یکی از سوالات رایج بیماران قلبی این است که «آیا با اکو قلب گرفتگی رگ معلوم میشه؟» پاسخ کوتاه این است: اکو به تنهایی نمیتواند گرفتگی عروق کرونر را به طور مستقیم نشان دهد، اما در شرایط خاصی میتواند نشانههای غیرمستقیم آن را آشکار کند. در این مقاله به طور کامل بررسی میکنیم که اکوکاردیوگرافی چه اطلاعاتی درباره علائم گرفتگی رگ قلب میدهد و چه زمانی به روشهای تشخیصی دیگر نیاز داریم.
اکو قلب چیست و چگونه کار میکند؟
اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب، سونوگرافی قلب است که با استفاده از امواج صوتی (اولتراسوند) تصاویری از ساختار و عملکرد قلب تولید میکند. این روش تشخیصی:
- غیرتهاجمی و بدون درد است
- نیاز به آمادگی خاصی ندارد
- اشعه ندارد و کاملاً بیخطر است
- در کمتر از ۳۰ دقیقه انجام میشود
اکو میتواند اندازه قلب، ضخامت دیوارهها، عملکرد دریچهها، قدرت انقباضی بطنها و جریان خون داخل قلب را نشان دهد.
آیا با اکو میتوان گرفتگی عروق قلب را تشخیص داد؟
پاسخ دقیق: اکو به طور مستقیم عروق کرونر را نشان نمیدهد، زیرا این شریانها بسیار کوچک هستند و در اکوکاردیوگرام معمولی دیده نمیشوند. اما در برخی شرایط، اکو میتواند نشانههای غیرمستقیم گرفتگی عروق را آشکار کند:
- سکته قلبی قبلی: اگر بیمار قبلاً سکته کرده باشد، دیواره آسیبدیده حرکت ضعیف یا غیرطبیعی دارد.
- گرفتگی شدید (بالای ۹۰٪): ممکن است اختلال حرکت دیواره قلب دیده شود.
- نارسایی قلبی: کاهش قدرت انقباضی قلب (EF پایین)
محدودیتهای اکو در تشخیص گرفتگی:
- عروق کرونر قطر کمتر از ۵ میلیمتر دارند و در اکو قابل مشاهده نیستند.
- تنگیهای کمتر از ۸۰-۹۰ درصد معمولاً علائمی در اکو ایجاد نمیکنند.
- اکوی نرمال به معنای عدم وجود گرفتگی نیست.
اکو قلب دقیقاً چه چیزهایی را نشان میدهد؟
اکوکاردیوگرافی میتواند اطلاعات دقیقی درباره موارد زیر بدهد:
ساختار قلب:
- اندازه حفرههای قلب (دهلیزها و بطنها)
- ضخامت دیوارههای قلب
- شکل و ساختار کلی قلب
عملکرد قلب:
- قدرت پمپاژ قلب (کسر جهشی یا EF)
- حرکت دیوارههای قلب
- میزان خونی که در هر ضربان پمپ میشود
دریچههای قلب:
- تنگی دریچهها (مثل تنگی میترال یا آئورت)
- نارسایی دریچهها (نشت خون به عقب)
- پرولاپس دریچه میترال
سایر مشکلات:
- مایع دور قلب (پریکاردیت)
- لخته خون داخل قلب
- نقایص مادرزادی (مثل سوراخ بین دهلیزها)
- تومورهای قلبی
- بیماریهای عضله قلب (کاردیومیوپاتی)
استرس اکو چیست و چه کاربردی دارد؟
استرس اکو روش پیشرفتهتری است که قلب را در شرایط فعالیت یا استرس بررسی میکند. در این روش:
- بیمار روی تردمیل ورزش میکند یا داروی استرسزا دریافت میکند
- اکو قبل و بعد از استرس گرفته میشود
- مناطقی که خونرسانی کافی ندارند، مشخص میشوند
استرس اکو دقت بالاتری نسبت به اکوی معمولی دارد و میتواند تنگیهای متوسط تا شدید را تشخیص دهد.
مقایسه روشهای تشخیص گرفتگی عروق قلب
جدول زیر روشهای مختلف تشخیص گرفتگی عروق را مقایسه میکند:
روش تشخیصی | دقت تشخیص | تهاجمی بودن | کاربرد اصلی |
اکو معمولی | پایین | غیرتهاجمی | بررسی عملکرد قلب |
استرس اکو | متوسط تا بالا | غیرتهاجمی | تشخیص ایسکمی |
نوار قلب | پایین | غیرتهاجمی | غربالگری اولیه |
تست ورزش | متوسط | غیرتهاجمی | ارزیابی ظرفیت قلبی |
سیتی آنژیوگرافی | بالا | نیمهتهاجمی | تصویربرداری عروق |
آنژیوگرافی | طلایی | تهاجمی | تشخیص قطعی |
-نوار قلب (ECG)
نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند. تغییرات در نوار قلب میتواند نشانه سکته قلبی فعلی یا گذشته باشد، اما برای تشخیص گرفتگیهای بدون علامت کافی نیست.
-آنژیوگرافی قلب
آنژیوگرافی استاندارد طلایی تشخیص گرفتگی عروق کرونر است. در این روش، ماده حاجب به عروق تزریق میشود و با اشعه ایکس تصویربرداری میشود. اگر گرفتگی تشخیص داده شود، ممکن است همزمان آنژیوپلاستی و استنتگذاری انجام شود.
چه زمانی باید اکو بدهیم؟
اکو قلب در این موارد توصیه میشود:
- تنگی نفس بدون علت مشخص
- درد قفسه سینه یا احساس فشار
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- سابقه فشار خون بالا یا دیابت
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی
- شنیده شدن سوفل قلبی توسط پزشک
- پیگیری بعد از سکته قلبی
سوالات متداول
۱-آیا اکو نرمال یعنی قلب سالم است؟
اکو نرمال نشاندهنده عملکرد خوب عضله و دریچههای قلب است، اما رد کننده وجود گرفتگی در عروق کرونر نیست. برای بررسی گرفتگی عروق، تستهای تکمیلی مثل استرس اکو یا سیتی آنژیوگرافی ممکن است لازم باشد.
۲-تفاوت اکو و آنژیوگرافی چیست؟
اکو عملکرد قلب را بررسی میکند (اندازه، حرکت دیوارهها، دریچهها) ولی عروق کرونر را نشان نمیدهد. آنژیوگرافی مستقیماً داخل عروق را تصویربرداری میکند و گرفتگیها را با دقت بالا نشان میدهد.
۳-چه کسانی نیاز به استرس اکو دارند؟
افرادی که علائم مشکوک به بیماری عروق کرونر دارند (مثل درد قفسه سینه با فعالیت)، سابقه خانوادگی قوی بیماری قلبی دارند، یا قبل از عمل جراحی نیاز به ارزیابی قلب دارند.
۴-اکو چه مدت طول میکشد؟
اکوی معمولی حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. استرس اکو ممکن است تا ۶۰ دقیقه زمان ببرد.
جمعبندی:
اکوکاردیوگرافی ابزار ارزشمندی برای بررسی ساختار و عملکرد قلب است، اما به تنهایی نمیتواند گرفتگی عروق کرونر را تشخیص دهد. برای تشخیص قطعی گرفتگی، روشهایی مثل استرس اکو، سیتی آنژیوگرافی یا آنژیوگرافی تشخیصی لازم است. اگر علائم بیماری قلبی دارید، حتماً به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید تا روش تشخیصی مناسب برای شما تعیین شود.
برای انجام اکوی تخصصی قلب و مشاوره با متخصص قلب و عروق، با مطب دکتر آرزو خسروی فوق تخصص اکو تماس بگیرید.
