سرفه قلبی چگونه است؟ کلینیک کلیولند آن را سرفه‌ای «خشک و تحریکی» توصیف می‌کند، و NHS سرفه‌ی شبانه را از علائم نارسایی قلب می‌شمارد. اما فقط با گوش دادن به صدای سرفه نمی‌شود فهمید از قلب است یا نه؛ برای همین پزشک معاینه را کنار چند تست می‌گذارد — نوار قلب، اکو و در صورت نیاز آزمایش خون.
اگر چند هفته است سرفه‌ای دارید که با سرماخوردگی جور درنمی‌آید، یا بیماری قلبی دارید و تازه سرفه گرفته‌اید، نگران‌شدنتان طبیعی است. این نوشته کمک می‌کند بدانید کدام نشانه‌ها جدی‌اند، کدام نیستند و قدم بعدی چیست.
سرفه قلبی چگونه است؟ پنج نشانه‌ی خودِ سرفه
کلینیک کلیولند، سرفه‌ی خشک و تحریکی (dry, hacking cough) را از علائم نارسایی قلب می‌شمارد. این پنج نشانه را در خودِ سرفه‌تان جست‌وجو کنید:
سرفه‌ای که خلط درست‌وحسابی ندارد و پشت‌سرهم می‌آید؛ سرفه‌ای که چیزی را بیرون نمی‌آورد.
NHS هم «سرفه‌ی شبانه» و هم «نفس‌تنگی هنگام دراز کشیدن» را در فهرست علائم نارسایی قلب آورده است. مدلاین‌پلاس هم از سختی خوابیدن به‌حالت صاف نام می‌برد.
کلیولند کلینیک می‌نویسد نفس‌تنگی در نارسایی قلب ممکن است شب‌ها شما را از خواب بیدار کند. اگر سرفه هم همراهش باشد، حتماً بررسی لازم است.
NHS سرفه با خلط صورتی و کف‌آلود را جزو نشانه‌هایی می‌داند که نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند. اگر این را دیدید، منتظر نمانید.
ورم مچ و ساق پا و شکم، خستگی و اضافه‌وزن سریع، از علائم همراه در هر سه منبع‌اند. شب‌ادراری هم در فهرست کلیولند هست.
هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی قطعی نیستند. چیزی که پزشک را به قلب مشکوک می‌کند، «ترکیب» چند نشانه است: سرفه‌ی شبانه به‌اضافه‌ی نفس‌تنگی یا ورم پا.
چرا قلب باعث سرفه می‌شود؟
وقتی قلب نتواند خون را به اندازه‌ی لازم پمپ کند، مایع در بدن جمع می‌شود. کلیولند کلینیک می‌گوید این مایع بیشتر در ریه، پاها و مچ پا جمع می‌شود. مدلاین‌پلاس هم توضیح می‌دهد جریان خون در قلب کند می‌شود و خون پشت قلب انباشته می‌شود.
کلیولند این وضع را به انباری تشبیه می‌کند که کارگرانش به بسته‌های روی تسمه نمی‌رسند و بسته‌ها روی هم تلنبار می‌شوند. وقتی مایع به ریه برسد، تنفس سخت می‌شود و سرفه یکی از واکنش‌های بدن است. به همین دلیل سرفه‌ی شبانه و نفس‌تنگی هنگام خوابیدن در منابع کنار هم می‌آیند.
اگر سؤال اصلی‌تان بیشتر نفس‌تنگی است تا سرفه، توضیح کامل‌تر را در مقاله‌ی «تفاوت تنگی نفس قلبی و ریوی» بخوانید.
سرفه قلبی با سرماخوردگی، آسم و رفلاکس چه فرقی دارد؟
این جدول فقط الگوی کلی را نشان می‌دهد. بیشترِ ستون سرفه‌ی قلبی از منابع این مقاله آمده است؛ سه ستون دیگر کلی‌اند و جای معاینه را نمی‌گیرند.
| چه چیزی | سرفه‌ی قلبی | سرماخوردگی/عفونت | آسم | رفلاکس |
|---|---|---|---|---|
| خلط | معمولاً خشک؛ در حالت جدی‌تر خلط صورتی و کف‌آلود | اغلب با ترشح و خلط | بسته به فرد؛ گاهی خلط کم | معمولاً بدون خلط |
| زمان بدتر شدن | شب‌ها و در حالت خوابیده | معمولاً در طول روز و شب، و کمتر به وضعیت بدن وابسته است | گاهی شب یا با محرک و فعالیت | اغلب بعد از غذا یا هنگام خوابیدن |
| تأثیر دراز کشیدن | نفس‌تنگی و سرفه بیشتر می‌شود | معمولاً تأثیر مشخصی ندارد | بسته به فرد | اغلب بدتر می‌شود |
| علائم همراه | ورم پا و شکم، خستگی، افزایش وزن ناگهانی، شب‌ادراری | آبریزش و گرفتگی بینی، گلودرد | خس‌خس سینه و نفس‌تنگی دوره‌ای | سوزش سر دل و مزه‌ی ترشی در دهان |
| طول مدت | تا وقتی علتِ قلبی بررسی و درمان نشده، معمولاً ادامه دارد | معمولاً با بهبود عفونت فروکش می‌کند | دوره‌ای؛ با محرک برمی‌گردد | معمولاً طولانی و تکرارشونده |
آیا داروی قلب می‌تواند سرفه بدهد؟
گاهی خودِ دارو سرفه می‌دهد. مدلاین‌پلاس در صفحه‌ی لیزینوپریل، که از دسته‌ی مهارکننده‌های ACE است، سرفه را در فهرست عوارض جانبی آورده است. می‌گوید اگر شدید بود یا از بین نرفت، به پزشک بگویید. داروهای دیگر این گروه، مثل کاپتوپریل و انالاپریل، در همان صفحه به‌عنوان مهارکننده‌ی ACE نام برده شده‌اند.
پس اگر چند هفته بعد از شروع قرص فشار یا قلب سرفه گرفته‌اید، تاریخ شروع دارو و شروع سرفه را یادداشت کنید و با خودتان به ویزیت ببرید. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند علت را سریع‌تر پیدا کند.
داروی قلب یا فشار را خودتان قطع یا عوض نکنید. مدلاین‌پلاس صریح می‌نویسد بدون مشورت با پزشک مصرف لیزینوپریل را قطع نکنید. قطع خودسرانه‌ی داروی قلب می‌تواند خطرناک باشد و تصمیم درباره‌ی ادامه، کم‌کردن یا تغییر دارو فقط با پزشک است.
سرفه قلبی چطور درمان می‌شود؟
جانِ کلام این است که سرفه نشانه است، نه خودِ بیماری. کلینیک کلیولند می‌نویسد درمان به این بستگی دارد که چه چیزی نارسایی قلب را ایجاد کرده؛ یعنی مسیر درمان از علتِ قلبی می‌گذرد. هدف درمان طبق NHS کم‌کردن علائم و جلوگیری از بدتر شدن بیماری است، و درمان و تغییر سبک زندگی برای بسیاری از بیماران سال‌ها وضع را پایدار نگه می‌دارد.
یکی از داروهای رایج، ادرارآورهاست. NHS آن‌ها را داروهایی می‌داند که ادرار را بیشتر می‌کنند تا مایع اضافه‌ی بدن کم شود، و فوروزماید را مثال می‌زند. مدلاین‌پلاس هم توضیح می‌دهد فوروزماید به کلیه‌ها کمک می‌کند آب و نمک اضافی بدن را دفع کنند و برای ورم ناشی از مایع اضافه به کار می‌رود. نوع و مقدار دارو را فقط پزشکی که قلب شما را دیده تعیین می‌کند.
کارهایی که در منابع آمده و مکمل درمان‌اند:
- داروها را دقیقاً طبق تجویز پزشک مصرف کنید (NHS).
- مصرف نمک و مایعات را همان‌قدر که پزشک می‌گوید محدود کنید (مدلاین‌پلاس و کلیولند کلینیک).
- مرتب وزن‌کشی کنید، چون جمع‌شدن مایع می‌تواند وزن را ناگهان بالا ببرد (NHS).
- فعالیت بدنی مناسب، و توان‌بخشی قلب طبق توصیه‌ی پزشک (NHS و مدلاین‌پلاس).
- سیگار را ترک کنید (NHS و مدلاین‌پلاس) و مصرف الکل را کم کنید (NHS).
داروی ضداحتقان سرماخوردگی را بدون پرسیدن از پزشک نخورید. مدلاین‌پلاس درباره‌ی سودوافدرین، که در بسیاری از قرص‌های سرماخوردگی هست، می‌گوید اگر فشار خون بالا یا بیماری قلبی دارید، پیش از مصرف به پزشک یا داروساز بگویید. همان صفحه یادآوری می‌کند بعضی داروهای سرماخوردگی ترکیبی‌اند و ماده‌ی مشترک دارند؛ برچسب‌شان را با دقت بخوانید.
به همین دلیل اینجا نام شربت، گیاه دارویی یا نسخه‌ی خانگی نمی‌آورم. برای بیمار قلبی، انتخاب هر دارویی، حتی بدون نسخه، باید با پزشک باشد.
سرفه قلبی در زنان چه فرقی دارد؟
منابعی که این مقاله بر آن‌ها تکیه دارد (کلیولند کلینیک، NHS و مدلاین‌پلاس) فهرست علائم نارسایی قلب را برای زن و مرد جدا نکرده‌اند؛ یعنی هیچ‌کدام تفاوتی در شکلِ سرفه بین زن و مرد ذکر نکرده‌اند. NHS بارداری را هم در گروه‌هایی نام می‌برد که بیشتر در معرض نارسایی قلب‌اند.
چیزی که در عمل کار را سخت می‌کند، خودِ علائم است: کلینیک کلیولند تأکید می‌کند این علائم علت‌های متعددی دارند و برای روشن‌شدنشان معاینه و آزمایش لازم است. دلیل خوبی است که سرفه‌ی شبانه‌ی ماندگار را با اکو بسنجید.
بعضی خانم‌ها معاینه‌ی قفسه‌ی سینه و اکو را عقب می‌اندازند چون ترجیح می‌دهند پزشک خانم باشد. در مطب دکتر خسروی ویزیت، نوار قلب و اکو، هر سه همان‌جا و توسط خودِ دکتر انجام می‌شود و لازم نیست به مرکز دیگری بروید. اگر در خانواده‌تان سابقه‌ی نارسایی قلب هست (مدلاین‌پلاس آن را از عوامل خطر می‌داند)، مقاله‌ی «تشخیص نارسایی قلبی در جوانان با سابقه خانوادگی» را هم ببینید.
با چه تست‌هایی علت سرفه را پیدا می‌کنند؟
کلیولند کلینیک می‌گوید علائم نارسایی قلب علت‌های متعددی دارند، پس برای فهمیدن اینکه چه خبر است باید معاینه و آزمایش انجام شود. NHS هم فهرست تست‌ها را آورده است: نوار قلب، اکوکاردیوگرافی، عکس سینه و ام‌آرآی. کلیولند و مدلاین‌پلاس آزمایش خونی به نام BNP را هم نام می‌برند.
نوار قلب به‌گفته‌ی مدلاین‌پلاس آزمایشی است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. این مهم است، چون کلیولند کلینیک بی‌نظمی ریتم را از علت‌هایی می‌شمارد که ممکن است قلب را ضعیف کنند.
اکو قدم بعدی است. مدلاین‌پلاس می‌نویسد اکو قلب را در حال تپیدن نشان می‌دهد و دریچه‌ها و ساختارهای دیگر را هم پیدا است؛ همان صفحه می‌گوید این تست برای بررسی دریچه‌ها و حفره‌های قلب انجام می‌شود. کلیولند کلینیک بیماری دریچه‌ها، بیماری ماهیچه‌ی قلب و بیماری عروق کرونر را از علت‌های نارسایی قلب می‌شمارد، و اکو ابزاری است که دریچه و ماهیچه را مستقیم نشان می‌دهد.
اگر بخواهید بدانید برگه‌ی جواب اکو چه می‌گوید، مقاله‌ی «خواندن جواب اکو قلب» کمک می‌کند. درباره‌ی بالا و پایین‌رفتن این عدد هم می‌توانید مقاله‌ی «آیا EF قلب بالا می‌رود؟» را ببینید.
برای بررسی این سرفه، معمولاً ترتیب منطقی این است: معاینه، نوار قلب و اکو؛ و در صورت نیاز آزمایش خون. اگر می‌خواهید وقت اکو بگیرید، صفحه‌ی «تعیین وقت برای تشخیص بیماری قلبی با اکوی تخصصی» راه ساده‌تری است.
چه زمانی باید همین حالا مراجعه کرد؟
این نشانه‌ها یعنی همین امروز اقدام کنید:
- سرفه با خلط صورتی یا کف‌آلود (NHS: درخواست مراجعه‌ی فوری).
- بیدار شدن از خواب با نفس‌تنگی، یا نفس‌تنگی هنگام دراز کشیدن.
- سرفه همراه با درد تازه‌ی قفسه‌ی سینه یا نفس‌تنگی شدید؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید (کلیولند کلینیک).
- افزایش وزن ناگهانی همراه با سرفه (NHS).
- ورم تازه‌ی پا یا شکم که قبلاً نبوده؛ در همان روزها نوبت بگیرید.
جمع شدن مایع در ریه، که در گفتار عامیانه به آن «آب آوردن ریه» می‌گویند، دلیل خوبی است که سرفه‌ی شبانه را جدی بگیرید. توضیح بیشتر در مقاله‌ی «آب آوردن ریه؛ علائم خطر و اقدام فوری» آمده است.
سوالات متداول
سرفه قلبی خلط دارد یا خشک است؟
معمولاً خشک است. کلیولند کلینیک از «سرفه‌ی خشک و تحریکی» نام می‌برد. فقط اگر خلط صورتی و کف‌آلود دیدید، آن را نشانه‌ی خطر بدانید و همان روز اقدام کنید (NHS).
سرفه قلبی چقدر طول می‌کشد؟
زمان مشخصی ندارد و به علت و شدت بیماری بستگی دارد. منابع می‌گویند نارسایی قلب به‌مرور بدتر می‌شود و درمان برای کنترل علائم است؛ پس سرفه‌ی شبانه‌ی ماندگار، حتی اگر خفیف باشد، باید بررسی شود.
شربت سرفه برای بیمار قلبی خوب است؟
بدون مشورت پزشک، نه. مدلاین‌پلاس درباره‌ی داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان‌ها به کسی که بیماری قلبی یا فشار خون بالا دارد می‌گوید پیش از مصرف به پزشک بگوید. ضمناً کلینیک کلیولند می‌نویسد درمان نارسایی قلب به علتِ آن بستگی دارد، پس قدم اصلی پیدا کردن همان علت است.
قرص فشارم سرفه‌ام را زیاد کرده، قطعش کنم؟
خیر. قطع خودسرانه‌ی داروی فشار یا قلب می‌تواند خطرناک باشد. مدلاین‌پلاس هم می‌گوید بدون مشورت با پزشک قطعش نکنید. فقط سرفه را به پزشک خبر بدهید؛ تصمیم درباره‌ی ادامه یا تغییر دارو با اوست.
سرفه قلبی فقط در سن بالا پیش می‌آید؟
نه. سن بالای ۶۵ سال از عوامل خطر است، اما NHS می‌گوید هر کسی ممکن است دچار نارسایی قلب شود. اگر سابقه‌ی خانوادگی دارید، به مقاله‌ی «تشخیص نارسایی قلبی در جوانان با سابقه خانوادگی» سر بزنید.
با نوار قلب تنها می‌شود فهمید؟
معمولاً کافی نیست. نوار قلب فقط یکی از چند تست است. پزشک بر پایه‌ی معاینه، نوار قلب، اکو و گاهی آزمایش BNP یا عکس سینه تصمیم می‌گیرد. اکو بیشتر از همه نشان می‌دهد پمپ قلب چگونه کار می‌کند.
سرفه‌ی شبانه‌ای دارید که دلیلش روشن نیست؟ معاینه، نوار قلب و اکو را در همان مطب و توسط خودِ دکتر انجام دهید. برای نوبت‌گیری تماس بگیرید: ۰۹۹۶۰۰۴۴۵۶۶. مطب در تهران، ولیعصر، نرسیده به توانیر، ساختمان مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱ است.
منابع
