برای سوزش معده در بارداری چه قرصی بخوریم؟ تجربه شخصی من

سوزش و معده درد در بارداری می تواند شدید بوده و برای برخی خانم ها یک مشکل ساز باشد. سوزش سر دل (نشانه بیماری GERD یا رفلاکس مری و معده) در یک چهارم تا نیمی از مادران باردار اتفاق می افتد. این وضعیت معمولا در سه ماهه اول یا دوم بارداری اتفاق افتاده و تا پایان بارداری ادامه می یابد. اگر سوزش گلو شما را آزار می دهد برای جلوگیری و درمان این احساس ناخوشایند کافیست روزانه چند قاشق سویق گندم میل کنید.

دکتر آرزو خسروی عضو انجمن قلب و عروق ایران، اروپا و آمریکا: خوشبختانه سوزش معده در بارداری خفیف و متناوب می باشد اما با این حال می تواند مشکل آفرین یا شدید نیز باشد. در اینجا چندین نکته جهت کمک به مدیریت سوزش سر دل در دوران بارداری بیان میکنیم.

علت سوزش معده در بارداری

سوزش معده در بارداری توسط ترکیبی از هورمون ها و رشد نوزاد درون بدن مادر که به احشای شکمی فشار وارد می کند به وجود می آید. خوشبختانه سوزش معده در بارداری پس از زایمان برطرف می شود.

ممکن است برخی مواد غذایی سبب تشدید سوزش سر دل در دوران بارداری شوند. تمام مواد غذایی که سبب سوزش سر دل در افراد غیر باردار می شوند می توانند سبب سوزش سر دل در افراد باردار نیز شوند. از جمله این مواد غذایی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• شکلات (کاکائو)
• نعنا و عرق نعنا
• نوشیدنی های کافئین دار (مانند قهوه، چای و نوشیدنی های حاوی الکل و فاقد الکل)
• غذاهای چرب و پر ادویه
• پنیر
• فلفل سیاه و ادویه های تند

قرص های بی‌خطر برای سوزش معده در بارداری

داروهای ضد اسید معده به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند که همگی در دوران بارداری قابل استفاده هستند:

۱. آنتی‌اسیدها (خنثی‌کننده‌های اسید)

این داروها اسید موجود در معده را خنثی می‌کنند و سریع‌ترین اثر را دارند:

• قرص‌های کربنات کلسیم (مانند Tums و Rennie) – بهترین انتخاب در بارداری
• آنتی‌اسیدهای حاوی هیدروکسید منیزیم (مانند Maalox)

⚠️ نکته مهم: از آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم در بارداری کمتر استفاده کنید زیرا می‌توانند یبوست‌زا باشند.

۲. مهارکننده‌های گیرنده H2 (H2 Blockers)

این داروها تولید اسید معده را کاهش می‌دهند و اثر طولانی‌تری دارند:

• فاموتیدین (Famotidine) – ایمن‌ترین انتخاب در این دسته
• سایمتیدین (Cimetidine)

فاموتیدین با نام تجاری پپسید (Pepcid) یک داروی مهارکننده گیرنده هیستامین-۲ (H2 Blocker) است. این دارو با مسدود کردن گیرنده‌های H2 در سلول‌های معده، میزان تولید اسید را کاهش می‌دهد.

“مطالعات انجام‌شده روی مصرف فاموتیدین در بارداری، افزایش خطر نقص‌های مادرزادی را گزارش نکرده‌اند.” منبع: NCBI – MotherToBaby Fact Sheet on Famotidine

دوز مصرفی قرص فاموتیدین ۲۰ در بارداری

نوع مصرف	دوز توصیه‌شده
سوزش معده خفیف	۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم در روز
رفلاکس معده (GERD)	۲۰ میلی‌گرم دو بار در روز
پیشگیری از سوزش معده	۱۰-۲۰ میلی‌گرم، ۱۵ تا ۶۰ دقیقه قبل از غذا
حداکثر دوز روزانه	۴۰ میلی‌گرم (۲ قرص ۲۰ میلی‌گرمی)

نحوه صحیح مصرف فاموتیدین:

• قرص را می‌توانید با غذا یا بدون غذا مصرف کنید
• قرص را کامل و با مقدار کمی آب ببلعید
• برای پیشگیری، ۱۵ تا ۶۰ دقیقه قبل از غذایی که سوزش معده ایجاد می‌کند مصرف کنید
• اثر دارو معمولاً پس از ۱ تا ۳ ساعت شروع می‌شود و تا ۱۲ ساعت ادامه دارد

⚠️ توجه: رانیتیدین از سال ۲۰۲۰ به دلیل وجود مواد سرطان‌زا از بازار جهانی حذف شده است.

تجربه شخصی من: سلام دکتر من۶ ماهه باردار هستن و نزدیک ده روز هست که زیر سینه چپم ورم و درد داره. سمت راستم هم سوزش معده دارم و با خوردن بیشتر غذاها یا رفتن به دستشویی ایرانی، سوزش معدم بیشتر میشه. نفخ هم دارم. میخواستم با شما مشورت کنم ببینم دارو یا راه حلی برام دارید؟ پاسخ: بله. فعلا فاوتیدین 20 صبح و شب بعد غذا بخورن

۳. مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs)

برای موارد شدید سوزش معده که به داروهای دیگر پاسخ نمی‌دهند:

• امپرازول (Omeprazole)
• اس‌امپرازول (Esomeprazole)
• لانسوپرازول (Lansoprazole)

داروهایی که در بارداری باید از آنها اجتناب کرد.

• داروهای حاوی آسپرین (سالیسیلات)
• بی‌کربنات سدیم (جوش شیرین) – به دلیل سدیم بالا و احتباس آب
• سیترات سدیم
• میزوپروستول (سایتوتک) – می‌تواند باعث سقط جنین شود.

تسکین سوزش معده ی بارداری در خانه

در ادامه اطلاعاتی در ارتباط با درمان های خانگی که می توانند علائم سوزش سر دل را کاهش دهند و یا از بین ببرند را ذکر میکنیم.

دسته‌بندی	راهکار
🍽️ تغذیه	وعده‌های غذایی کوچک و مکرر به جای سه وعده بزرگ
	غذا را آهسته بجوید و عجله نکنید
	از غذاهای تند، چرب و سرخ‌شده پرهیز کنید
	مصرف مرکبات، گوجه‌فرنگی و نوشابه‌های گازدار را محدود کنید
	از شکلات و کافئین کمتر استفاده کنید
🛋️ سبک زندگی	حداقل ۲ تا ۳ ساعت قبل از خواب غذا نخورید
	بعد از غذا حداقل ۳۰ دقیقه دراز نکشید
	سر تخت را کمی بالاتر قرار دهید (۱۰-۱۵ سانتی‌متر)
	لباس‌های تنگ نپوشید، به‌خصوص دور شکم
🌿 درمان‌های طبیعی	زنجبیل تازه یا دمنوش زنجبیل (ضد تهوع و سوزش معده)
	شیر سرد یا ماست (خنثی‌کننده طبیعی اسید)
	بادام خام (چند عدد بعد از غذا)
	آب کافی بنوشید (بین وعده‌ها، نه همراه غذا)

60 سانتی متر اول سر تخت باید به اندازه 15 تا 20 سانتی متر بالا آورده شود. می توان از یک ابر 15 تا 20 سانتی متری نیز به جای اینکار و جهت بالا بردن سطح نیم تنه بالا استفاده کرد.  تشک باید به اندازه کافی سفت باشد تا بتواند به طور واقعی سطح نیم تنه بالایی را بالا ببرد. این قسمت تشک باید تا به ناحیه میان تنه ادامه بیابد تا تمامی قفسه سینه بالا آورده شود. 

خوابیدن بر روی پهلوی چپ در هنگام شب علاوه بر خانم های باردار در دیگر افرادی که به GERD مبتلا هستند نیز می تواند رفلاکس اسید را کاهش دهد. در این وضعیت برگشت اسید به درون مری از لحاظ فیزیکی امکان کمتری دارد. گاهی اوقات ممکن است نیاز باشد که فرد بر روی یک صندلی راحتی با زاویه 45 درجه یا بیشتر بخوابد.

پس از صرف وعده های غذایی باید از انجام فعالیت هایی که نیاز به خم شدن دارند خودداری کرد. جهت اجتناب از خم شدن به یک پیاده روی کوتاه رفته، کارهای خانگی سبک انجام داده و یا مطالعه کنید.

همیشه به یاد داشته باشید که خانم های باردار نباید سیگار بکشند. سیگار کشیدن علاوه بر آسیب به جنین، اسفنکتر انتهایی مری را شل کرده و رفلاکس اسید معده را تشدید می کند.

از ناحیه میان تنه نباید خم شده و در عوض می توان از ناحیه زانو خم شد.

پوشیدن لباس های تنگ که بر روی معده فشار وارد می کنند، می تواند رفلاکس معده را تشدید کنند.

مصرف ماست و نوشیدن یک لیوان شیر می تواند به تسکین علائم سوزش سر دل کمک کند. در صورتی که فرد عدم تحمل نسبت به لاکتوز دارد، می تواند از محصولات بدون لاکتوز استفاده کند.

باید از مصرف هر گونه مواد غذایی که سوزش سر دل را تشدید می کند (برای مثال قهوه، نوشابه، چای، الکل، شکلات، غذاهای چرب و سرخ شده، میوه های و آبمیوه های حاوی سیتروس، غذاهای ادویه دار، گوجه، نعنا، پنیر و…) اجتناب شود.

باید بجای خوردن وعده های کم با مقدار زیاد، وعده هایی زیاد با مقدار کم مصرف کرد. همچنین، آخرین وعده غذایی در روز باید در اوایل غروب و حداقل 3 ساعت قبل از خواب مصرف شود. زنان باردار و مبتلا به سوزش سر دل نباید فورا پس از مصرف غذا دراز بکشند.

سرعت خود را در غذا خوردن کاهش دهید. سریع غذا خوردن می تواند منجر به سوزش سر دل شود. به آرامی غذا خوردن می تواند فرد را از پری بیش از حد که سبب سوزش سر دل می شود باز دارد.

سعی کنید پس از آخرین وعده غذایی روز به مقدار زیاد آب ننوشید، زیرا هر چه معده در هنگام خواب خالی تر باشد، احتمال برگشت اسید معده کمتر خواهد بود.

به جای سر کشیدن و نوشیدن یک باره مایعات آن ها را مزه مزه کرده و کم کم بنوشید.

جویدن آدامس می تواند در تسکین سوزش سر دل مفید باشد. جویدن آدامس ترشح بزاق را تحریک کرده که آن نیز شامل بی کربنات می باشد. بزاق و بی کربنات بلعیده می شوند و بی کربنات، اسید بازگشته به مری را خنثی می کند.

در صورت توصیه پزشک، فرد می تواند از داروهای بدون نسخه از جمله ضد اسید ها (تامز، رولایدز و…)، H2 بلاکر ها مانند رانیتیدین (زانتاک) یا سایمتدین (تاگامت) یا مهار کننده های پمپ پروتون جهت کمک به رفع علائم سوزش سر دل کمک بگیرد.

زنجبیل به عنوان یک درمان خانگی می تواند به افراد دارای معده درد، حالت تهوع یا استفراغ کمک کند. با این حال، زنجبیل در جهت چنین استفاده ای از طرف سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تایید نشده است.

قرص و شربت معده درد در بارداری

با مصرف داروهایی مانند Pepto Bismol ،Gas-X ،Gaviscon ،Tums و Rolaids می توانید به معده درد کمک کنید.

سعی کنید فقط در موارد ضروری از شربت آلومینیوم ام جی در بارداری استفاده نمایید. زیرا مصرف این دارو در دراز مدت عوارضی مانند، بی اشتهایی، یبوست، بهم ریختگی اعصاب و … را به همراه دارد. از این استفاده از این شربت معده در بارداری زیاد توصیه نمی شود. سعی کنید سوزش معده خود را با روش های دیگر بهبود بخشید.

سوزش گلو در بارداری

ممکن است هنگام بارداری به بیماری های بیشتری مبتلا شوید زیرا بیشتر در معرض عفونت هستید سیستم ایمنی بدن شما در دوران بارداری کمی پایین می آید. همه گلودردها به دلیل عفونت نیستند. به عنوان مثال، سوزش معده، یک علامت شایع بارداری است که می تواند باعث گلود درد شود. زنان باردار نیز غالباً دچار سوزش معده می شوند که در نتیجه دچار گلو درد هم می شوند.

زمان مراجعه به متخصص قلب

در صورت رخداد موارد زیر باید به متخصص قلب و عروق حاذق مراجعه نمایید:

• داشتن سوزش سر دل شدید یا درد قفسه سینه
• بهبود نیافتن علائم سوزش سر دل با تغییرات سبک زندگی و درمان ها
• ابتلا به تب، سر درد، حالت تهوع یا استفراغ در سوزش سر دل
• حالت خفگی در هنگام غذا خوردن، مشکل در بلع یا احساس گیر کردن غذا در گلو
• کاهش وزن بدون تلاش برای آن
• استفراغ خون روشن یا مانند دانه های قهوه
• داشتن مدفوع سیاه و قیر مانند

این علائم ممکن است نشانه هایی از بیماری دیگری باشند که نیاز به درمان فوری دارد.

عوارض سوزش معده در بارداری

عوارض ناشی از بیماری رفلاکس معده و روده (خونریزی مری، مشکل در بلع، کاهش وزن و…) شایع نیستند. در شرایط غیر از بارداری، از آنجایی که انواعی از داروهای بسیار موثر در تسکین سوزش سر دل وجود دارند، این وضعیت به آسانی و با موفقیت درمان می شود.

مشکل این جاست که بسیاری از داروها را نمی توان در دوران بارداری مصرف کرد. این ضعف پس از زایمان برطرف می شود. علاوه بر این، پیچ خوردگی ارگان ها در شکم و افزایش فشار شکمی در اثر رشد جنین در رحم می تواند سبب افزایش رفلاکس اسید معده در دوران بارداری شود.