قلب و عروق را مختل میکند
برای آشنایی با آسیب ناشی از کاهش اکسیژنرسانی به بافت قلب، مقاله ایسکمی قلبی چیست و چه خطراتی دارد؟ را مطالعه کنید.
عوامل فیزیکی و رفتاری
- استراحت و خوابیدن طولانیمدت در تخت
- ایستادن به مدت طولانی (بهویژه در جوانان و نوجوانان)
- تغییر ناگهانی وضعیت بدن از حالت خوابیده به ایستاده
بیماریهای زمینهای
برخی بیماریهای سیستمیک میتوانند فشار خون پایین مزمن ایجاد کنند:
- عفونتهای شدید
- واکنشهای آلرژیک حاد (آنافیلاکسی)
- اختلالات ریوی
- آسیبهای مغزی و بیماری پارکینسون
- دیابت
علل قلبی افت فشار خون
در برخی موارد مشکل اصلی خود قلب است. بیماریهای قلبی که میتوانند باعث افت فشار خون شوند عبارتاند از:
- برادیکاردی: ضربان قلب غیرطبیعی و پایین
- مشکلات دریچه قلب
- حمله قلبی
- نارسایی قلبی
- آسیب به عضله قلب
⚠️ نکته مهم:
اگر افت فشار خون شما مکرر است و با تغییر سبک زندگی بهتر نمیشود، حتماً باید علت قلبی آن با اکوکاردیوگرافی و معاینه تخصصی رد شود.
درمانهای خانگی فشار خون عصبی
۱. افزایش مصرف مایعات و نمک
- روزانه ۲ تا ۳ لیتر آب بنوشید
- مصرف نمک را افزایش دهید (مگر اینکه فشار خون بالا داشته باشید)
- نوشیدنیهای حاوی الکترولیت مفید هستند
۲. تغییرات سبک زندگی
- از ایستادن طولانیمدت خودداری کنید
- هنگام بلند شدن از خواب، ابتدا چند دقیقه لبه تخت بنشینید
- از محیطهای گرم و شلوغ دوری کنید
- از دوش آب داغ طولانی پرهیز کنید
۳. مانورهای فیزیکی ضدفشار
- قفل کردن پاها روی هم هنگام ایستادن
- فشار دادن دستها به هم (مثل دعا کردن)
- چمباتمه زدن هنگام احساس سرگیجه
- سفت کردن عضلات پا و شکم
۴. تغذیه مناسب
- وعدههای غذایی کوچک و مکرر بخورید
- از غذاهای پرکربوهیدرات پرهیز کنید
- غذاهای غنی از ویتامین B12 و اسید فولیک مصرف کنید
- کافئین با احتیاط (میتواند کمک کند)
۵. استفاده از جوراب فشاری
- جورابهای واریس یا جورابشلواری فشاری برای جلوگیری از تجمع خون در پاها
درمان دارویی فشار خون عصبی
| دارو | مکانیسم اثر |
|---|---|
| فلودروکورتیزون (Fludrocortisone) | افزایش حجم خون و احتباس نمک |
| میدودرین (Midodrine) | تنگکننده عروق، افزایش فشار خون |
| بتابلاکرها (مثل آتنولول) | کاهش حساسیت گیرندههای قلبی |
| مهارکنندههای بازجذب سروتونین (فلوکستین) | تنظیم پاسخ عصبی |
| پیریدوستیگمین | بهبود عملکرد سیستم عصبی اتونوم |
اگر افت فشار خون مکرر دارید یا با سرگیجه و غش همراه است، باید علت قلبی آن رد شود.
دکتر خسروی با انجام اکوکاردیوگرافی و تست تیلت، عملکرد قلب و سیستم عصبی اتونوم شما را ارزیابی میکند.
روش تشخیص فشار خون عصبی
تست تیلت تیبل (Tilt Table Test) روش استاندارد تشخیص این بیماری است. در این آزمایش، بیمار روی تخت خوابیده و تخت بهتدریج به حالت ایستاده میرود تا پاسخ فشار خون و ضربان قلب بررسی شود. علاوه بر تست تیلت، انجام اکو قلب برای رد مشکلات ساختاری قلب در بیماران با افت فشار مکرر توصیه میشود.
علت افت فشار خون صبحگاهی
هنگامی که از حالت نشسته یا دراز کشیده به حالت ایستاده تغییر وضعیت می دهید و می ایستید، رگ های خونی بدنتان در مواجهه با نیروی جاذبه منقبض و جمع می شوند. انقباض رگ ها باعث پایین آمدن فشار خون می شود. افت فشار در این حالت به این معنی است که رگهای خونی در حالت ایستاده تنظیم نمیشوند و در عوض اجازه میدهند فشار خون پایین بیاید و در نتیجه احساس سبکی سر یا سر گیجه ایجاد میشود. برای رفع این مشکل کافیست قبل از برخواستن با تکان دادن پاهای خود جریان خون را بیشتر کنید، به آرامی بنشینید، چند ثانیه در همین حالت بمانید و پاهای خود را تکان دهید و پس از آن به آرامی از جای خود برخیزید.
علت افت فشار لحظه ای
همچنین در برخی افراد ایستادن به مدت طولانی میتواند دلیل افت فشار خون لحظه ای به شمار آید. این نوع فشار خون پایین بیشتر بر جوانان و کودکان تاثیر می گذارد و ممکن است ناشی از ارتباط نادرست بین قلب و مغز باشد.
فشار خون پایین و کلیه
افسردگی و فشار خون پایین
طبق مطالعات انجام شده بین افسردگی و فشار خون پایین رابطه ای وجود دارد. اختلال افسردگی باعث کاهش فشار خون می شود. وقتی غمگین هستیم و ناراحتی، اضطراب یا استرس را تجربه می کنیم ضربان قلب و فشار خون در بدن افزایش پیدا میکند و با باریک شدن عروق، خونرسانی به قلب کم میشود. در نتیجه بدن هورمون کورتیزول که به عنوان هورمون استرس شناخته می شود را به مقدار بیشتری ترشح می کند. به مرور زمان، این اثرات می تواند منجر به بیماری قلبی شود.
🔴 هشدار اورژانسی:
اگر افت فشار خون با عرق سرد، نبض تند و ضعیف، رنگپریدگی شدید یا از دست دادن هوشیاری همراه شد، بدون معطلی به اورژانس مراجعه کنید. این علائم نشانه شوک است.
آیا فشار خون پایین باعث مرگ می شود؟
فشار خون پایین تنها در صورتی مشکل ساز است که تاثیر منفی بر بدن داشته باشد. به عنوان مثال، اگر فشار خون در شخصی بسیار پایین باشد، ممکن است اندام های حیاتی (به ویژه مغز) از اکسیژن و مواد مغذی محروم باشند. در رابطه با خطرات افت فشار خون باید بدانید در این وضعیت اندام های حیاتی بدن شما اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمی کنند. هنگامی که فشار خونتان پایین است احتمال ایجاد شوک برای شما هم بیشتر است. علائم شوک شامل:
- سردی بدن
- عرق کردن پوست
- تنفس سریع
- رنگ پوست آبی
- نبض ضعیف و تند
اگر افت فشار خون با درد زیر سینه سمت چپ همراه باشد، احتمال مشکل قلبی جدیتر وجود دارد و باید فوری بررسی شود. هر زمان نشانه های بالا را داشتید در سریع ترین زمان ممکن به اورژانس مراجعه کنید.
