علت تپش قلب و تنگی نفس در بارداری + روش درمان

در هنگام تپش قلب، ممکن است برای قلب حالت های زیر پیش بیاید:

• ضربان نامنظم قلب
• حس کوبش در قلب
• بالا و پایین رفتن قفسه سینه

تپش قلب معمولاً خطرناک نیست؛ هرچند در بعضی مواقع ممکن است خبر از مشکلی در قلب یا جای دیگر بدن بدهد.

تنگی نفس در سه ماهه اول بارداری

به نظر می رسد جنین در این دوران آن قدری بزرگ نیست که باعث تغییرات در تنفس خانم باردار شود. دیافراگم در طول  سه ماهه اول بارداری چیزی حدود 4 سانتی متر بالا می آید. دیافراگم بافتی نوار مانند و ماهیچه ای است که قلب و شش ها را از قسمت شکم جدا می کند.

حرکت دیافراگم کمک می کند که شش ها از هوا پر شوند. در حالی که بعضی از زنان ممکن است متوجه نشوند که وقتی می خواهند نفس عمیق بکشند، برایشان مشکل پیش می آید، برخی دیگر از زنان هستند که متوجه می شوند دیگر مثل قبل نمی توانند نفس های عمیق و راحت بکشند. غیر از تغییر در دیافراگم، بیشتر اوقات سریع تر شدن تنفس زنان باردار به دلیل افزایش هورمون پروژسترون هم اتفاق می افتد. هورمون پروژسترون نقشی اساسی در رشد جنین دارد و البته هورمونی است که محرک تنفسی هم هست؛ به این معنی که باعث می شود نفس های فرد تندتر شوند. میزان پروژسترون در طول دوران بارداری افزایش پیدا می کند.

در حالی که تندتر نفس کشیدن، به طور قطعی باعث تنگی نفس نمی شود، خانم هایی هم هستند که ممکن است متوجه تغییر در الگوی تنفسشان شوند.

تنگی نفس در سه ماهه دوم بارداری

احتمال می رود خانم باردار در سه ماهه دوم، دچار تنگی نفس حاد تر شود. به طور معمولی جنین درحال رشد در سه ماهه دوم بیشتر از قبل باعث ایجاد تنگی نفس می شود. البته به وجود آمدن برخی تغییرات در ساختار قلب هم در تنگی نفس بی تأثیر نیست.

مقدار خون در بدن یک خانم به طور قابل ملاحظه ای در طول بارداری افزایش پیدا می کند. قلب هم مجبور است سخت تر کار کند تا این خون را به سرتاسر بدن و به جفت برساند. این حجم کار بالا می تواند به خانم باردار حس تنگی نفس بدهد.

تنگی نفس در سه ماهه سوم بارداری

در طول سه ماهه سوم کاملاً  بسته به این که سر بچه درحال رشد کجا قرار گرفته باشد، ممکن است تنفس راحت تر یا سخت تر از قبل شود.

قبل از این که بچه بچرخد و سرش دورتر شود و رو به لگن برود، این طور حس می شود که انگار سر بچه زیر دنده ها قرار دارد و درحال فشار دادن دیافراگم است که این باعث سخت شدن تنفس می شود.

با توجه به تحقیق های مرکز ملی سلامت بانوان، این نوع از نفس تنگی معمولاً بین هفته های 31 تا 34 اتفاق می افتد.

علت تنگی نفس در بارداری

۱. تغییرات هورمونی

در بارداری، سطح هورمون پروژسترون (Progesterone) افزایش می‌یابد. این هورمون بر مراکز تنفسی در مغز تأثیر می‌گذارد و باعث تنفس‌های عمیق‌تر و فراوان‌تر می‌شود. این تغییرات طبیعی‌اند اما می‌توانند احساس تنگی نفس ایجاد کنند.

۲. افزایش مصرف اکسیژن بدن

در بارداری، متابولیسم بدن افزایش می‌یابد. سطح اکسیژن مورد نیاز برای بدن مادر و توسعهٔ جنین حدود 20 تا 30 درصد افزایش می‌یابد. این بدان معنی است که بدن باید برای تأمین نیاز اکسیژن بیشتری سخت‌تر کار کند.

۳. افزایش حجم و وزن بدن

با افزایش وزن و حجم شکم، دیافراگم (عضلهٔ اصلی تنفس) به بالا فشار داده می‌شود. این موضع به‌طور مستقیم تنفس را دشوار می‌کند و احساس تنگی نفس ایجاد می‌کند.

نکتهٔ مهم: در سه‌ماهه‌ی سوم، حجم شکم حدود 10 سانتی‌متر به دیافراگم فشار می‌دهد.

۴. تغییرات قلب و عروق

حجم خون در بارداری حدود 40 تا 50 درصد افزایش می‌یابد. قلب باید برای پمپ کردن این حجم خون بیشتری سخت‌تر کار کند. همچنین، فشار خون و ضربان قلب افزایش می‌یابند.

۵. تغییرات ریوی

احجام و ظرفیت‌های ریوی تغییر می‌کند: – حجم تنفسی (Tidal Volume) حدود 30 تا 50 درصد افزایش می‌یابد – میزان اکسیژن در خون کاهش می‌یابد

۶. انیمی (کمبود خون)

بسیاری از مادران باردار دچار انیمی می‌شوند. کمبود ترکیب‌اکسیژن‌برخون سلولی باعث تنگی نفس می‌شود.

۷. دیگر دلایل ضربان قلب در بارداری

• اضطراب و استرس: بسیاری از مادران درباره سلامتی خود و جنین نگران‌اند
• وزن اضافی: اضافه‌وزن شدید می‌تواند تنگی نفس را تشدید کند
• عفونت‌های تنفسی: سرماخوردگی، آنفلوانزا
• بیماری‌های ریوی: آسم، برونشیت
• فشار خون بالا: پری‌اکلامپسیا (Preeclampsia)
• بیماری قلبی: مشکلات قلبی قبل‌تر بیماری

درمان تنگی نفس در بارداری

۱. تغییر وضعیت: – در وضعیت نشسته، از بالش‌های اضافی استفاده کنید تا سینه بالاتر باشد – هنگام خوابیدن، سر را بالا نگاه دارید – از حرکات ناگهانی و تند پرهیز کنید

۲. فعالیت بدنی: – تمرینات آرام و منظم مانند پیاده‌روی مفید است – از فعالیت‌های شدید و خسته‌کننده پرهیز کنید – یوگا و تمرینات تنفسی می‌تواند کمک‌کننده باشد

۳. تنفس عمیق و صحیح: – تنفس شکمی: نفس را به‌آرامی از بینی بکشید و در معده جمع کنید – تنفس کند: برای 4 شمار نفس بکشید، 4 شمار نگاه دارید، 4 شمار خارج کنید – هر روز 10-15 دقیقه تمرین کنید

۴. فعالیت‌های روزمره: – کارهای سنگین را به دیگری واگذار کنید – بین کارها استراحت‌های کوتاه بگیرید – از مواد شیمیایی و آلودگی هوا دور شوید

۵. غذاهای غنی از آهن: – گوشت قرمز (پروتئین و آهن) – مرغ و ماهی – حبوبات (لوبیا، نخود) – سبزیجات تیره‌رنگ (اسفناج، برکلی) – خشک‌میوه‌ها (زردآلو، کشمش)

۶. آهن: کمبود آهن یکی از علل انیمی است. سطح آهن مورد نیاز برای مادران باردار افزایش می‌یابد.

۷. آب و مایعات: – حداقل 8-10 لیوان آب در روز بنوشید – از نوشیدنی‌های کافئین‌دار کاهی کنید

۸. ویتامین‌ها: – ویتامین B12 و فولیک‌اسید برای تولید سلول‌های خون – ویتامین C برای جذب بهتر آهن

۹. مکمل‌های آهن: آهن یکی از مهم‌ترین مکمل‌های بارداری است. پزشک معمولاً از ماه چهارم یا پنجم بارداری آهن تجویز می‌کند.

۱۰. مکمل‌های فولیک‌اسید: فولیک‌اسید برای توسعهٔ سیستم عصبی جنین ضروری است و می‌تواند در تولید خون کمک کند.

۱۱. مکمل‌های ویتامین: ویتامین‌های مختلف ممکن است توصیه شود.

نکتهٔ مهم: هیچ دارویی بدون تجویز پزشک نگیرید.

---

دلایل تپش قلب در بارداری

۱. تغییرات قلب و عروق

افزایش حجم خون: حجم خون حدود 40-50% افزایش می‌یابد. قلب باید برای پمپ کردن این حجم بیشتری تند‌تر بتپد.

افزایش ضربان قلب: ضربان قلب در بارداری حدود 10-20 ضربهٔ بیشتر از حالت عادی است. این تغییر طبیعی و بیفوایده است.

کاهش مقاومت عروقی: فشار خون در بارداری کمی کاهش می‌یابد، بنابراین قلب باید سخت‌تر کار کند.

۲. تغییرات هورمونی

هورمون‌های بارداری (استروژن و پروژسترون) بر سیستم قلبی تأثیر می‌گذارند و می‌توانند تپش‌های قلبی ایجاد کنند.

۳. انیمی

کمبود ترکیب‌اکسیژن‌برخون سلولی (ناشی از کمبود آهن) باعث می‌شود قلب سریع‌تر بتپد.

۴. کافئین و منبه‌های دیگر

• قهوه و چای
• نوشیدنی‌های انرژی‌زا
• شکلات

۵. اضطراب و استرس

استرس و نگرانی می‌توانند تپش‌های قلبی را تحریک کنند.

۶. فعالیت بدنی و فعالیت‌های روزمره

فعالیت‌های بدنی می‌تواند تپش‌های قلبی را ایجاد کند (که عادی است).

۷. مشکلات قلبی قبل‌تری

برخی مادران قبل از بارداری دچار مشکلات قلبی‌اند، بارداری این مشکلات را تشدید می‌کند.

۸. الکتروليت‌ها (معادن مهم بدن)

نقص کلسیم، منیزیم یا پتاسیم می‌تواند تپش‌های قلبی ایجاد کند.

درمان تپش قلب در بارداری

۱. استراحت و خواب: – حداقل 7-9 ساعت خواب در شب – استراحت‌های کوتاه در طول روز – از فعالیت‌های خسته‌کننده پرهیز

۲. کاهش کافئین: – قهوه را به حداقل کاهش دهید (حداکثر 200 میلی‌گرم در روز توصیه‌شده) – چای سیاه را کم کنید – نوشیدنی‌های انرژی‌زا را تماماً قطع کنید

۳. مدیریت استرس: – مراقبه و یوگا – قدم‌زدن آرام – موسیقی آرام‌بخش – صحبت کردن با دوستان یا خانواده

۴. تمرینات تنفسی: – تنفس عمیق و آرام – تنفس با حساب (4-4-4)

۵. وضعیت صحیح: – خوابیدن در وضعیت راحت – از فشار بر روی سینه پرهیز

۶. تغذیه: – غذاهای سبک و آسان‌الهضم – وعده‌های کوچک و مکرر – از چرب‌های بیش‌ازحد پرهیز

۷. مکمل آهن: – برای درمان انیمی – اغلب مادران باردار نیاز به آهن دارند

۸. مکمل کلسیم و منیزیم: – برای کنترل تپش‌های قلبی – منیزیم به‌ویژه مفید است

۹. ویتامین B کمپلکس: – برای سلامت نعصاب و قلب

۱۰. آب و مایعات: – نوشیدن کافی آب

اگر تپش‌ قلب احساس کردید:

• بنشینید یا دراز بکشید.
• تنفس‌های عمیق بکشید.
• به‌آرامی از بینی نفس بکشید.
• خود را آرام کنید.
• شستن سر و صورت با آب سرد

---

تپش قلب و تنگی نفس همزمان در بارداری

زمانی که تنگی نفس و تپش قلب در یک زمان اتفاق بیفتند، این می‌تواند نشانهٔ تنش بیش‌ازحد بر سیستم قلب و عروق و تنفسی باشد. این ترکیب می‌تواند برای مادر نگرانی‌کننده باشد و نیاز به توجه خاصی دارد.

علائم همزمان تپش قلب و تنگی نفس

علائم ملایم (عادی): – تنگی نفس و تپش‌های قلب هنگام فعالیت بدنی – بهتر شدن با استراحت – مدت زمان کوتاه (چند دقیقه) – بدون دیگر علائم نگرانی‌کننده

علائم شدید (نیاز‌دهندهٔ مراجعهٔ فوری): – علائم در حالت استراحت – درد یا فشار در سینه – سرگیجه یا احساس غیرهوشیاری – سرفهٔ شدید یا خونریزی – تپش‌های نامنظم و سریع (بیش از 110-120 ضربهٔ در دقیقه) – ادامهٔ علائم برای بیش از 30 دقیقه – سرمایشی و تعریق شدید – تورم شدید

علت تنگی نفس و تپش قلب همزمان

۱. تقاضای اکسیژن بالا

زمانی که هم ریه‌ها سریع‌تر تنفس کنند و هم قلب سریع‌تر بتپد، بدن سعی می‌کند سطح اکسیژن را بالا نگاه دارد. اگر مصرف اکسیژن خیلی زیاد باشد، هر دو سیستم تحت فشار قرار می‌گیرند.

۲. انیمی شدید

اگر مادر دچار انیمی شدید باشد (سطح هموگلوبین خیلی پایین)، بدن اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند: – ریه‌ها سریع‌تر تنفس می‌کنند – قلب سریع‌تر می‌تپد – هر دو علامت همزمان ظاهر می‌شوند

۳. عفونت‌های تنفسی

عفونت‌های ریوی مانند ذات‌الریه یا برونشیت: – تنگی نفس (ریه‌ها آسیب می‌بینند) – تپش قلب (قلب برای تأمین اکسیژن سریع‌تر می‌تپد) – معمولاً با تب همراه است

۴. پری‌اکلامپسیا (بیماری جدی بارداری)

این بیماری شامل: – فشار خون بسیار بالا – تنگی نفس (ناشی از ادمهٔ ریوی) – تپش قلب (ناشی از فشار خون بالا) – سردرد شدید و سر‌درد – تورم شدید (صورت، دست‌ها) – درد فوقانی سمت راست شکم

۵. نارسایی قلب

اگر قلب نتواند خون کافی را پمپ کند: – تنگی نفس (ناشی از ادمهٔ ریوی) – تپش‌های قلب نامنظم – خستگی شدید – ورم انگشتران و پا

۶. لخته خون در ریه

این یک وضعیت اورژانسی است: – تنگی نفس ناگهانی و شدید – درد حاد در سینه – تپش قلب سریع و نامنظم – سرفهٔ شدید (ممکن است با خون) – سرمایشی و احساس سرگیجه

۷. ادمهٔ ریوی (سیال در ریه‌ها)

• تنگی نفس شدید (حتی در حالت استراحت)
• تپش قلب سریع
• سرفهٔ شدید با خلط صورتی
• احساس خفقان
• صدای خش‌خش در سینه

۸. بحران فشار خون (Hypertensive Crisis)

فشار خون بسیار بالا: – فشار خون 180/120 یا بیشتر – تنگی نفس شدید – تپش‌های قلبی سریع – سردرد شدید و فشار در سر – ممکن است خطرناک باشد

۹. اضطراب و حملات پانیک شدید

• تنفس سریع و کم‌عمق (Hyperventilation)
• تپش قلب سریع
• احساس ترس و تهدید
• احساس خفقان یا فشار

۱۰. بیماری‌های تیروئید

هایپرتیروئیدیسم (بیش‌فعالی تیروئید): – تسریع متابولیسم – تنگی نفس و تپش قلب – بی‌قراری و لرز

درمان تنگی نفس و تپش قلب همزمان

۱. استراحت فوری: – بنشینید یا دراز بکشید – وضعیتی راحت بیابید – سینه و سر را بالا نگاه دارید

۲. تنفس آرام: – تنفس آهسته و عمیق از بینی – تنفس با شمارش: 4 بکشید، 4 نگاه دارید، 4 خارج کنید – این دنباله را 10-15 بار تکرار کنید

۳. مکمل‌ها و غذا: – مکمل آهن (برای انیمی) – غذاهای غنی از آهن – نوشیدن آب کافی (8-10 لیوان روزی)

۴. فعالیت: – از فعالیت شدید پرهیز – قدم‌زدان آرام مفید است – استراحت کافی بگیرید

۵. برای انیمی شدید: – تزریق آهن وریدی – ممکن است تراهش خون لازم باشد – داروهای تحریک‌دهندهٔ تولید خون قرمز

۶. برای پری‌اکلامپسیا: – بستری فوری در بیمارستان – داروهای کاهش‌دهندهٔ فشار خون – نظارت مستمر – ممکن است بایستی زایمان زودهنگام انجام شود

۷. برای عفونت ریوی: – آنتی‌بیوتیک (اگر باکتریایی باشد) – داروهای ضد تب – استراحت و مایعات

۸. برای نارسایی قلب: – بستری در بیمارستان – داروهای قلبی – نظارت از سوی متخصص قلب – اکسیژن (اگر لازم باشد)

۹. برای لخته خون ریوی: – بستری فوری – دارو‌های ضدلخته – اکسیژن و تهویهٔ مکانیکی (در موارد شدید)

۱۰. برای ادمهٔ ریوی: – بستری فوری – اکسیژن – دارو‌های مدر ادرار – داروهایی برای کاهش فشار قلب

---

پیش‌گیری و کنترل

۱. معاینات منظم: – معاینات مادران باردار منظم – اندازه‌گیری فشار خون در هر معاینه – تست‌های خون (آهن، هموگلوبین)

۲. سبک زندگی: – خواب 7-9 ساعت شبانه – فعالیت بدنی منظم اما نه شدید – تغذیهٔ سالم – تغذیهٔ غنی از آهن (گوشت قرمز، مرغ، حبوبات)

۳. کاهش فشار روانی: – مدیریت استرس – تنفس عمیق منظم – از کافئین بپرهیزید یا کاهی کنید – حمایت عاطفی از خانواده

۴. نظارت بر علائم: – یادداشت‌گیری زمان ظهور علائم – یادداشت‌گیری عوامل تحریک‌کننده – برقراری ارتباط با پزشک

---

چه زمانی به متخصص قلب و عروق مراجعه کنیم؟

اگر در تنگی نفس علایم زیر را تجربه کردید فورا به پزشک متخصص قلب مراجعه کنید:

• تنگی نفس ناگهانی و شدید بوجود آید.
• درد سینه یا فشار داشته باشید.
• تپش‌های بسیار سریع یا نامنظم
• احساس سرگیجه یا غیرهوشیاری
• تمام بدن خیس شود یا لب‌های صورتی رنگ خود را از دست دهند.

برای تپش قلب نیز:

• تپش‌های قلبی بیش از 15-20 دقیقه ادامه داشته باشد.
• همراه با درد سینه باشد و یا با تنگی نفس شدید همراه باشد.
• با سرگیجه یا غیرهوشیاری همراه باشد.
• بسیار سریع و نامنظم باشد.
• تپش‌ها آنقدری شدید باشند که نتوانید استراحت کنید.