آیا آمبولی ریه باعث مرگ می‌شود؟ میزان خطر و علائم هشدار

در موارد شدید که لخته‌ی بزرگ به‌طور ناگهانی جریان خون ریه را می‌بندد، وضعیت ظرف چند دقیقه تا چند ساعت خطرناک می‌شود. اما در بیشتر مواردی که بیمار به‌موقع به اورژانس می‌رسد و درمان رقیق‌کننده شروع می‌شود، آمبولی ریه کنترل‌شدنی است و بیمار بهبود می‌یابد.

به همین دلیل، مهم‌ترین عاملی که جان بیمار را نجات می‌دهد، شناختن علائم هشدار و معطل نکردن است. در ادامه دقیقاً می‌گوییم چه زمانی خطر بالاست و چه زمانی جای نگرانی کمتری وجود دارد.

آمبولی ریوی یک وقایع اورژانسی پزشکی است که وقتی یک لخته خونی یا ترومبوز در عروق خونی ریه به اندازه کافی بزرگ می‌شود و جریان خون را به طور کامل مسدود می‌کند، رخ می‌دهد.

اگر لخته خونی به اندازه کافی بزرگ باشد و یا در موقعیت حساسی قرار بگیرد، می‌تواند به صورت کامل جریان خون را مسدود کند. آمبولی ریوی به شدت خطرناک است، زیرا اگر اقدام درمانی به موقع اعمال نشود، می‌تواند منجر به کاهش عملکرد قلب، نارسایی قلبی، و در نهایت مرگ ناگهانی قلبی شود.

برای فردی که به آمبولی ریوی مبتلا می‌شود، زمان بسیار مهم است و نیاز به درمان فوری دارد. به طور معمول، در صورت بروز علائم مشخصه آمبولی ریوی مانند درد شدید در قفسه سینه، تپش قلب و بالا و سطحی، گیجی یا احساس تاری دید، بیمار باید بلافاصله به اورژانس مراجعه کند.

از این رو، همه‌ی افراد باید در صورت بروز علائم مشخصه آمبولی ریوی بلافاصله به پزشک مراجعه کرده و درمان مناسب را دریافت کنند چراکه درمان آمبولی ریوی بسیار حیاتی است و اگر به موقع اعمال نشود، می‌تواند منجر به مرگ بیمار شود.

آمبولی ریوی به وسیله لخته های خونی به وجود می آید که از پاها یا به ندرت از دیگر جاهای بدن (ترومبوز وریدی عمقی) به ریه ها انتقال می یابند. دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی در ادامه از نشانه ها و عوامل ایجاد کننده و خطر آفرین آمبولی ریوی توضیح می دهند.

وقتی یک بخش از ریه توسط این لخته خونی مسدود می‌شود، جریان خون اکسیژن‌دار به این بخش از ریه متوقف می‌شود که باعث کاهش اکسیژن در خون و نهایتاً در بافت‌های بدن می‌شود. این کاهش اکسیژن منجر به علائمی مانند تنفس سریع و نفس‌های کوتاه، درد در قفسه سینه، و احساس ضعف و بی حالی می‌شود.

لخته‌های خونی که به آمبولی ریوی منجر می‌شوند، از مناطق مختلفی در بدن می‌توانند برخاسته و به ریه منتقل شوند. بیشترین لخته‌های خونی که باعث آمبولی ریوی می‌شوند از وریدهای عمقی پاها (وریدهای داخل عضلانی پاها) برخاسته و به سمت ریه حرکت می‌کنند.

مهمترین عاملی که باعث انتقال لخته‌های خونی به ریه می‌شود، فشار موثر در سیستم عروقی بدن است که می‌تواند به عنوان عوامل مختلفی مانند بیماری‌های عروقی، فعالیت بیش از حد، یا بیماری‌های خونی افزایش یابد.

از آنجایی که لخته ها، جریان خون ریه ها را مسدود می کنند، آمبولی ریه می تواند تهدید کننده زندگی فرد باشد. با این حال، درمان فوری به شدت خطر مرگ را کاهش می دهد. استفاده از روش های جلوگیری از تشکیل لخته های خونی در پاها به محافظت از فرد نسبت به آمبولی ریوی کمک می کند.

امبولی ریه و کما

گاهی اوقات آمبولی ریه موجب می شود که فرد بیمار به کما برود. برای اکثر افراد مبتلا به آمبولی ریه یا لخته خون در ریه، بهبودی کامل چند هفته تا چند ماه طول می کشد. با این حال، گاهی اوقات ممکن است عوارض مانند شوک، فشار خون پایین، گیجی، نارسایی قلبی، کما یا حتی مرگ رخ دهد.

علائم آمبولی ریه

علائم آمبولی ریوی بسته به میزان در گیری ریه ها، اندازه لخته ها و داشتن بیماری زمینه ای قلبی یا ریوی می توانند به طرز گسترده ای متفاوت باشند. علائم و نشانه های شایع شامل موارد زیر می شوند:

دیگر علائم و نشانه ها که می توانند با آمبولی ریه رخ دهند، شامل موارد زیر می شوند:

• درد یا تورم پا یا هر دوی آن ها که معمولا در عضله پشت ساق پا اتفاق می افتد.
• پوست سرد و مرطوب یا کبود شده (سیانوز)
• تب
• تعریق زیاد
• ضربان غیر عادی یا سریع قلب
• احساس سبکی سر یا گیجی

چه زمانی آمبولی ریه خطر مرگ دارد؟

همه‌ی آمبولی‌های ریه یک اندازه خطرناک نیستند. میزان خطر به چند عامل بستگی دارد که دانستنشان کمک می‌کند بفهمید چرا پزشک برای یک بیمار نگران‌تر است و برای دیگری کمتر:

چه زمانی به متخصص قلب و عروق مراجعه کنیم؟

آمبولی ریه می تواند زندگی فرد را تهدید کند. در صورتی که فرد تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سرفه هایی همراه با خلط خونی را بدون دلیل تجربه کند، باید جهت تشخیص دقیق بیماری و درمان به موقع به پزشک متخصص مراجعه کند. متخصص قلب و عروق در این زمینه آموزش های لازم را فرا گرفته است و به خوبی میتواند وجود لخته های خون در عروق قلب و و سایر نقاط بدن را بررسی کند و روند درمانی را آغاز کند.

علل ایجاد آمبولی ریوی

آمبولی ریه هنگامی رخ می دهد که توده ای از مواد (اغلب اوقات، یک لخته خون) در یک شریان ریوی گیر می کند. این لخته های خونی اغلب از ورید های عمقی پاها به ریه ها می آیند. این بیماری بنام ترومبوز وریدی عمقی (DVT) نیز شناخته می شود.

در اغلب موارد، چندین لخته در این مورد نقش دارند اما الزاما همگی آن ها به صورت همزمان به وجود نیامده اند. قسمت هایی از ریه که به وسیله شریان های مسدود شده خونرسانی می شوند از جریان خون بی بهره مانده و ممکن است بمیرند. این وضعیت به عنوان انفارکتوس ریوی نیز شناخته می شود. چنین وضعیتی اکسیژن رسانی ریه ها به دیگر اعضای بدن را دشوارتر می کند.

گاهی اوقات، انسدادهای به وجود آمده در عروق خونی توسط موادی غیر از لخته های خونی ایجاد می شوند که از موارد زیر از جمله آن ها می باشند:

عوامل خطر

با اینکه هر کسی می تواند به لخته های خونی و در نتیجه آن به آمبولی ریوی مبتلا شود، عوامل مشخصی می توانند این خطر را افزایش دهند. از جمله این عوامل:

سابقه پزشکی

در صورتی که فرد یا یکی از اعضای خانواده او در گذشته به لخته های خونی یا آمبولی ریوی مبتلا بوده است، احتمال ابتلای او به این مورد بالاتر است. این وضعیت می تواند ناشی از اختلالات ارثی باشد که خون را تحت تاثیر قرار داده و آن را بیشتر مستعد لخته شدن می کنند.

علاوه بر آن، برخی بیماری ها و روش های درمانی فرد را در معرض خطر قرار می دهند. مثلا:

بی تحرکی طولانی مدت

احتمال تشکیل لخته های خونی در مدت زمان های بی تحرکی بیشتر است. مثلا:

دیگر عوامل خطر

عوارض آمبولی ریه

آمبولی ریوی می تواند به هیپرتانسیون ریوی منجر شود. هیپرتانسیون ریوی بیماری است که در آن فشار درون ریه ها و قسمت راست قلب بیش از حد افزایش می یابد. هنگامی که فرد درون شریان های ریوی خود به انسداد هایی مبتلا می شود، قلب باید جهت عبور خون از آن رگ ها سخت تر کار کند. این وضعیت سبب افزایش فشار خون در این رگ ها و سمت راست قلب می شود که می تواند قلب را تضعیف کند.

در موارد نادر، آمبولی کوچک به صورت مکرر و با گذشت زمان رخ می دهد که به هیپرتانسیون مزمن ریوی منجر می شود. این بیماری به هیپرتانسیون ترومبولیتیک مزمن ریوی نیز شناخته می شود.

فشردگی پنوماتیک

در این روش درمانی از کاف (بند) هایی به اندازه طول ران یا ساق پا استفاده می شود. این کاف ها جهت فشردن ورید های درون پا و بهبود جریان خون هر چند دقیقه یکبار به صورت خودکار از هوا پر شده و سپس خالی می شوند.

تشخیص ابتلا به آمبولی ریوی

تشخیص آمبولی ریه مخصوصا در افراد مبتلا به بیماری های زمینه ای قلبی یا ریوی، می تواند دشوار باشد. به همین دلیل، متخصص قلب و عروق، انجام یک یا بیش از یک مورد از آزمایش های زیر را درخواست می دهد.

آزمایش خون

پزشک می تواند برای سنجش یک ماده حل کننده لخته خون (D dimer) انجام یک آزمایش خون را درخواست دهد. با اینکه عوامل دیگری نیز می توانند سبب بالا رفتن سطح D dimer شوند، سطوح بالای این ماده می توانند بیانگر احتمال بالای وجود لخته های خونی باشند.

همچنین، آزمایش های خونی می توانند مقدار اکسیژن و دی اکسید کربن موجود در خون را اندازه گیری کنند. وجود یک لخته خون در یک رگ ریوی می تواند سطح اکسیژن خون را کاهش دهد. علاوه بر آن، آزمایش های خونی می توانند برای تعیین ابتلا یا عدم ابتلا به اختلالات وراثتی لخته شدن خون انجام شوند.

عکس اشعه ایکس از قفسه سینه

این آزمایش غیر تهاجمی تصاویری از قلب و ریه ها را بر روی فیلم نشان می دهد. با اینکه تصاویر اشعه ایکس نمی توانند آمبولی ریه را تشخیص دهند و حتی ممکن است با وجود آمبولی ریه عادی به نظر آیند، اما می توانند عدم وجود بیماری هایی را تایید کنند که علائمی مشابه آمبولی ریوی دارند.

اکوکاردیوگرافی

یک آزمایش ساده و سرپایی مثل سونوگرافی است که بنام اکو قلب نیز شناخته می شود. این آزمایش برای بررسی وجود لخته های خونی در وریدهای موجود در ران پا از امواج صوتی بی خطر استفاده می کند.میتوانید برای آشنایی با نحوه انجام آزمایش اکو قلب در مطب دکتر آرزو خسروی از لینک زیر استفاده کنید.

عدم وجود لخته های خونی احتمال وجود ترومبوز وریدی عمقی (DVT) را کاهش می دهند. در صورتی که عروق بالایی ران عاری از لخته باشند، سونوگرافی ورید های پشت زانو را نیز از نظر وجود لخته های باقی مانده بررسی خواهد کرد. در صورتی که لخته ها وجود داشته باشند، درمان فورا آغاز خواهد شد.

سی تی اسکن اسپیرال

در سی تی اسکن اسپیرال، دستگاه اسکنر جهت تولید تصاویری سه بعدی، به صورت مارپیچ به دور بدن فرد خواهد چرخید.

این نوع از سی تی اسکن می تواند ناهنجاری های شریان های ریوی را با دقتی بسیار بیشتر از سی تی اسکن های رایج تشخیص دهد. در برخی موارد، جهت مشخص شدن شریان های ریوی، ماده حاجب به صورت درون رگی به بیمار تزریق می شود.

آنژیوگرافی ریوی

این آزمایش تصویری شفاف از جریان خون درون شریان های ریوی ارائه می دهد. آنژیوگرافی ریوی دقیق ترین روش برای تشحیص آمبولی ریه است، اما از آنجایی که انجام آن نیاز به سطح بالایی از مهارت دارد و خطرات احتمالی جدی در اثر استفاده از آن وجود دارد، معمولا در هنگامی انجام می شود که دیگر روش ها در ارائه تشخیصی قطعی موفق نشوند.

در آنژیوگرافی ریوی، یک لوله منعطف (کاتتر) به درون یک ورید بزرگ (معمولا در کشاله ران) وارد شده و به سمت قلب و شریان های ریوی هدایت می شود. سپس یک رنگ مخصوص به درون کاتتر تزریق شده و همزمان با اینکه رنگ به درون شریان های ریوی حرکت می کند به وسیله اشعه ایکس تصاویری گرفته می شود.

یکی از خطرات این فرایند تغییری موقتی در ریتم قلب است. علاوه بر آن، رنگ گفته شده می تواند سبب آسیب کلیوی در افرادی شود که دچار کاهش عملکرد کلیوی هستند.

ام آر آی

اسکن های ام آر آی جهت تولید تصاویری با جزئیات از ساختار های درونی بدن، از امواج رادیویی و یک میدان مغناطیسی قوی استفاده می کنند. از آنجایی که ام آر آی پر هزینه می باشد، معمولا برای زنان باردار (جهت اجتناب از قرار دادن جنین در معرض اشعه) و افرادی استفاده می شود که کلیه های آن ها به وسیله رنگ های مورد استفاده در دیگر آزمایش ها آسیب دیده است.

روش های درمان آمبولی ریه

درمان بر روی جلوگیری از بزرگ تر شدن لخته های خونی و همچنین پیشگیری از تشکیل لخته های جدید تمرکز دارد. درمان فوری برای پیشگیری از بروز عوارض جدی یا مرگ ضروری است.

داروها

جراحی و دیگر فرایند ها

خطر خونریزی در دوران درمان آمبولی ریه

درمان اصلی آمبولی ریه، داروهای رقیق‌کننده‌ی خون هستند. این داروها با رقیق کردن خون از بزرگ‌تر شدن لخته و ساخته شدن لخته‌ی جدید جلوگیری می‌کنند. اما همین ویژگی یک روی دیگر هم دارد: وقتی خون رقیق‌تر می‌شود، احتمال خونریزی بالا می‌رود. به همین دلیل، خونریزی مهم‌ترین عارضه‌ای است که بیمار در دوران درمان باید مراقبش باشد.

این موضوع نباید باعث شود بیمار از دارو بترسد؛ خطر نگرفتن دارو به‌مراتب بیشتر از خطر خودِ دارو است. هدف فقط این است که بیمار نشانه‌های خونریزی غیرعادی را بشناسد و به‌موقع اطلاع بدهد.

چند نکته‌ی عملی برای کم کردن خطر خونریزی در دوران مصرف رقیق‌کننده:

نقش بررسی قلبی در آمبولی ریه

آمبولی ریه فقط یک مشکل ریوی نیست؛ لخته‌ی بزرگ به قلب هم فشار می‌آورد، چون سمت راست قلب باید خون را در برابر مقاومت بالا به ریه‌ی مسدودشده پمپ کند. به همین دلیل، اکوی قلب بخش مهمی از ارزیابی است: نشان می‌دهد فشار وارد بر سمت راست قلب چقدر است و آیا بیمار در گروه پرخطر قرار می‌گیرد یا نه.