اگر همین الان قلبتان درد میکند، اول از همه یک چیز را بدانید: بیشتر دردهای قفسه سینه قلبی نیستند. ولی «بیشتر» یعنی همه نیست، و تشخیص این تفاوت کار چند دقیقهای است که باید همین حالا انجام دهید.
این راهنما سه چیز را به شما میگوید: کدام نشانهها یعنی «همین الان زنگ بزنید ۱۱۵»، اگر آن نشانهها را ندارید چه کاری بکنید، و چطور بفهمید درد از قلب است یا از معده و عضله.
قدم اول: آیا این درد اورژانسی است؟
قبل از هر کار دیگری، این فهرست را بخوانید. اگر حتی یکی از اینها را دارید، خواندن مقاله را رها کنید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- درد یا احساس فشار، سنگینی یا فشردگی در وسط قفسه سینه که بیش از چند دقیقه طول بکشد
- دردی که به بازو (بهویژه چپ)، فک، گردن، شانه یا پشت پخش میشود
- درد همراه با تنگی نفس
- درد همراه با عرق سرد، تهوع یا استفراغ
- سرگیجه شدید، ضعف ناگهانی یا احساس اینکه دارید از حال میروید
- دردی که با استراحت بهتر نمیشود یا هر لحظه بدتر میشود
انجمن قلب آمریکا اینها را نشانههای هشدار حمله قلبی معرفی میکند و تأکید میکند که در این حالت نباید منتظر ماند تا درد خودش برطرف شود (American Heart Association).
یک نکتهی مهم: خودتان رانندگی نکنید و منتظر کسی نمانید. تماس با اورژانس یعنی درمان از همان داخل آمبولانس شروع میشود.
چه کارهایی را همین حالا نکنید
در این وضعیت، بعضی کارها که به نظر منطقی میآیند میتوانند وقت طلایی را از بین ببرند:
- خودسرانه دارو نخورید. نه آسپرین، نه قرص زیرزبانی، نه مسکن — مگر اینکه پزشک شما قبلاً تجویز کرده باشد یا اپراتور اورژانس در همان تماس به شما بگوید.
- منتظر «شاید خودش خوب شود» نمانید. در حمله قلبی، هر دقیقه بخشی از عضله قلب از دست میرود.
- دراز نکشید و تنها نمانید. بنشینید، در را باز بگذارید و به کسی خبر بدهید.
اگر نشانههای خطر را ندارید، این چهار قدم را بردارید
حالا فرض کنیم درد شما خفیف است، پخش نمیشود و با تنگی نفس و عرق سرد همراه نیست. در این حالت وقت دارید که خودتان کمی بررسی کنید.
۱. بنشینید و نفس آرام بکشید. چند دقیقه بیحرکت بنشینید. اضطراب خودش قفسه سینه را منقبض میکند و دردی میسازد که واقعی است ولی قلبی نیست.
۲. روی نقطهی درد فشار بدهید. اگر با فشار انگشت دقیقاً همان درد تشدید شد، معمولاً منشأ درد عضله و غضروف دنده است، نه قلب.
۳. نفس عمیق بکشید و بدنتان را بچرخانید. دردی که با نفس عمیق یا تغییر وضعیت بدن کم و زیاد شود، معمولاً قلبی نیست.
۴. به چند ساعت قبل فکر کنید. غذای سنگین، وعدهی دیرهنگام، بلند کردن جسم سنگین، سرفهی طولانی یا یک روز پراسترس — هرکدام میتوانند توضیح درد باشند.
اگر میخواهید بدانید در خانه چه کارهایی به آرام شدن درد کمک میکند، راهنمای جداگانهی درمان خانگی درد قلب را بخوانید.
درد قلبی است یا نه؟ جدول مقایسه
این جدول کمکتان میکند حدس بزنید، ولی جای معاینه را نمیگیرد. تشخیص قطعی فقط با نوار قلب و اکو ممکن است.
| ویژگی | بیشتر به قلب میخورد | معمولاً قلبی نیست |
|---|---|---|
| حس درد | فشار، سنگینی، فشردگی | تیر کشیدن تیز و لحظهای |
| محل | وسط قفسه سینه، مبهم و پهن | یک نقطهی مشخص که با انگشت نشان میدهید |
| پخش شدن | به بازو، فک، گردن یا پشت | همانجا میماند |
| مدت | بیش از چند دقیقه، مداوم | چند ثانیه، رفتوبرگشتی |
| با فشار دست | تغییری نمیکند | بدتر میشود |
| با نفس عمیق | تغییری نمیکند | کم یا زیاد میشود |
| با فعالیت | بدتر میشود، با استراحت بهتر | ربطی به فعالیت ندارد |
| همراهیها | تنگی نفس، عرق سرد، تهوع | آروغ، سوزش سر دل، ترش کردن |
شایعترین علتهای غیرقلبی درد قفسه سینه
معده و رفلاکس. شایعترین اشتباه همین است. اسید معده پشت جناغ سوزش میسازد که خیلی شبیه درد قلبی است، بهویژه بعد از غذا یا وقتی دراز میکشید. تفاوتهای دقیق را در مقالهی تفاوت درد قلب و معده توضیح دادهام.
عضله و غضروف دنده. التهاب محل اتصال دنده به جناغ (کوستوکندریت) دردی میسازد که با فشار دادن دقیقاً همان نقطه تشدید میشود و گاهی هفتهها طول میکشد.
اضطراب و حملهی پانیک. تپش قلب، تنگی نفس و درد قفسه سینه از علائم شناختهشدهی اضطراباند. این درد واقعی است و ساختگی نیست — فقط منشأ آن قلب نیست.
تیر کشیدنهای کوتاه. دردهای تیز چند ثانیهای که میآیند و میروند، معمولاً منشأ عضلانی یا عصبی دارند. در مقالهی علت تیر کشیدن قلب جداگانه به آن پرداختهام.
چرا این موضوع در زنان فرق دارد؟
این بخش را با دقت بخوانید، چون بیشترین اشتباه همینجا رخ میدهد.
زنان در حمله قلبی بیشتر از مردان علائم غیرکلاسیک نشان میدهند: خستگی غیرعادی، تنگی نفس، تهوع، درد فک یا پشت، و گاهی بدون هیچ درد واضحی در قفسه سینه. انجمن قلب آمریکا صریحاً هشدار میدهد که همین تفاوت باعث میشود زنان دیرتر به بیمارستان برسند (AHA — Heart Attack Symptoms in Women).
پس اگر خانمی هستید که چند روز است بیدلیل خستهاید، نفستان بالا نمیآید و حالت تهوع دارید، این را «فشار کاری» ندانید. همین را به پزشک بگویید.
پزشک چه کار میکند؟
وقتی با درد قفسه سینه به مطب میآیید، معمولاً دو کار انجام میشود و هر دو بدون درد و کوتاهاند:
نوار قلب در چند دقیقه ریتم و نشانههای کمخونی عضله قلب را نشان میدهد. اکوکاردیوگرافی با امواج صوتی، دریچهها و قدرت پمپاژ قلب را زنده نمایش میدهد و معمولاً ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد.
اینکه در وضعیت شما کدام لازم است، در مقالهی برای درد قفسه سینه نوار قلب بهتر است یا اکو؟ توضیح داده شده. اگر هم برگهی اکو در دست دارید و معنی عبارتهایش را نمیدانید، راهنمای خواندن جواب اکو قلب کمکتان میکند.
در مطب دکتر آرزو خسروی، ویزیت، نوار قلب و اکو هر سه در همان جلسه و توسط خود دکتر انجام میشود و برای اکو به مرکز دیگری ارجاع داده نمیشوید.
چه زمانی باید همین حالا مراجعه کرد
حتی اگر درد فروکش کرده، در این حالتها معاینه را عقب نیندازید:
- درد با راه رفتن یا بالا رفتن از پله شروع میشود و با استراحت آرام میگیرد
- سابقهی فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا یا سیگار دارید
- در خانوادهی درجه یک، سکته قلبی زیر ۵۵ سال رخ داده است
- درد بیش از یک هفته است که هر روز تکرار میشود
- همراه درد، تپش قلب نامنظم یا حالت غش دارید
- یائسه شدهاید و برای اولین بار این درد را تجربه میکنید
سوالات متداول
۱- قلبم درد میکنه ولی نوارم سالم بود، یعنی مشکلی ندارم؟
نه لزوماً. نوار قلب وضعیت قلب را در همان لحظه نشان میدهد. اگر درد شما فقط هنگام فعالیت میآید، ممکن است نوار در حالت استراحت طبیعی باشد. در این حالت پزشک معمولاً اکو، تست ورزش یا هولتر را اضافه میکند.
۲- درد قلبی چقدر طول میکشد؟
درد ناشی از کمخونی عضله قلب معمولاً بیش از چند دقیقه ادامه دارد و ثابت میماند. دردهای تیز چندثانیهای که میآیند و میروند، معمولاً منشأ قلبی ندارند. ولی این یک قاعدهی کلی است، نه تشخیص.
۳- استرس میتواند واقعاً باعث درد قلب شود؟
بله. اضطراب باعث انقباض عضلات قفسه سینه، تند شدن ضربان و تنفس سطحی میشود و همهی اینها درد میسازند. این درد واقعی است. با این حال، تا وقتی علت قلبی رد نشده، نباید آن را به گردن استرس انداخت.
۴- در خانه چه چیزی درد قلب را آرام میکند؟
اگر نشانههای خطر ندارید، نشستن در وضعیت راحت، آرام کردن تنفس و پرهیز از غذای سنگین معمولاً کمک میکند. هیچ داروی خانگی جایگزین بررسی پزشکی نیست و مصرف خودسرانهی دارو توصیه نمیشود.
۵- درد سمت چپ سینه حتماً قلبی است؟
خیر. قلب در وسط قفسه سینه و کمی متمایل به چپ قرار دارد، ولی بسیاری از دردهای سمت چپ منشأ عضلانی، گوارشی یا عصبی دارند. برعکس، بعضی دردهای قلبی اصلاً در سمت چپ حس نمیشوند.
۶- اگر شبها درد میگیرد یعنی چه؟
دردی که با دراز کشیدن بدتر میشود، اغلب به رفلاکس معده مربوط است. ولی دردی که شما را از خواب بیدار میکند و با تنگی نفس همراه است، باید حتماً بررسی شود.
جمعبندی
«قلبم درد میکنه چیکار کنم» یک جواب دو مرحلهای دارد. مرحله اول: نشانههای خطر را چک کنید — اگر حتی یکی را داشتید، ۱۱۵. مرحله دوم: اگر نداشتید، بنشینید، آرام شوید، و در اولین فرصت نوار قلب بگیرید تا خیالتان راحت شود.
نگرانی دربارهی قلب چیزی نیست که با جستجو در اینترنت تمام شود. یک ویزیت کوتاه با نوار قلب، در بیشتر موارد همان روز جوابتان را میدهد.
برای رزرو نوبت با دکتر آرزو خسروی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، تماس بگیرید: ۰۹۹۶۰۰۴۴۵۶۶
مطب: تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به توانیر، بنبست بخشندگان، ساختمان مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱ — ساعات پاسخگویی: یکشنبهها ۱۳ تا ۱۷
