زمانی که نتیجه اکو قلب ef شما پایین‌تر از حد نرمال باشد، اولین و مهم ترین سوالی که به ذهن می رسد این است: آیا ef قلب بالا میرود؟ پاسخ این سوال بسیار امیدوار کننده است: بله، در بسیاری از موارد و با پیگیری دقیق برنامه درمانی، می‌توان به بهبود و افزایش ef قلب دست یافت.
کسر تخلیه Ejection Fraction یا EF، یک معیار حیاتی برای ارزیابی عملکرد قلب و توانایی پمپاژ آن است. هنگامی که این عدد کاهش می‌یابد، نشان دهنده ضعیف شدن عضلات قلب و نارسایی قلبی است. این مقاله یک راهنمای جامع و کامل است تا شما را با مفهوم ef قلب آشنا کند و مسیر های علمی و درمانی لازم برای افزایش ef قلب را به تفصیل شرح دهد.
عددِ EFتان را با متخصص بررسی کنید
EF پایین همیشه یک معنا ندارد و برای فهمِ علت و شدتش معاینه لازم است. دکتر آرزو خسروی (متخصص قلب، فلوشیپ اکو) با اکوی تخصصی وضعیت قلب‌تان را دقیق بررسی میکند. نوبت: ۰۹۹۶۰۰۴۴۵۶۶ (همین شماره در پیام‌رسان بله هم پاسخ‌گوست)
ef قلب چیست و چگونه اندازه گیری می شود؟
EF قلب یک درصد کلیدی است که نشان می‌دهد با هر انقباض، چه مقدار از خون موجود در حفره اصلی پمپاژ (بطن چپ) به خارج و سمت بدن پمپ می‌شود.
مفهوم EF به زبان ساده
تصور کنید بطن چپ قلب شما یک بالون است که قرار است با هر تپش، محتوای خود را به بیرون بفرستد.
- اگر بطن چپ قبل از انقباض، ۱۰۰ میلی‌لیتر خون داشته باشد و پس از انقباض، ۴۰ میلی‌لیتر در آن باقی بماند، در واقع ۶۰ میلی لیتر خون را پمپ کرده است.
- در این حالت، ef قلب شما ۶۰٪ است.
روش اندازه گیری (اکو قلب ef)
دقیق ترین و رایج ترین روش برای اندازه‌گیری ef قلب، استفاده از اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب) است. این روش غیر تهاجمی و سریع، به پزشک اجازه می‌دهد تا در زمان واقعی، میزان خون پمپ شده را محاسبه کند.
ef قلب نرمال چند است؟ طبقه بندی کسر تخلیه
دانستن محدوده طبیعی ef قلب برای درک شدت وضعیت شما بسیار مهم است.
| محدوده EF (درصد) | طبقه‌بندی عملکرد قلب | وضعیت بالینی |
|---|---|---|
| 55٪ تا 65٪ | نرمال | عملکرد پمپاژ قلب طبیعی و بهینه است. |
| 50٪ تا 55٪ | مرزی | ممکن است شروع کاهش عملکرد قلب باشد؛ نیاز به پایش منظم دارد. |
| 40٪ تا 50٪ | کاهش‌یافته خفیف | کاهش خفیف توان پمپاژ قلب؛ معمولاً نشانه اولیه نارسایی قلبی. |
| 30٪ تا 40٪ | نارسایی قلبی متوسط | کاهش قابل‌توجه عملکرد قلب؛ معمولاً نیاز به درمان دارویی دارد. |
| کمتر از 30٪ | نارسایی قلبی شدید | اختلال شدید در عملکرد پمپاژ؛ نیاز به درمان تهاجمی و پیگیری تخصصی. |
EF فقط یکی از عددهای برگه‌ی اکوست. اگر می‌خواهید بدانید بقیه‌ی عددها چه می‌گویند و یک جواب اکو قلب نرمال چه شکلی است، راهنمای کامل برگه‌ی اکو را بخوانید.
علت پایین بودن ef قلب چیست؟
کاهش ef قلب نتیجه ضعیف شدن یا آسیب دیدن عضله قلب است. دلایل اصلی علت پایین بودن ef قلب عبارتند از:
- دیابت
- بیماری های ویروسی: این بیماری ها سبب التهاب عضله قلب میشوند
- بیماری عروق کرونر: شایع ترین علت، آسیب به عضله قلب در اثر حمله قلبی (سکته) است که به دلیل انسداد رگ‌های خونی رخ می‌دهد. بافت آسیب دیده دیگر نمی‌تواند به درستی منقبض شود.
- فشار خون بالا مزمن: کنترل نشده بودن طولانی مدت فشار خون، قلب را مجبور میکند با نیروی بیشتری پمپاژ کند، که در نهایت عضله بطن را خسته و ضعیف میکند.
- بیماری .های دریچه‌ای: اگر دریچه‌های قلب به درستی باز یا بسته نشوند، قلب باید سخت تر کار کند تا جبران کند، که منجر به ضعف در طول زمان می‌شود.
- کاردیومیوپاتی (Myocardiopathy): بیماری‌های عضله قلب که مستقیماً باعث گشاد شدن و ضعیف شدن بطن‌ها میشوند، بدون اینکه لزوماً انسداد عروقی وجود داشته باشد.
عدد EF به‌تنهایی نمی‌گوید مشکل از کجاست؛ افت آن می‌تواند از دریچه‌ها، عروق یا خود عضله‌ی قلب باشد و درمان هر کدام متفاوت است. برای اینکه بفهمیم علت افت EF را چطور پیدا کنیم، بررسی تخصصی‌تری لازم است.
راهکارهای افزایش ef قلب و درمان آن
خبر خوب این است که در بسیاری از موارد (به خصوص زمانی که آسیب به دلیل یک اتفاق حاد مانند حمله قلبی بوده و نه یک بیماری مزمن مادرزادی)، قلب قابلیت ترمیم و بازیابی عملکرد پمپاژ را دارد. هدف درمان کاهش ef قلب، توقف روند ضعف و سپس کمک به بازسازی و تقویت قلب است.
داروهای افزایش ef قلب
چهار دسته اصلی از داروها، رکن اصلی درمان کاهش ef قلب هستند و ثابت شده که به طور مستقیم می‌توانند افزایش ef قلب را باعث شوند:
- مهارکننده‌های سیستم رنین-آنژیوتانسین (ACE Inhibitors, ARBs, ARNI): این دارو ها با گشاد کردن عروق و کاهش فشار خون، فشار کلی روی قلب را کاهش می‌دهند و به قلب اجازه می‌دهند با نیروی کمتری پمپاژ کند و به مرور زمان ترمیم شود.
- بتابلوکرها (Beta Blockers): این دارو ها ضربان قلب را کاهش می‌دهند و از قلب در برابر اثرات مخرب هورمون های استرس (مانند آدرنالین) محافظت می‌کنند. کاهش ضربان قلب به بطن ها اجازه می‌دهد زمان بیشتری برای پر شدن از خون داشته باشند.
- آنتاگونیست های گیرنده مینرالوکورتیکوئید (MRAs): این داروها به کاهش احتباس مایعات و فیبروز (سخت شدن) عضله قلب کمک می‌کنند.
- داروهای مهار کننده های رسپتور SGL2 ها هستند که اگر چه در واقع داروی کاهنده قند در بیماران دیابتی میباشند ولی اثرات بسیار موثری در نارسایی قلبی دارند .
- داروهای دفع مایعات (Diuretics): اگرچه این داروها به طور مستقیم ef قلب را افزایش نمی‌دهند، اما با کاهش مایعات اضافی بدن، بار کاری قلب را به شدت کاهش داده و علائم را بهبود می‌بخشند.
به گفته دکتر آرزو خسروی متخصص قلب، ممکن است همیشه ef به حد نرمال نرسد ولی مصرف دارو از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند.
ورزش برای افزایش ef قلب و تغییرات سبک زندگی
تغییرات سبک زندگی، مکمل قدرتمند دارودرمانی هستند:
- فعالیت بدنی منظم (توانبخشی قلبی): ورزش برای افزایش ef قلب یک ضرورت است. ورزش های هوازی سبک و متوسط (مانند پیاده‌روی) تحت نظارت پزشک، به تقویت عضلات محیطی بدن کمک کرده و مقاومت عروق را کاهش می‌دهند، در نتیجه کار پمپاژ برای قلب آسان‌تر می شود.
- رژیم غذایی کم نمک: کاهش مصرف نمک (سدیم) برای جلوگیری از احتباس مایعات در بدن حیاتی است و بار اضافی بر قلب را از بین می برد.
- پرهیز کامل از سیگار و الکل: الکل و سیگار به طور مستقیم به عضله قلب آسیب می‌رسانند و روند بهبود را متوقف می‌کنند.
مدت زمان بهبود
روند افزایش ef قلب یک مسابقه دوی سرعت نیست، بلکه یک ماراتن است.
- مدت زمان بهبود: بهبود عملکرد پمپاژ قلب با دارو ها معمولاً تدریجی است. بسیاری از بیماران اولین نشانه های بهبود را در ۳ تا ۶ ماه اول مشاهده می‌کنند، اما بهبود کامل و تثبیت EF ممکن است یک سال یا بیشتر طول بکشد.
- مکانیسم بهبود (Reverse Remodeling): قلب یک اندام هوشمند است. با کاهش بار کاری آن توسط دارو ها و سبک زندگی، قلب می‌تواند به آرامی شروع به تغییر ساختار (Reverse Remodeling) کند؛ یعنی بطن ها کوچک تر میشوند و قدرت انقباضی خود را بازیابی می‌کنند.
کلید اصلی افزایش ef قلب، پایبندی بدون وقفه به رژیم دارویی تجویز شده توسط متخصص قلب است. هرگز نباید بدون مشورت با پزشک، داروها را قطع یا دوز آن‌ها را تغییر دهید. با تعهد و صبر، شانس بالایی برای بازگرداندن ef قلب به محدوده نرمال یا نزدیک به نرمال خواهید داشت.
پرسش و پاسخ در مورد ef قلب
ای اف قلب ۳۰ درصد یعنی چه؟ چقدر عمر میکند؟
عدد EF به‌تنهایی طول عمر کسی را تعیین نمی‌کند و هیچ پزشکی از روی آن نمی‌تواند عدد سال بدهد. طبق کلیولند کلینیک، EF زیر ۴۰ درصد در گروه «نارسایی قلبی با کسر تخلیه‌ی کاهش‌یافته» قرار می‌گیرد و هرچه این عدد پایین‌تر باشد خطر عوارض جدی مثل ایست قلبی بالاتر میرود. ولی همین منبع تأکید میکند EF فقط یکی از چند سنجه برای ارزیابی نارسایی قلبی است و اندازه‌گیری دوباره‌ی آن در طول درمان نشان می‌دهد عملکرد قلب دارد بهتر می‌شود یا نه.
ای اف قلب ۴۰ درصد چقدر خطرناک است؟
طبق کلیولند کلینیک، محدوده‌ی ۴۰ تا ۴۹ درصد «کسر تخلیه‌ی کاهش‌یافته‌ی خفیف» نام دارد: توان پمپاژ قلب کمی پایین‌تر از حد طبیعی است و ممکن است علائم فقط هنگام فعالیت بدنی خود را نشان دهند. یعنی ۴۰ درصد نقطه‌ی شروع درمان و پایش منظم است، نه عددی که بتوان از رویش درباره‌ی طول عمر حرف زد.
عوارض و علائم پایین بودن ef قلب چیست؟
طبق مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا (NHLBI)، شایع‌ترین نشانه‌ها اینهاست: تنگی نفس (حتی هنگام کارهای ساده یا در حالت دراز کشیده)، خستگی شدید حتی بعد از استراحت، سرفه، ورم مچ پا و ساق و شکم، و افزایش وزن ناگهانی از جمع شدن مایعات. کلیولند کلینیک سرگیجه و ضربان تند قلب را هم اضافه میکند. نکته‌ی مهم این است که کاهش خفیف EF ممکن است هیچ علامتی ندهد و فقط در اکو دیده شود.
ef قلب ۵۰ یا ۵۵ نرمال است؟
طبق کلیولند کلینیک محدوده‌ی طبیعی معمولاً ۵۰ تا ۷۰ درصد گفته می‌شود؛ همان منبع در جدول تفکیک‌شده بر اساس جنسیت، محدوده‌ی طبیعی را برای مردان ۵۲ تا ۷۲ و برای زنان ۵۴ تا ۷۴ درصد می‌آورد. پس ۵۵ در هر دو حالت طبیعی است و ۵۰ درست روی لبه‌ی پایین می‌نشیند — به همین دلیل در جدول بالای همین مقاله «مرزی» نامیده شده و نیاز به پایش منظم دارد.
فرمول کسر تخلیه قلب چیست؟
طبق کلیولند کلینیک فرمول این است: EF = (SV ÷ EDV) × 100. در این فرمول SV حجم ضربه‌ای است، یعنی خونی که بطن با هر انقباض بیرون می‌فرستد، و EDV حجم پایان‌دیاستولی است، یعنی کل خون داخل بطن بعد از پر شدن. شما لازم نیست خودتان حساب کنید؛ دستگاه اکو این عدد را محاسبه و در جواب گزارش میکند.
«پمپاژ ضعیف قلب» همان ef پایین است؟
بله، «پمپاژ ضعیف قلب» یا «عملکرد پایین قلب» تعبیر روزمره‌ی همان EF پایین است و طبق کلیولند کلینیک عددی کمتر از ۵۰ درصد یعنی قلب آن‌طور که باید خون را بیرون نمی‌فرستد. ولی یک نکته را بدانید: بعضی افراد با EF کاملاً طبیعی هم نارسایی قلبی دارند، حالتی که به آن «نارسایی قلبی با کسر تخلیه‌ی حفظ‌شده» می‌گویند. پس «عملکرد قلب من چند درصد است؟» تنها سؤالی نیست که باید پرسید.
