تپش قلب یا پالپیتاسیون (Palpitation) به احساس آزاردهنده و غیرعادی ضربان قلب گفته میشود؛ حس کوبش، لرزش، یا ضربان از دست رفته. گرچه تپش قلب در بسیاری موارد بیخطر است (مانند هیجان، ورزش یا استرس)، اما میتواند ناشی از مشکلات جدی قلبی، کمخونی، اختلالات تیروئید یا اضطراب باشد. مدیریت و درمان تپش قلب ابتدا با تغییر سبک زندگی و روشهای خانگی شروع میشود، اما تشخیص علت اصلی، کلید درمان قطعی تپش قلب است.
درمان خانگی کاهش ضربان قلب
در بسیاری از موارد، ضربان قلب، ناشی از فعالیت بیش از حد سیستم عصبی سمپاتیک (پاسخ استرس) هستند بنابراین درمان خانگی ضربان قلب میتواند با آرامسازی سیستم عصبی، به کاهش ضربان قلب کمک کند. از جمله روش های مفید در این زمینه عبارتند از:
تنفس عمیق و آرام
- 🔹 از بینی برای 4 شمار نفس بکشید.
- 🔹 نفس را برای 4 شمار نگاه دارید.
- 🔹 برای 4 شمار از دهان خارج کنید.
- 🔹 این دنباله را 10 بار تکرار کنید.
استراحت و خواب کافی
- 🔹 دراز بکشید یا بنشینید.
- 🔹 وضعیتی راحت بیابید.
- 🔹 10-15 دقیقه استراحت کنید.
- 🔹 در شب: 7-9 ساعت خواب
- 🔹 اتاق تاریک و خنک
کاهش کافئین
- 🔹 روزانه کمتر از 200 میلیگرم
- 🔹 بعد از 2 بعدازظهر قهوه ننوشید.
- 🔹 تدریجاً کاهش دهید.
- 🔹 جایگزین کنید با چای سبز
مدیریت استرس و اضطراب
- 🔹 مراقبه: 10-20 دقیقه روزی، نشستن با چشمان بسته
- 🔹 یوگا: حرکات آرام و تنفس عمیق
- 🔹 آرامسازی عضلانی: عضلات را تنگ و سپس آرام کنید.
- 🔹 فکرهای مثبت: افکار منفی را بشناسید و جایگزین کنید.
- 🔹 ورزش ملایم: پیادهروی آرام، شنا، دوچرخهسواری
تحریک سیستم واگو
سیستم عصبی واگو قلب را کنترل میکند.
- 🔹 دوش آب سرد: صورت را 30 ثانیه در آب سرد نگاه دارید.
- 🔹 غرغره: دهان را 10-15 ثانیه غرغره کنید.
- 🔹 سرفهٔ محکم: یک سرفهٔ محکم برای 2 ثانیه
- 🔹 فشار بر روی سینه: دو دست را بر روی سینه قرار دهید و کمی فشار دهید.
تغذیهٔ صحیح
نوشیدن آب کافی
ورزش منظم (ملایم)
- 🔹 پیادهروی: 30 دقیقه روزی 5 روز
- 🔹 شنا: بسیار مفید
- 🔹 دوچرخهسواری آرام
- 🔹 یوگا
کاهش نمک
چای و دمنوشهای ملایم
مصرف: یک فنجان صبح و شام، بدون قند یا با عسل
اجتناب از الکل و دخانیات
- 🔹 الکل: ریتم قلب را برهم میزند و ضربان سریع ایجاد میکند.
- 🔹 سیگار: نیکوتین سیستم عصبی را تحریک میکند.
تکنیکهای فوری کاهش ضربان
- نشستن یا درازکشیدن: شرایط خود را تغییر دهید و در یک وضعیت راحت قرار بگیرید.
- تنفس عمیق: 5 بار تنفس عمیق 4-4-4
- آب سرد: یک لیوان آب سرد بنوشید یا صورتتان را شستشو دهید.
- فکرهای مثبت: "این عادی است و میگذرد"
- موسیقی آرام: موسیقی آرام گوش دهید.
در طب سنتی:
پایین آوردن ضربان قلب در طب سنتی اغلب با استفاده از عرقیات سرد و آرامبخش مانند بیدمشک، نسترن و تخم شربتی صورت میگیرد که ضمن خنک کردن بدن، رطوبت را افزایش میدهند. همچنین بهترین داروی گیاهی برای بالا بردن ضربان قلب (در موارد افت فشار و ضعف قلب)، هل، دارچین و زعفران است. این مواد به عنوان محرکهای ملایم قلب و افزایشدهنده گردش خون شناخته میشوند.
طبق تحقیقات منتشر شده در ژورنال آمریکایی طب گیاهی (The American Journal of Herbal Medicine)، سنبل الطیب (Valerian Root) به دلیل اثر مهاری بر روی انتقالدهندههای عصبی GABA، یک انتخاب موثر برای کاهش اضطراب و تپش قلب عصبی است.
بهترین دمنوش برای استرس و تپش قلب
گیاهان دارویی خاص، اثر آرامبخش و کاردیوتونیک (تقویتکننده قلب) دارند و در پایین آوردن ضربان قلب در طب سنتی توصیه میشوند:
-دمنوش گل گاوزبان و سنبل الطیب: ترکیب این دو، یک مسکن قوی برای سیستم عصبی است و برای درمان خانگی و گیاهی استرس و تپش قلب کاربرد فراوان دارد. سنبل الطیب به دلیل خواص آرامبخش قوی خود شناخته شده است.
-چای بابونه: به دلیل محتوای آپیژنین (آنتیاکسیدان) که اثر آرامبخش بر مغز دارد، به کاهش اضطراب و تنظیم ضربان قلب کمک میکند.
-بهارنارنج: مصرف عرق یا دمنوش بهارنارنج، برای تسکین اضطراب و کاهش ضربان قلب ناشی از هیجانات مفید است.
برای تپش قلب چه غذاهایی بخوریم؟
در اغلب مواقع تپش قلب بی خطر بوده و به صورت خود به خود رفع می شود. برخی تغییرات در سبک زندگی و درمان های خانگی می توانند در رفع این مشکل مفید باشند. این روش ها عبارتند از:
-افزایش مصرف منیزیم
کمبود منیزیم در بدن می تواند سبب بروز تپش قلب شود. این ماده معدنی عملکرد قلب، سیستم عصبی و گردش خون بدن را آسان تر می کند. از جمله خوراکی های دارای منیزیم فراوان می توان به نمونه های زیر اشاره کرد:
- اسفناج، کلم، برگ چغندر و دیگر سبزی های سبز و تیره
- آجیل ها از جمله بادام درختی و هندی و فندق و گردو
- دانه هایی همچون کنجد و تخم کدو حلوایی و تخمه آفتابگردان
- جو
- کره بادام زمینی
- ماهی با خرما
- موز
- شکلات تلخ
- ماست کم چرب
- پنیر با گردو
همچنین افراد می توانند روزانه 350 میلی گرم از مکمل های منیزیم مصرف کنند. جهت اطمینان از مصرف مقدار مناسب باید به پزشک مراجعه شود.
-دارچین برای درمان تپش قلب و اضطراب
در طب سنتی دارچین یک درمان خانگی موثر برای تپش قلب است. این ماده حاوی مواد مغذی و ترکیبات شیمیایی بسیاری است که از جمله آن ها می توان به منیزیم و پتاسیم اشاره کرد. مصرف دارچین به بهبود جریان خون رونده به قلب، پیشگیری از تجمع لیپوپروتئین های کم تراکم و کاهش فشار خون بالا کمک می کند. یک قاشق چای خوری پودر دارچین را در یک لیوان آب گرم حل کرده و بنوشید. همچنین، می توان به جای آب گرم از عسل استفاده کرد. مصرف هر کدام از این ترکیب ها به صورت یک بار در روز از بروز تپش قلب پیشگیری می کند.
درمان قطعی ضربان قلب با دارو
هنگامی که علت تپش قلب جدی است (مانند آریتمی، بیماری تیروئید یا اضطراب مزمن)، درمان دارویی زیر نظر متخصص قلب شروع میشود:
-بتا بلوکرها: این داروها مانند متوپرولول یا آتنولول، بهترین داروی خط اول برای کاهش ضربان قلب و تنظیم تپش قلبهای ناشی از آریتمی یا استرس شدید هستند.
-مسدودکنندههای کانال کلسیم: برای کاهش نیروی انقباض قلب و کنترل برخی از آریتمیها استفاده میشوند.
-داروهای ضد آریتمی: داروهای تخصصیتر برای بازگرداندن ریتم قلب به حالت طبیعی در موارد فیبریلاسیون دهلیزی یا سایر تاکیکاردیهای پیچیده.
-درمان علت زمینهای: اگر علت تپش قلب، پرکاری تیروئید باشد، درمان داروهای تیروئید درمان قطعی تپش قلب خواهد بود. اگر کمخونی باشد، مصرف مکمل آهن ضروری است.
-درمانهای تهاجمی: برای درمان قطعی نامنظم بودن ضربان قلب ناشی از مسیرهای الکتریکی غیرعادی، از روش کاتتر ابلیشن استفاده میشود.
دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی.
