تپش قلب هنگام ورزش کردن مسئلهای است که اغلب توجه میطلبد و ممکن است برای افراد مختلف تجربه شود. در اینجا دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی به بررسی علل تپش قلب در حین ورزش میپردازند و تأثیرات آن بر سلامت قلب و عملکرد بدنی را مورد بررسی قرار میدهند.عوامل مختلفی از جمله تناسب اندام، نوع و شدت ورزش، مسائل قلبی و غیره میتوانند تأثیرگذار بر تپش قلب هنگام ورزش باشند.

چرا هنگام ورزش قلبم تند میزند و نفسم میگیرد؟
تند شدن ضربان قلب و تندتر شدن تنفس هنگام ورزش در بیشتر موارد پاسخ طبیعی بدن است، نه نشانهی بیماری. وقتی فعالیت میکنید عضلات اکسیژن بیشتری میخواهند؛ قلب برای رساندن این اکسیژن تندتر میزند و ریهها هم سریعتر کار میکنند. به همین دلیل کمی نفستنگی هنگام تمرین، بخشی از خودِ ورزش است.
برای اینکه بدانید ضربانتان در محدودهی معقول است یا نه، انجمن قلب آمریکا یک راهنمای ساده میدهد: حداکثر ضربان تقریبی هر فرد برابر است با ۲۲۰ منهای سن. محدودهی هدف در ورزش متوسط حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد این عدد و در ورزش سنگین حدود ۷۰ تا ۸۵ درصد آن است. مثلاً برای یک فرد ۴۰ ساله حداکثر ضربان حدود ۱۸۰ و محدودهی هدف حدود ۹۰ تا ۱۵۳ ضربه در دقیقه میشود.
مرز طبیعی و غیرطبیعی را اینطور تشخیص بدهید:
- تپش و نفستنگی طبیعی با شدت فعالیت بالا و پایین میرود و چند دقیقه پس از استراحت آرام میشود.
- تپش و نفستنگی غیرطبیعی با فعالیت خیلی سبک هم شروع میشود، بعد از استراحت بهسرعت آرام نمیگیرد، یا نسبت به هفتههای گذشته بدتر شده است.
اگر ورزشی که قبلاً راحت انجام میدادید حالا شما را دچار تنگی نفس میکند، همین تغییر بهتنهایی دلیل کافی برای بررسی است. علائم هشدار فوری را در بخش «چه زمانی تپش قلب اورژانسی است» در ادامهی همین صفحه بخوانید.
۷ علت تپش قلب و تنگی نفس هنگام ورزش
اگر تپش و نفستنگیتان از حدِ «طبیعیِ ورزش» که بالا گفتیم فراتر میرود، معمولاً یکی از این هفت علت پشت آن است. سهتای اول با تغییر عادت درست میشود، سهتای بعدی با یک آزمایش خون یا بررسی ریه پیدا میشود، و هفتمی کار متخصص قلب است.
| علت | نشانهای که به نفع این علت است | چه کنیم |
|---|---|---|
| ۱. آمادگی بدنی کم یا شروع ناگهانی ورزش سنگین | بعد از مدتی بیتحرکی شروع کردهاید؛ با چند هفته تمرین منظم بهتر میشود | شدت را کم کنید و هر هفته کمی اضافه کنید؛ ۵ تا ۱۰ دقیقه گرمکردن |
| ۲. کمآبی بدن و گرما | تمرین در هوای گرم، عرق زیاد، سرگیجهی خفیف | قبل و حین ورزش آب بنوشید؛ ساعت خنکتر روز را انتخاب کنید |
| ۳. کافئین، مکمل پیشتمرین، نیکوتین | قهوه یا نوشیدنی انرژیزا قبل از تمرین؛ سیگار | ۲ تا ۳ ساعت قبل از تمرین مصرف نکنید |
| ۴. کمخونی | خستگی و رنگپریدگی، تپش حتی با فعالیت سبک؛ در خانمهایی که قاعدگی سنگین دارند شایعتر است | آزمایش خون (CBC و فریتین) |
| ۵. پرکاری تیروئید | تپش در حالت استراحت هم هست؛ کاهش وزن، بیقراری، لرزش دست | آزمایش TSH |
| ۶. آسم ناشی از ورزش | تنگی نفس همراه با خسخس یا سرفه، چند دقیقه بعد از شروع ورزش یا بعد از پایان آن؛ در هوای سرد بدتر میشود | بررسی ریه؛ در صورت تأیید، اسپری قبل از تمرین با تجویز پزشک |
| ۷. علت قلبی: آریتمی، مشکل دریچه، ضخیمشدن عضلهی قلب، تنگی رگهای قلب | تپشی که ناگهان روشن و خاموش میشود، سیاهی رفتن چشم، درد یا فشار قفسه سینه، نفستنگی که نسبت به قبل بدتر شده، یا سابقهی خانوادگی مرگ ناگهانی در سن پایین | نوار قلب و اکو؛ در صورت نیاز تست ورزش یا هولتر |
این فهرست بر اساس راهنمای سرویس سلامت بریتانیا (NHS) و کلینیک کلیولند دربارهی علل تپش قلب است؛ آسم ناشی از ورزش طبق مایو کلینیک، و علل قلبیِ جوانان و ورزشکاران طبق راهنمای NHS دربارهی کاردیومیوپاتی.
نکته برای خانمها: کمخونی فقر آهن یک علت شایع و سادهدرمانِ تپش و نفستنگی هنگام ورزش در زنان است. قبل از هر بررسی پیچیدهی قلبی، یک آزمایش خون ساده این احتمال را رد یا تأیید میکند. اگر تپشتان شبها یا هنگام دراز کشیدن هم میآید، مقالهی تپش قلب هنگام دراز کشیدن را هم بخوانید.
برای درک بهتر این موضوع، اول ببینیم آریتمی چیست.
آریتمی چیست؟
آریتمی زمانی رخ می دهد که تکانه های الکتریکی که وظیفه تنظیم و هدایت ضربان قلب در قلب را بر عهده دارند، به درستی عمل نکنند. در این صورت قلب ممکن است بسیار آرام، خیلی سریع یا نامنظم بتپد. ضربان قلب طبیعی برای بزرگسالان، بین 60 تا 100 ضربه در دقیقه است، با این حال، ورزشکاران ممکن است ضربان قلب در حالت استراحت حدود 40 داشته باشند. بنابراین همه چیز به سلامت عمومی شما بستگی دارد.
در رابطه با آریتمی میتوان گفت که این یک بیماری بسیار شایع است که تخمین زده می شود سالانه حدود 2 میلیون نفر از مردم را مبتلا می کند. اما جای نگرانی نیست چراکه این افراد معمولاً می توانند زندگی عادی داشته باشند. اگرچه آریتمی در افراد مسن شایع تر است، اما می تواند افراد در هر سنی را تحت تاثیر قرار دهد.
ورزش تنها یکی از محرکهای تپش است؛ برای شناخت همهی دلایل تپش قلب شدید و ناگهانی این مقاله را بخوانید.
آریتمی ناشی از ورزش
آریتمی ناشی از ورزش نوعی آریتمی است که با انجام فعالیت های ورزشی به وجود می آید. تپش های نا منظم قلب که در حین ورزش کردن به وجود می آیند میتوانند ناشی از شرایط مختلفی باشند که در زیر به آنها اشاره میکنیم.
استفاده از انرژی بیشتر: ورزش های شدید و سنگین باعث افزایش نیاز به اکسیژن و تغذیه قلب میشوند. که در این شرایط قلب با تپش های بیشتر سعی میکند اکسیژن مورد نیاز بدن را تامین کند.
ترشح هورمون آدرنالین:آدرنالین هنگام ورزش ترشح می شود و به شما کمک می کند تا واکنش سریع تری داشته باشید. با افزایش سطح آدرنالین هنگام ورزش کردن، فشار خون بالا می رود و تپش قلب به وجود می آید.
واکنش به تنش: ورزشهای سنگین و قدرتی میتوانند تنش فیزیولوژیکی را افزایش دهند و تنفس و تپش قلب را افزایش دهند.
افزایش حرارت بدن: در طی ورزش، دمای بدن افزایش مییابد که میتواند تپش قلب را افزایش دهد.
عوامل قلبی: ورزش ممکن است در صورت وجود مشکلات قلبی مانند ضربان نامنظم قلب، باعث به وجود آمدن آریتمی شود.
تپش قلب به دلایل مختلفی بروز میکند. فیبریلاسیون دهلیزی نوع خاصی از تپش قلب است که برخی از جوانان آن را تجربه میکنند. برای مطالعه بیشتر، روی دکمه زیر کلیک کنید.
فیبریلاسیون دهلیزی در جوانان
چه زمانی تپش قلب اورژانسی است
اگر تپش قلب همراه با از حال رفتن یا نزدیک به بیهوشی شدن، درد فشارندهی قفسه سینه، یا تنگی نفس شدید باشد، یا ضربان تند و نامنظم بیش از چند دقیقه ادامه پیدا کند و خودبهخود آرام نشود، منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. در این شرایط مراجعهی سرپایی گزینهی درستی نیست.
آیا این تپش قلب نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
«تند شدن ضربان هنگام ورزش طبیعی است. اما تپش نامنظم یا ناگهانی در حین فعالیت، برخلاف تپش تدریجی و طبیعی، همیشه باید بررسی شود. اگر هرکدام از موارد زیر را دارید به متخصص قلب مراجعه کنید:
- ضربان نامنظم است یا احساس میکنید قلب یک ضربان را جا میاندازد
- تپش ناگهانی شروع و ناگهانی قطع میشود، مثل کلید برق
- همراه تپش، سرگیجه، سیاهی رفتن چشم یا احساس ضعف شدید دارید
- تپش هنگام فعالیت و ورزش رخ میدهد، نه بعد از آن
- سابقهی خانوادگی فوت ناگهانی یا اختلال ریتم قلب دارید
- آزمایش تیروئید و کمخونی دادهاید و طبیعی بوده، ولی تپش ادامه دارد
- باردار هستید یا تحت شیمیدرمانی بودهاید
نکتهای که باید بدانید: تپش قلب معمولاً متناوب است و ممکن است دقیقاً لحظهای که نوار قلب گرفته میشود اتفاق نیفتد. به همین دلیل در بسیاری از موارد در کنار اکو، هولتر ریتم لازم است؛ دستگاهی که ضربان قلب شما را در طول شبانهروز و در جریان زندگی عادی ثبت میکند. دکتر آرزو خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، در همان جلسه مشخص میکند کدام بررسی برای شما لازم است.
مطب: تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به توانیر، بنبست بخشندگان، ساختمان مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱
عوارض ورزش زیاد بر قلب
همه ما بارها شنیده ایم که ورزش برای قلب مفید است. پزشکان همیشه پیاده روی و فعالیت بدنی را به عنوان بهترین دارو برای پیشگیری از بیماری های قلبی و عروقی تجویز می کنند. اما آیا ممکن است در انجام یک کار خوب، زیاده روی کنیم؟ پاسخ کوتاه و تکان دهنده، بله است.
در دنیای امروز که تب ورزش های استقامتی سنگین مثل ماراتن های طولانی، کراس فیت های شدید و دوچرخه سواری های چند صد کیلومتری داغ شده است، دانشمندان با پدیده ای به نام “فرضیه ورزش بیش از حد” (Extreme Exercise Hypothesis) روبرو شده اند.
چرا ورزش زیاد می تواند برای قلب خطرناک باشد؟
قلب ما یک عضله است و مثل هر عضله دیگری بعد از فعالیت شدید نیاز به بازسازی دارد. وقتی شما به صورت مداوم و بدون استراحت کافی، قلب را مجبور می کنید که برای ساعت های متمادی با حداکثر توان خون پمپاژ کند، تغییراتی در ساختار آن ایجاد می شود. در ورزش های معمولی، این تغییرات مثبت هستند (مثل قوی تر شدن عضله قلب)، اما در ورزش های افراطی، این تغییرات می توانند به سمت پاتولوژیک یا بیماری گونه حرکت کنند.
طبق گزارش نشریه معتبر Mayo Clinic Proceedings: “A safe upper limit for potentially adverse cardiovascular effects of long-term intensive exercise training may be as low as 10 to 12 hours per week.” (حد مجاز ایمن برای جلوگیری از اثرات منفی قلبی و عروقی ناشی از تمرینات شدید و طولانی مدت ۱۰ تا ۱۲ ساعت درهفته است.)
اصلی ترین عوارض ورزش سنگین بر قلب
تحقیقات نشان می دهند که ورزشکاران استقامتی که برای دهه ها تمرینات بسیار سنگین انجام داده اند، ممکن است با مشکلات زیر روبرو شوند:
۱. فیبریلاسیون دهلیزی (آریتمی قلبی)
شایع ترین مورد از عوارض ورزش زیاد بر قلب، اختلال در ریتم ضربان قلب است. ورزشکاران حرفه ای رشته های استقامتی تا ۵ برابر بیشتر از افراد عادی در معرض ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) هستند. کشش مداوم دهلیزهای قلب در طول تمرینات سنگین می تواند باعث تغییر در سیگنال های الکتریکی قلب شود.
۲. فیبروز میوکارد (ایجاد بافت جوشگاهی در قلب)
در طول ورزش های بسیار طولانی مثل اولتراماراتن، سطح برخی آنزیم های قلبی (مثل تروپونین) در خون بالا می رود که نشانه آسیب به سلول های قلب است. اگر این فشار مدام تکرار شود، بخش هایی از عضله قلب ممکن است دچار التهاب و در نهایت فیبروز یا ایجاد بافت سفت و غیرکاربردی شود. این بافت های جوشگاهی می توانند زمینه ساز ایست قلبی ناگهانی شوند.
۳. کلسیم در عروق کرونر
یک یافته عجیب در تحقیقات جدید نشان داده است که برخی ورزشکاران پیشکسوت که سال ها ورزش سنگین انجام داده اند، سطح بالاتری از کلسیم در رگ های قلب خود دارند. کلسیم زیاد در رگ ها معمولا نشانه تصلب شرایین است. اگرچه نوع پلاک های این ورزشکاران معمولا پایدارتر است، اما همچنان یک زنگ خطر محسوب می شود.
جدول مقایسه اثرات ورزش ملایم و ورزش بیش از حد بر قلب
در این جدول تفاوت بین تاثیرات مثبت ورزش اصولی و تاثیرات منفی ورزش افراطی را مشاهده می کنید:
| فاکتور بررسی | ورزش ملایم و اصولی (۱۵۰ دقیقه در هفته) | ورزش بیش از حد و افراطی (بیش از ۱۰ ساعت در هفته) |
| اندازه قلب | افزایش قدرت پمپاژ (قلب ورزشکار سالم) | بزرگ شدن بیش از حد حفره ها (Dilatation) |
| ریتم ضربان | کاهش ضربان قلب استراحت (نشانه سلامت) | خطر بالای آریتمی و فیبریلاسیون دهلیزی |
| وضعیت عروق | انعطاف پذیری بالای رگ ها | خطر رسوب کلسیم در عروق کرونر در بلند مدت |
| بافت قلب | بازسازی سریع و سالم سلول ها | احتمال ایجاد فیبروز یا بافت جوشگاهی (Scar) |
آریتمی هنگام ورزش چگونه تشخیص داده می شود؟
انجام تست ورزش که روی تردمیل انجام می شود در این زمینه کمک میکند. این آزمایش می تواند به تشخیص آریتمی ناشی از ورزش کمک کند یا بگوید علائم شما ناشی از چیز دیگری است. این آزمایش همچنین میتواند به اندازهگیری سطح تمرینی که قلب شما میتواند تحمل کند کمک کند.
برای اطلاع از نحوه تشخیص آریتمی حین ورزش در مطب دکتر آرزو خسروی روی دکمه زیر کلیک کنید.
توصیه می شود که فقط با 10 دقیقه فعالیت بدنی شروع کنید و سپس به تدریج زمان را بیشتر کنیدتا مطمئن شوید که قلب شما زمان لازم برای عادت کردن به ورزش را دارد و می توانید مراقب تأثیرات آن باشید.

کدام ورزش برای کسی که تپش قلب دارد مناسب است؟
جواب کوتاه: ورزش هوازیِ ملایم تا متوسط که بتوانید حین آن حرف بزنید. پیادهروی تند، دوچرخهی ثابت، شنا و حرکات کششی برای بیشتر افرادی که تپش قلب دارند نهتنها مجاز، بلکه مفید است. چیزی که باید تا وقتی بررسی نشدهاید کنار بگذارید: شروع ناگهانی تمرینهای خیلی شدید (اینتروال سنگین، دویدن سرعتی) و بلندکردن وزنهی سنگین با حبس نفس.
- قاعدهی حرف زدن: طبق راهنمای فعالیت بدنی NHS، شدت متوسط یعنی میتوانید حرف بزنید ولی نمیتوانید آواز بخوانید. اگر نمیتوانید یک جملهی کامل بگویید، شدت را کم کنید.
- ۵ تا ۱۰ دقیقه گرم کردن و همانقدر سرد کردن. بعد از تمرین شدید ناگهان نایستید؛ چند دقیقه آهسته راه بروید.
- محدودهی ضربان هدف را که بالاتر گفتیم (۵۰ تا ۷۰ درصدِ «۲۲۰ منهای سن») نگه دارید؛ ساعت یا مچبند هوشمند برای این کار کافی است.
- اگر آریتمی یا بیماری دریچه برایتان تشخیص داده شده، برنامهی ورزش را با متخصص قلب تنظیم کنید. برای بعضی آریتمیها و کاردیومیوپاتیها محدودیت لازم است و پزشک بر اساس اکو و تست ورزش میگوید تا کجا مجازید.
همان لحظه ورزش را متوقف کنید اگر: درد یا فشار قفسه سینه دارید، چشمتان سیاهی میرود یا نزدیک به غش هستید، تپش خیلی تند و نامنظمی دارید که با توقف ورزش آرام نمیشود، یا نفستنگیتان خیلی شدیدتر از حد انتظار است. تجربهی چند خانم از این حالت را در مقالهی تپش قلب ناگهانی و کوبنده بخوانید. اگر میخواهید قبل از مراجعه یک برآورد ساده از خودتان داشته باشید، تست قلب در ۶۰ ثانیه در منزل را ببینید؛ ولی جای نوار قلب و اکو را نمیگیرد.
چگونه آریتمی هنگام ورزش را کنترل کنیم؟
در اینجا چند نکته وجود دارد که می تواند به شما در کنترل آریتمی هنگام ورزش کمک کند:
- کاهش و کنترل فشار خون بالا
- حفظ سطح کلسترول طبیعی و نرمال
- داشتن وزن متعادل
- خودداری از استعمال سیگار و دخانیات
- پرهیز از نوشیدنی های حاوی الکل
- استفاده از رژیم غذایی حاوی غذاهای مفید برای قلب
- تمرین ورزشی منظم
تپش قلب هنگام ورزش پدیدهای طبیعی است که معمولاً به سلامتی قلبی و عمومی انسان کمک میکند. اما مواردی است که میتواند به خطرات برای سلامتی قلبی منجر شود. این مقاله تخصصی به ورزشکاران و افراد علاقهمند به ورزش راهنمایی میدهد تا با علل تپش قلب هنگام ورزش آشنا شوند و در صورت نیاز برای تشخیص و درمان به موقع به متخصص قلب و عروق مراجعه کنند.
جهت مراجعه حضوری به مطب با نوبت دهی در ارتباط باشید.
سوالات متداول
تپش قلب بعد از ورزش تا چند دقیقه طبیعی است؟
بعد از ورزش متوسط، ضربان معمولاً طی چند دقیقه استراحت بهطور محسوس پایین میآید و تا ۱۰ دقیقه به نزدیک حالت عادی میرسد. اگر بعد از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه استراحت هنوز قلبتان تند یا نامنظم میزند، یا هر بار این حالت طولانیتر میشود، بررسی لازم است.
آیا تپش قلب هنگام ورزش نشانهی سکته است؟
بهتنهایی نه. سکتهی قلبی معمولاً با درد یا فشار قفسه سینه، عرق سرد، تهوع یا نفستنگی شدید خودش را نشان میدهد، نه فقط با تند شدن ضربان. ولی اگر تپش با درد قفسه سینه یا سیاهی رفتن چشم همراه است، ورزش را قطع کنید و همان روز بررسی شوید.
با تپش قلب میشود ورزش کرد؟
در بیشتر موارد بله، و حتی توصیه میشود؛ ورزش هوازی منظم و متوسط تپشهای غیرقلبی را کم میکند. شرطش این است که علت تپش بررسی شده باشد و علائم هشدار (درد قفسه سینه، غش، تپش نامنظم طولانی) نداشته باشید.
برای تپش قلب هنگام ورزش چه آزمایشهایی لازم است؟
معمولاً یک آزمایش خون ساده (کمخونی و تیروئید)، نوار قلب و اکوکاردیوگرافی. اگر تپش فقط هنگام فعالیت میآید، تست ورزش روی تردمیل همان حالت را زیر نظر پزشک بازسازی میکند و اگر تپشها گاهبهگاه هستند، هولتر ۲۴ ساعته لازم میشود. در مطب دکتر خسروی نوار قلب، اکو، تست ورزش و هولتر همه در همان مطب و توسط خودِ دکتر انجام میشود.
چرا فقط هنگام ورزش تپش دارم و در استراحت نه؟
دو احتمال اصلی دارد: یا آمادگی بدنیتان کم است و قلب برای همان فعالیت بیشتر تلاش میکند، یا نوعی آریتمی دارید که فقط با بالا رفتن ضربان و آدرنالین روشن میشود. جدا کردن این دو دقیقاً کاری است که تست ورزش انجام میدهد.
اگر تپش یا نفستنگی هنگام ورزش نسبت به قبل بدتر شده، با فعالیت سبک هم میآید، یا با درد قفسه سینه و سیاهی رفتن چشم همراه است، بررسی را به تعویق نیندازید. نوار قلب، اکو و تست ورزش در همان مطب و توسط خودِ دکتر انجام میشود. برای رزرو نوبت با دکتر آرزو خسروی، متخصص قلب و عروق، با شمارهی ۰۹۹۶۰۰۴۴۵۶۶ تماس بگیرید.
