مشاوره قلب در بارداری یعنی یک ویزیت تخصصی که در آن، متخصص قلب مشخص میکند قلب شما بار بارداری را چطور تحمل میکند، آیا علائمی که دارید طبیعی است یا نیاز به بررسی دارد، و اگر دارویی مصرف میکنید آیا در بارداری بیخطر است. این ویزیت جدا از پیگیریهای معمول بارداری نزد متخصص زنان است و جای آن را نمیگیرد.
نکتهای که اول باید روشن شود: این مشاوره دربارهی قلب خود مادر است، نه اکوی قلب جنین. اکوی قلب جنین بررسی جداگانهای است که معمولاً بین هفتهی هجدهم تا بیستوچهارم و از روی شکم انجام میشود و ربطی به آنچه اینجا میخوانید ندارد.
بارداری سنگینترین آزمون فیزیولوژیک برای قلب یک زن است. قلبی که در حالت عادی هیچ علامتی نمیدهد، ممکن است زیر این بار کم بیاورد. در ادامه میگوییم چه کسانی به این مشاوره نیاز دارند، شامل چه مراحلی است، و بهترین زمان مراجعه کِی است.
چه کسانی به مشاوره قلب در بارداری نیاز دارند؟
هر خانم بارداری به ویزیت متخصص قلب نیاز ندارد. اما در گروههای زیر، این کار نه یک احتیاط اضافی، بلکه بخشی از مراقبت درست بارداری است:
| وضعیت شما | چرا مهم است |
|---|---|
| در بارداری قبلی فشار خون بالا یا مسمومیت بارداری داشتهاید | احتمال تکرار بیشتر است و این سابقه یک عامل خطر قلبی بلندمدت هم هست |
| سوفل قلبی یا بیماری دریچهای شناختهشده دارید | بعضی مشکلات دریچهای زیر بار بارداری علامتدار میشوند |
| بیماری قلبی مادرزادی دارید، حتی اگر در کودکی عمل شده باشید | ظرفیت قلب و وضعیت ترمیم قبلی باید دوباره سنجیده شود |
| فشار خون مزمن دارید یا دارو مصرف میکنید | بعضی داروهای فشار خون باید پیش از بارداری تعویض شوند |
| تپش قلب، تنگی نفس یا غش کردن را تجربه کردهاید | این علائم در بارداری تشدید میشوند و باید علتشان روشن باشد |
| سابقهی شیمیدرمانی یا پرتودرمانی قفسه سینه دارید | برخی داروها قدرت پمپاژ قلب را سالها بعد کاهش میدهند |
| در خانواده سابقهی بیماری قلبی زودرس یا مرگ ناگهانی هست | بعضی بیماریهای ارثی قلب تا زمان بارداری خودشان را نشان نمیدهند |
| دیابت، چربی خون بالا یا چاقی دارید | خطر فشار خون و دیابت بارداری را بالا میبرند |
انجمن قلب آمریکا پرهاکلامپسی را در راهنمای پیشگیری خود بهعنوان یک عامل خطر بیماری قلبیعروقی در زنان به رسمیت شناخته است؛ بر اساس این راهنما، زنان با این سابقه در پنج تا پانزده سال پس از بارداری با دو برابر خطر سکتهی مغزی و بیماری قلبی روبهرو هستند.
به نقل از: American Heart Association
اگر بارداری قبلیتان با فشار خون همراه بوده، فشار خون بالا در بارداری را هم بخوانید.
بهترین زمان مشاوره قلب چه موقع است؟
پیش از اقدام به بارداری — بهترین حالت
اگر هنوز باردار نشدهاید، ایدهآلترین زمان سه تا شش ماه پیش از اقدام است. دلیلش ساده است: در این بازه هنوز همهی گزینهها روی میز است. اگر دارویی باید تعویض شود، فرصت هست. اگر مشکلی نیاز به درمان دارد، میشود پیش از بارداری حلش کرد. و یک اکوی پایه ثبت میشود که اگر بعداً در بارداری علامتی پیدا شد، مقایسه با آن تشخیص را بسیار دقیقتر میکند.
سهماههی اول
اگر بارداری شروع شده و سابقهی قلبی دارید، همین حالا مراجعه کنید. هنوز برای تنظیم دارو و برنامهریزی پیگیری فرصت هست.
سهماههی دوم و سوم
بار روی قلب از حدود هفتهی بیستم سنگین میشود و در اواخر سهماههی دوم و اوایل سوم به اوج میرسد. بیشتر علائم قلبی بارداری هم دقیقاً در همین بازه ظاهر میشوند. اگر تنگی نفس، تپش یا خستگی غیرعادی در این هفتهها شروع شد، منتظر ویزیت بعدی نمانید.
مهم است بدانید مراجعه در هیچ مرحلهای دیر نیست. اکو در تمام دوران بارداری بیخطر است چون از امواج صوتی استفاده میکند و اشعه ندارد.
چکاپ قلب قبل از بارداری چه مزیتی دارد؟
در بارداری، حجم خون بدن حدود چهل تا پنجاه درصد افزایش پیدا میکند، ضربان قلب بالاتر میرود و قلب باید خون بیشتری را در هر دقیقه پمپ کند. این بار در خود زایمان و ساعات پس از آن یک جهش دیگر هم دارد. قلب سالم این بار را تحمل میکند؛ قلبی که ذخیرهی محدودی دارد، ممکن است نکند. اهمیت «قبل از بارداری» در سه چیز است:
- تعویض داروها ممکن است. بعضی داروهای قلبی و فشار خون در بارداری ممنوعاند و باید از قبل جایگزین شوند، نه بعد از مثبت شدن تست.
- اگر درمانی لازم باشد، فرصت هست. بعضی مشکلات دریچهای بهتر است پیش از بارداری اصلاح شوند تا در میانهی بارداری با تصمیم سخت روبهرو نشوید.
- یک اکوی پایه ثبت میشود. اگر بعداً در بارداری علامتی پیدا شد، مقایسه با اکوی قبلی تشخیص را بسیار دقیقتر میکند.
مشاوره قلب در بارداری شامل چه مراحلی است؟
برخلاف تصور، این یک بستهی پرهزینهی چند جلسهای نیست. در بیشتر موارد یک جلسه کافی است:
- شرح حال: علائم فعلی، سابقهی بارداریهای قبلی، داروها و سابقهی خانوادگی.
- معاینه و فشار خون: شنیدن صدای قلب برای بررسی سوفل و اندازهگیری دقیق فشار.
- نوار قلب: بررسی ریتم و نشانههای ضخیم شدن عضله. چند دقیقه طول میکشد.
- اکوی قلب: مهمترین بخش. ساختار دریچهها، اندازهی حفرهها و قدرت پمپاژ را نشان میدهد. بدون اشعه و بدون درد است.
- در صورت نیاز: هولتر ریتم اگر تپش دارید، یا اکوی بافت اگر سابقهی شیمیدرمانی دارید.
اگر میخواهید بدانید اکو چطور انجام میشود، آمادگی قبل از اکوی قلب را ببینید.
این علائم را به ویزیت بعدی موکول نکنید
اگر هر کدام از اینها را دارید، ارزیابی قلبی را در اولویت بگذارید:
- تنگی نفس هنگام فعالیت معمولی یا هنگام دراز کشیدن
- غش کردن یا احساس نزدیک به غش، بهویژه هنگام فعالیت
- تپش قلب همراه با سرگیجه یا تنگی نفس
- درد قفسه سینه که با فعالیت بدتر میشود
- ورم مداوم پاها بدون علت مشخص
اگر بیماری قلبی دارم، اصلاً میتوانم باردار شوم؟
در بیشتر موارد بله. این پرتکرارترین ترسی است که خانمها با آن به مطب میآیند، و پاسخ تقریباً هیچوقت یک «نه» ساده نیست. متخصص قلب وضعیت شما را در یک طیف خطر قرار میدهد:
- خطر پایین: بسیاری از مشکلات خفیف دریچهای، افتادگی خفیف دریچهی میترال، یا نقصهای کوچک ترمیمشده. بارداری با پیگیری معمول انجام میشود.
- خطر متوسط: نیاز به پیگیری منظمتر و اکوهای دورهای در طول بارداری، معمولاً با هماهنگی بین متخصص قلب و متخصص زنان.
- خطر بالا: تعداد کمی از بیماریها که در آنها بارداری خطر جدی برای مادر دارد. در این موارد پزشک صادقانه با شما صحبت میکند و گزینهها را توضیح میدهد.
نکتهی مهم این است که تعیین این سطح، حدس و گمان نیست؛ بر پایهی نوع بیماری، عملکرد پمپاژ قلب، وضعیت دریچهها و علائم فعلی شما مشخص میشود — و همهی اینها با یک اکو قابل بررسی است.
دربارهی داروها
دو دسته از داروهای رایج فشار خون — مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین و مسدودکنندههای گیرندهی آنژیوتانسین — در بارداری ممنوع هستند. برخی داروهای ضدانعقاد و کاهندهی چربی هم همینطور. اگر یکی از اینها را مصرف میکنید و قصد بارداری دارید، تعویض دارو باید پیش از بارداری و توسط پزشک انجام شود.
در عین حال، هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید. قطع ناگهانی داروی قلب میتواند از ادامهی آن خطرناکتر باشد. تصمیم با پزشک است، نه با جستوجوی اینترنتی.
یک جلسه، تکلیف نه ماه را روشن میکند
ویزیت، نوار قلب و اکو در یک جلسه و در مطب دکتر آرزو خسروی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، انجام میشود و به مرکز تصویربرداری دیگری ارجاع نمیشوید. مزیت مراجعه به یک متخصص قلب خانم هم روشن است: معاینهی راحتتر و بدون معذوریت.
سوالات متداول
۱. مشاوره قلب در بارداری با ویزیت متخصص زنان فرق دارد؟
بله و جایگزین هم نیستند. متخصص زنان روند بارداری و سلامت جنین را پیگیری میکند؛ متخصص قلب ظرفیت قلب مادر، وضعیت دریچهها و ایمنی داروها را بررسی میکند. در بارداریهای پرخطر، این دو در کنار هم کار میکنند و بهتر است نتیجهی هر ویزیت را به دیگری اطلاع دهید.
۲. این همان اکوی قلب جنین است؟
خیر، و این دو را نباید با هم اشتباه گرفت. اکوی قلب جنین حدود هفتهی هجدهم تا بیستوچهارم بارداری و از روی شکم مادر انجام میشود و قلب جنین را بررسی میکند. آنچه اینجا گفتیم، بررسی قلب خود مادر است.
۳. قبلاً دو بارداری بدون مشکل داشتهام؛ باز هم لازم است؟
اگر هیچکدام از موارد جدول بالا را ندارید، معمولاً خیر. اما بارداریهای قبلی بدون مشکل، تضمین بارداری بعدی نیستند؛ سن، وزن و بیماریهای تازهشکلگرفته میتوانند شرایط را عوض کرده باشند.
۴. پزشک زنانم چیزی نگفته؛ یعنی لازم نیست؟
لزوماً نه. ارزیابی قلبی در بسیاری از مراکز جزو روال معمول نیست و اغلب باید خودتان مطرحش کنید. اگر سابقهی فشار خون بارداری، سوفل یا علائم قلبی دارید، این را به پزشک زنانتان بگویید حتی اگر او نپرسیده باشد.
۵. برای درمان ناباروری هم این ارزیابی لازم است؟
اگر عوامل خطری که گفته شد را دارید، بله — و ترجیحاً پیش از شروع درمان. برخی داروهای تحریک تخمکگذاری بر تعادل مایعات بدن اثر میگذارند و در قلبی که ذخیرهی محدود دارد اهمیت پیدا میکند.
۶. هزینه و زمانش چقدر است؟
در بیشتر موارد یک جلسهی ویزیت بههمراه نوار قلب و اکو کافی است و کل کار در همان نوبت انجام میشود. برای اطلاع از هزینهی روز با مطب تماس بگیرید.
