گشاد شدن رگ آئورت که در پزشکی به آن «آنوریسم آئورت» (Aortic Aneurysm) گفته میشود، یعنی یک بخش از بزرگترین سرخرگ بدن بهصورت غیرطبیعی متسع و برآمده میشود. این مشکل اغلب بیسروصدا پیش میرود و گاهی تا زمانی که خطرناک نشده، علامتی ندارد. به همین دلیل شناختن علائم احتمالی آن اهمیت زیادی دارد. در این مقاله بهزبان ساده توضیح میدهیم که گشاد شدن رگ آئورت چه نشانههایی میتواند داشته باشد و چه زمانی باید نگران شد.
آئورت چیست و گشاد شدن آن یعنی چه؟
آئورت بزرگترین سرخرگ بدن است که خون را از قلب به تمام بدن میرساند. وقتی دیوارهی این رگ ضعیف شود، فشار خون میتواند آن نقطه را بهتدریج گشاد و برآمده کند. این برآمدگی همان آنوریسم است که اگر بزرگ یا پاره شود، میتواند بسیار خطرناک باشد.
نکتهی مهم: اغلب بدون علامت است
یکی از مهمترین نکاتی که باید بدانید این است که بسیاری از آنوریسمهای آئورت هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و معمولاً بهصورت اتفاقی در سونوگرافی، سیتیاسکن یا تصویربرداریهایی که به دلیل دیگری انجام شده، کشف میشوند. به همین دلیل نبود علامت به معنای نبود خطر نیست.
چون آنوریسم آئورت اغلب بیعلامت است، در افراد پرخطر (مانند سابقهی خانوادگی، سن بالا و سابقهی مصرف دخانیات) غربالگری و تصویربرداری دورهای میتواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام داشته باشد.
علائم گشاد شدن رگ آئورت بر اساس محل آن
علائم آنوریسم به محل گشاد شدن رگ بستگی دارد. آئورت از قلب تا شکم امتداد دارد، و آنوریسم میتواند در ناحیهی سینه یا شکم رخ دهد.
آنوریسم آئورت سینهای
- درد در قفسهی سینه یا پشت
- دردی که به فک، گردن یا بالای پشت کشیده میشود
- سرفه یا تنگی نفس
- گرفتگی یا تغییر صدا (خشن شدن صدا)
- اشکال در بلع
آنوریسم آئورت شکمی
- درد مداوم در شکم، پهلو یا کمر
- احساس ضربان یا تپش در شکم، شبیه ضربان قلب
- احساس توده یا برآمدگی نبضدار در شکم
نگران شرایط خود هستید؟
برای تشخیص دقیق علت درد و اطمینان از سلامت خود، با دکتر آرزو خسروی (متخصص قلب و عروق) در ارتباط باشید.
⏰ پاسخگویی همه روزه — حتی تعطیلات
علائم خطرناک: چه زمانی اورژانسی است؟
گاهی آنوریسم به سرعت بزرگ میشود یا پاره میشود. پاره شدن آنوریسم آئورت یک وضعیت تهدیدکنندهی حیات است که نیاز به اقدام فوری دارد. علائم زیر میتوانند نشانهی پاره شدن یا نزدیک بودن آن باشند:
- درد ناگهانی، شدید و تیز در قفسهی سینه، پشت یا شکم
- سرگیجهی شدید یا احساس سبکی سر
- از دست دادن هوشیاری
- تنگی نفس ناگهانی
اگر دچار درد ناگهانی و شدید در قفسهی سینه، پشت یا شکم شدید که سریع شروع میشود و بهبود نمییابد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی بروید؛ این میتواند نشانهی پاره شدن آنوریسم باشد که یک اورژانس پزشکی است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی عوامل احتمال گشاد شدن رگ آئورت را افزایش میدهند. شناختن این عوامل به تشخیص زودهنگام کمک میکند:
- سن بالا (بهویژه مردان بالای ۶۵ سال)
- سابقهی مصرف دخانیات
- فشار خون بالا
- تصلب شرایین (سفت و سخت شدن سرخرگها)
- سابقهی خانوادگی آنوریسم آئورت
- برخی بیماریهای ژنتیکی بافت همبند مانند سندرم مارفان
چه زمانی به پزشک مراجعه کنم؟
اگر هر یک از علائمی که در بالا گفته شد را دارید، یا جزو افراد پرخطر هستید، بهتر است وضعیت خود را با یک متخصص قلب و عروق در میان بگذارید. تشخیص زودهنگام آنوریسم، احتمال بروز عوارض جدی و پاره شدن را بهمیزان زیادی کاهش میدهد.
جمعبندی
گشاد شدن رگ آئورت (آنوریسم) اغلب بدون علامت است و گاهی فقط بهصورت اتفاقی در تصویربرداری کشف میشود. علائم احتمالی بسته به محل آن متفاوت است؛ در ناحیهی سینه میتواند درد قفسهی سینه، سرفه و تغییر صدا و در ناحیهی شکم میتواند احساس ضربان و درد کمر باشد. درد ناگهانی و شدید یک اورژانس پزشکی است. شناخت عوامل خطر و مراجعهی بهموقع به متخصص قلب و عروق، کلید تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض جدی است.
سوالات متداول
آیا گشاد شدن رگ آئورت همیشه علامت دارد؟
خیر. بسیاری از آنوریسمهای آئورت هیچ علامتی ندارند و اغلب بهصورت اتفاقی در سونوگرافی، سیتیاسکن یا تصویربرداریهایی که به دلیل دیگری انجام شده کشف میشوند. به همین دلیل غربالگری در افراد پرخطر اهمیت دارد.
مهمترین علامت خطرناک آنوریسم آئورت چیست؟
درد ناگهانی، شدید و تیز در قفسهی سینه، پشت یا شکم که سریع شروع میشود و بهبود نمییابد، میتواند نشانهی پاره شدن آنوریسم باشد. این یک اورژانس پزشکی است و باید فوراً اقدام شود.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر آنوریسم آئورت هستند؟
افراد با سن بالا (بهویژه مردان بالای ۶۵ سال)، سابقهی مصرف دخانیات، فشار خون بالا، تصلب شرایین، سابقهی خانوادگی آنوریسم و برخی بیماریهای ژنتیکی بافت همبند مانند سندرم مارفان، بیشتر در معرض خطر هستند.
احساس ضربان در شکم نشانهی چیست؟
احساس ضربان یا تپش در شکم شبیه ضربان قلب میتواند یکی از نشانههای آنوریسم آئورت شکمی باشد. این حس معمولاً هنگام دراز کشیدن و در حالت آرامش راحتتر احساس میشود و بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
