HDL در آزمایش خون چیست؟ جواب کوتاه: «کلسترول خوب» — ذره‌ای که کلسترول اضافه را از رگ‌ها جمع می‌کند و به کبد می‌برد. اگر روی برگه‌ی آزمایش‌تان حروف لاتینی مثل HDL، LDL و Chol دیده‌اید و نمی‌دانید یعنی چه، این سه عدد بخشی از یک آزمایش به نام «پروفایل چربی خون» هستند. هر سه در یک واحد گزارش می‌شوند (mg/dL) و فقط کنار هم معنا دارند، نه جدا جدا.
یک نکته از همین اول: عدد سالمِ HDL برای زنان با مردان فرق دارد. برای مرد HDL زیر ۴۰ پایین حساب می‌شود، ولی برای زن مرز پایین ۵۰ است. پس اگر عدد HDL شما ۴۵ است، برای یک مرد پایین نیست و برای یک زن پایین است. این تفاوت در بخش جدول دوباره آمده است.
HDL در آزمایش خون چیست؟
HDL مخفف «High-Density Lipoprotein» است، یعنی لیپوپروتئین با چگالی بالا. کار آن مثل یک کامیون جمع‌آوری زباله است: کلسترولی را که در خون و دیواره‌ی رگ‌ها مانده برمی‌دارد و به کبد برمی‌گرداند تا از بدن خارج شود. به همین دلیل به آن «کلسترول خوب» می‌گویند. وقتی کسی می‌پرسد «hdl چیست»، جواب کوتاه همین است.
در مورد HDL، عدد بالاتر بهتر است. این برعکس بیشتر عددهای دیگر روی برگه است که هرچه پایین‌تر باشند بهترند. طبق MedlinePlus، HDL ۶۰ و بالاتر بهترین حالت است. برای مرد زیر ۴۰ و برای زن زیر ۵۰ پایین حساب می‌شود.
پایین بودن HDL معمولاً درد یا علامتی ایجاد نمی‌کند. فقط از روی آزمایش خون معلوم می‌شود. برای همین بسیاری از خانم‌ها بدون اینکه بدانند HDL پایینی دارند زندگی می‌کنند و اولین بار از روی همین برگه‌ی آزمایش متوجه می‌شوند.
LDL چیست و چرا به آن «چربی بد» می‌گویند؟
LDL مخفف «Low-Density Lipoprotein» است، یعنی لیپوپروتئین با چگالی پایین. این ذره کلسترول را از کبد به بافت‌های بدن می‌رساند. تا وقتی مقدارش در حد مناسب است مشکلی نیست، ولی اگر زیاد شود، کلسترول اضافه روی دیواره‌ی رگ‌ها رسوب می‌کند. به همین خاطر به LDL «کلسترول بد» می‌گویند. هرچه LDL بالاتر باشد، رگ‌ها بیشتر در معرض رسوب‌اند.
طبق MedlinePlus، LDL برای مرد و زنِ بالای ۲۰ سال باید زیر ۱۰۰ باشد. در مقابل HDL، اینجا عدد پایین‌تر بهتر است. اگر LDL شما بالاتر از این عدد است، معنی‌اش لزوماً بیماری نیست؛ پزشک آن را کنار سن، فشار خون، قند، سیگار و سابقه‌ی خانوادگی شما می‌سنجد.
اگر عدد کلسترول یا LDLتان بالاست و نگران خطر آن هستید، مقاله‌ی چربی خون ۲۴۰ خطرناک است؟ همان سؤال را جداگانه جواب داده است.
Chol یا کلسترول کل یعنی چه؟
Chol کوتاه‌شده‌ی «Cholesterol» است و همان کلسترول کل را نشان می‌دهد؛ یعنی مجموع کلسترولی که در همه‌ی ذره‌های خون حمل می‌شود، از جمله HDL و LDL. در برگه‌ی بعضی آزمایشگاه‌ها «Total Cholesterol» یا «TC» هم نوشته می‌شود و همه یک چیزند.
عدد سالم کلسترول کل برای بزرگسال، چه مرد و چه زن، زیر ۲۰۰ است. فقط به کلسترول کل نگاه نکنید: عدد کل ممکن است خوب باشد در حالی که HDL پایین است. به همین دلیل پزشک سه عدد را کنار هم می‌خواند.
عدد نرمال HDL و LDL و Chol در یک نگاه
جدول زیر برای بزرگسالان ۲۰ سال به بالاست و عددها از MedlinePlus آمده‌اند. واحد همه‌ی آن‌ها mg/dL است. برای HDL ردیف را با دقت بخوانید، چون عدد خانم‌ها با آقایان فرق دارد.
| آیتم روی برگه | معنی ساده | عدد سالم (مرد) | عدد سالم (زن) |
|---|---|---|---|
| Chol (کلسترول کل) | مجموع کلسترول خون | زیر ۲۰۰ | زیر ۲۰۰ |
| LDL | کلسترول بد، رسوب‌دهنده در رگ | زیر ۱۰۰ | زیر ۱۰۰ |
| HDL | کلسترول خوب، جمع‌کننده‌ی کلسترول از رگ | ۶۰ و بالاتر بهترین است؛ زیر ۴۰ پایین است | ۶۰ و بالاتر بهترین است؛ زیر ۵۰ پایین است |
| non-HDL | کلسترول کل منهای HDL، یعنی همه‌ی کلسترول‌های ناخوب | زیر ۱۳۰ | زیر ۱۳۰ |
| TG (تری‌گلیسیرید) | چربی ذخیره‌ی خون که از غذا و قند اضافه می‌آید | زیر ۱۵۰ | زیر ۱۵۰ |
منبع: MedlinePlus — سطح کلسترول
منبع تکمیلی: MedlinePlus — HDL، کلسترول «خوب»
تفاوت مهم زن و مرد: HDL مرد زیر ۴۰ پایین است، اما HDL زن زیر ۵۰ پایین حساب می‌شود. خانمی که HDL او ۴۵ است ممکن است از روی «عدد مردانه» فکر کند وضعش خوب است، در حالی که طبق مرز زنان پایین است.
برای تری‌گلیسیرید (TG)، MedlinePlus سه مرز می‌دهد: زیر ۱۵۰ نرمال، ۱۵۰ تا ۱۹۹ مرزی و ۲۰۰ و بیشتر بالا. همین منبع می‌گوید تری‌گلیسیرید بالا به‌ویژه در زنان خطر بیماری قلبی را بالا می‌برد. اگر عدد TG شما بالاست و می‌خواهید بدانید چه کنید، قاتل تری گلیسیرید بالا را بخوانید.
برای افراد زیر ۱۹ سال مرزها فرق دارد: کلسترول کل زیر ۱۷۰، non-HDL زیر ۱۲۰، LDL زیر ۱۱۰ و HDL بالای ۴۵.
نسبت LDL به HDL و TG به HDL چه می‌گوید؟
بعضی پزشکان به‌جای هر عدد به‌تنهایی، دو نسبت را هم نگاه می‌کنند: LDL تقسیم بر HDL و TG تقسیم بر HDL. منطق آن ساده است. هر چه LDL یا TG نسبت به HDL بزرگ‌تر باشد، یعنی ذره‌های رسوب‌دهنده بر ذره‌های پاک‌کننده غلبه دارند. HDL بالا نسبت را بهتر می‌کند و HDL پایین آن را بدتر.
این نسبت‌ها معمولاً روی برگه چاپ نمی‌شوند و پزشک خودش حساب می‌کند. عدد مرزی برایشان اینجا نمی‌آوریم، چون MedlinePlus برای نسبت‌ها مرز عددی تعیین نکرده است.
در عمل تفسیر نهایی هیچ‌وقت از یک عدد یا یک نسبت به‌تنهایی درنمی‌آید. پزشک عددها را کنار سن، فشار خون، قند خون، سیگار، سابقه‌ی خانوادگی و علائم شما می‌گذارد و بعد تصمیم می‌گیرد آیا فقط تغییر سبک زندگی لازم است یا درمان دیگری.
HDL پایین یعنی چه و چطور بالا می‌رود؟
HDL پایین یعنی بدن کلسترول اضافه را کمتر از رگ‌ها جمع می‌کند. برای زن، HDL زیر ۵۰ و برای مرد، HDL زیر ۴۰ در این گروه است. خودِ HDL پایین بیماری نیست؛ یک علامت هشدار است که در کنار عوامل دیگر، مثل LDL یا تری‌گلیسیرید بالا، تصویر خطر قلبی را بدتر می‌کند.
طبق MedlinePlus، راه‌های بالا بردن HDL همان سبک زندگی سالم قلب است: فعالیت بدنی منظم، تغذیه‌ی سالم، ترک سیگار و مدیریت وزن. این‌ها وعده‌ی یک عدد مشخص نیستند؛ پاسخ بدن هر کس فرق می‌کند و مقدار بهبود را فقط آزمایش بعدی نشان می‌دهد.
اگر با تغییر سبک زندگی عددها بهتر نشد یا عوامل خطر دیگری دارید، مصرف دارو را فقط پزشک تعیین می‌کند. خودتان بدون نسخه مکمل یا دارو برای HDL شروع نکنید.
چه زمانی باید همین حالا به پزشک مراجعه کرد؟
عددهای برگه‌ی آزمایش را می‌شود در یک ویزیت معمولی بررسی کرد و نیازی به عجله نیست. اما اگر همراه با چربی خون بالا یا HDL پایین این نشانه‌ها را دارید، منتظر نوبت عادی نمانید و همان روز با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید:
درد، فشار یا سنگینی در قفسه‌ی سینه که با استراحت خوب نمی‌شود، تنگی نفس ناگهانی، درد یا بی‌حسی که به بازو، فک یا پشت می‌رود، سرگیجه یا تعریق سرد ناگهانی. طبق MedlinePlus، علائم زنان گاهی با مردان فرق دارد و خستگیِ بی‌دلیل در آن‌ها شایع‌تر است؛ تنگی نفس هم گاهی تنها علامت است و تهوع هم می‌تواند همراه باشد. این نشانه‌ها را دست‌کم نگیرید.
اگر نشانه‌ی فوری ندارید ولی عدد LDL یا تری‌گلیسیرید شما بالاتر از حد سالم است، یا HDL شما پایین است و سابقه‌ی قلبی در خانواده دارید، یک ویزیت قلب بگیرید تا عددها در کنار بقیه‌ی عوامل خطر بررسی شوند.
سوالات متداول
HDL در آزمایش خون چیست و چرا به آن کلسترول خوب می‌گویند؟
HDL ذره‌ای است که کلسترول اضافه را از رگ‌ها جمع می‌کند و به کبد می‌برد تا از بدن خارج شود. چون این کار از رسوب در رگ‌ها جلوگیری می‌کند، به آن کلسترول خوب می‌گویند و برخلاف LDL، عدد بالاترش بهتر است.
Chol در آزمایش خون چیست؟
Chol کوتاه‌شده‌ی Cholesterol است و همان کلسترول کل را نشان می‌دهد؛ یعنی مجموع کلسترول در تمام ذره‌های خون. طبق MedlinePlus، عدد سالم آن برای بزرگسال زیر ۲۰۰ است.
عدد سالم HDL برای زنان چند است؟
برای زن بالای ۲۰ سال، HDL ۶۰ و بالاتر بهترین است و زیر ۵۰ پایین حساب می‌شود. این مرز برای مردان زیر ۴۰ است، پس مرز زنان بالاتر است.
LDL و HDL کدام بالا بودنشان بد است؟
بالا بودن LDL بد است و عدد سالم آن زیر ۱۰۰ است. اما بالا بودن HDL معمولاً خوب است و پایین بودنش، یعنی زیر ۴۰ در مرد و زیر ۵۰ در زن، نشانه‌ی خطر.
تری‌گلیسیرید (TG) چه ربطی به این سه عدد دارد؟
تری‌گلیسیرید نوع دیگری از چربی خون است که معمولاً کنار HDL و LDL گزارش می‌شود. طبق MedlinePlus زیر ۱۵۰ نرمال است، ۱۵۰ تا ۱۹۹ مرزی و ۲۰۰ و بیشتر بالا. بالا بودن آن به‌ویژه در زنان خطر بیماری قلبی را بالا می‌برد.
آیا با یک آزمایش می‌شود فهمید قلب من سالم است؟
نه. آزمایش چربی خون فقط یک بخش از تصویر است. برای ارزیابی قلب، پزشک معاینه، فشار خون، نوار قلب و در صورت نیاز اکو را هم در نظر می‌گیرد.
می‌خواهید جواب آزمایش‌تان را پزشک قلب خانم ببیند؟ دکتر آرزو خسروی، متخصص قلب و عروق، یکشنبه و سه‌شنبه از ساعت ۱۳ تا ۱۷ در مطب ویزیت می‌کند. ویزیت، نوار قلب و اکو هر سه در همان مطب و توسط خود دکتر انجام می‌شود و لازم نیست برای اکو به مرکز دیگری بروید. برای نوبت تماس بگیرید: 09960044566.
آدرس: تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به توانیر، بن‌بست بخشندگان، ساختمان مدیکو سنتر.
