شنیدن تشخیص سرطان و لزوم شروع شیمی درمانی، به تنهایی سفری پراسترس است. اما این استرس زمانی دو چندان میشود که میشنوید داروهای حیاتی برای درمان شما (مانند آنتراسیکلینها: داکسوروبیسین، اپیروبیسین) میتوانند بر سلامت قلب شما تأثیر بگذارند.
“آیا برای درمان سرطانم، باید سلامت قلبم را قربانی کنم؟ چقدر این خطر جدی است و آیا دائمی خواهد بود؟”
این مقاله یک بروشور پزشکی خشک نیست؛ بلکه راهنمایی برای آرامش خیال شماست. ما اینجا هستیم تا این ترس را با دانش و راهکارهای عملی جایگزین کنیم. این مقاله به طور جامع، مکانیسم اثر آنتراسیکلین بر قلب، روشهای نوین مانیتورینگ قلبی و استراتژیهای حیاتی پیشگیری را بررسی میکند.
آنتراسیکلینها چه هستند و چرا بر قلب تأثیر میگذارند؟
آنتراسیکلینها (که معروفترین آنها داکسوروبیسین است)، ستون فقرات درمان بسیاری از سرطانها از جمله سرطان پستان، لنفوم، سارکوم و لوسمی هستند. آنها در از بین بردن سلولهای سرطانی بسیار قدرتمند عمل میکنند.
اما مشکل اصلی کجاست؟ مکانیسم اصلی این داروها تولید “رادیکالهای آزاد” برای کشتن سلولهای مهاجم است. متأسفانه، سلولهای عضلانی قلب به این رادیکالهای آزاد بسیار حساس هستند و توانایی کمی برای ترمیم خود پس از آسیب دارند. این آسیب، «سمیت قلبی» یا Cardiotoxicity نامیده میشود.
این دسته از داروها را در نسخهها و منابع فارسی با دو املا میبینید: «آنتراسیکلین» و «آنتراسایکلین». هر دو به یک گروه دارویی واحد اشاره دارند و تفاوتی در نوع دارو یا میزان اثر آن بر قلب ندارند.
عوارض قلبی آنتراسیکلین (از حاد تا تأخیری)
آسیب قلبی ناشی از آنتراسایکلین میتواند در سه فاز زمانی رخ دهد:
۱- عوارض حاد (حین یا بلافاصله پس از تزریق)
این عوارض نادر هستند و معمولاً به صورت تغییرات موقت در نوار قلب (ECG) یا آریتمی (ضربان نامنظم) رخ میدهند و اغلب گذرا هستند.
۲- عوارض مزمن زودرس (طی ۱ سال اول پس از درمان)
این شایعترین شکل آسیب است. نقطه درد اصلی بیماران در اینجا شکل میگیرد: “احساس میکنم قلبم ضعیف شده است.” علامت اصلی آن، کاهش کسر جهشی بطن چپ (LVEF) است. LVEF معیاری است که نشان میدهد قلب شما در هر ضربان، چند درصد از خون داخل خود را به بیرون پمپاژ میکند. این عارضه میتواند منجر به کاردیومیوپاتی (ضعیف شدن عضله قلب) و علائم نارسایی قلبی شود.
۳- عوارض مزمن تأخیری (بسیار مهم)
من سالها پیش درمان شدم و حالم خوب است.” این عوارض میتوانند سالها یا حتی دههها پس از پایان شیمیدرمانی (به خصوص در افرادی که در کودکی درمان شدهاند) بروز کنند. به همین دلیل است که پیگیری طولانیمدت اهمیت دارد.
به همین دلیل، پیش از شروع درمان و در فواصل مشخص در طول آن، ارزیابی عملکرد قلب اهمیت زیادی دارد. روش دقیقتر برای این کار، پایش قلب با اکو بافت در شیمیدرمانی است که افت عملکرد را ماهها زودتر از اکوی معمولی نشان میدهد.
علت ضربان قلب بالا در بیماران سرطانی
گاهی شکایت بیمار «تپش» نیست، بلکه این است که ضربان استراحتش دیگر به عدد قبلی برنمیگردد؛ مثلاً کسی که همیشه ضربان ۷۰ داشته، حالا حتی موقع نشستن روی ۹۵ تا ۱۰۵ میماند. این حالت در بیماران سرطانی معمولاً یک علت واحد ندارد و ترکیبی از این عوامل است:
- کمخونی و کمآبی بدن؛ شایعترین علت قابل درمان است و با یک آزمایش خون ساده مشخص میشود.
- تب و عفونت؛ در دورهی افت گلبول سفید، بالا رفتن ضربان میتواند اولین نشانهی عفونت باشد، حتی قبل از تب واضح.
- درد و داروهای کنترل تهوع یا کورتون؛ اثر آنها موقتی است و با تنظیم دارو برطرف میشود.
- بیتحرکی طولانی؛ پس از چند هفته استراحت در بستر، ظرفیت قلبیعروقی افت میکند و ضربان پایه بالا میرود.
- افت عملکرد عضله قلب؛ کمشایعترین ولی مهمترین علت، چون تنها موردی است که اگر دیر تشخیص داده شود اثرش ماندگار میماند.
تفکیک این پنج حالت از روی علائم ممکن نیست و به بررسی قلبی نیاز دارد. اگر ضربان بالا بیش از دو هفته ادامه داشت یا با تنگی نفس همراه شد، این موضوع را به تیم درمان اطلاع دهید.
چرا بعد از شیمی درمانی دچار تپش قلب می شویم؟
تپش قلب (Palpitations) به خودی خود یک بیماری نیست، بلکه “نشانه ای” است مبنی بر اینکه چیزی در بدن شما نیاز به توجه دارد. برای اطلاع از درمان قطعی تپش قلب این مقاله را بخوانید. در بیمارانی که دوره شیمی درمانی را گذرانده اند، این دلایل شایع ترند:
۱. عوارض مستقیم داروها (سمیت قلبی یا Cardiotoxicity)
برخی از قوی ترین داروهای شیمی درمانی (مانند داکسوروبیسین، اپی روبیسین و سایر آنتراسیکلین ها) می توانند بر سلول های قلبی تأثیر بگذارند. این تأثیر می تواند باعث اختلال در ریتم الکتریکی قلب و در نتیجه، ایجاد ضربان های نامنظم یا تپش قلب شود.۲. عوارض جانبی غیرمستقیم درمان
-کم خونی (Anemia): شیمی درمانی اغلب باعث کاهش گلبول های قرمز خون می شود. وقتی خون شما رقیق باشد، قلب مجبور است تندتر و قوی تر کار کند تا اکسیژن را به بدن برساند. این “کار اضافه” خود را به صورت تپش قلب نشان می دهد.-عدم تعادل الکترولیت ها: تهوع، استفراغ و اسهال ناشی از درمان، می تواند سطح مواد معدنی حیاتی مانند پتاسیم و منیزیم را در خون شما به هم بریزد. قلب برای داشتن ریتم منظم، به شدت به این الکترولیت ها وابسته است.-مشکلات تیروئید: برخی درمان ها می توانند عملکرد تیروئید را مختل کنند (چه پرکاری و چه کم کاری) که هر دو می توانند باعث تپش قلب شوند.۳. اضطراب و استرس پس از درمان
شما یک دوره روانی و فیزیکی بسیار سخت را گذرانده اید. طبیعی است که سیستم عصبی شما حساس تر (Alert) باشد. استرس و اضطراب پس از سرطان، یکی از دلایل بسیار شایع تپش قلب است.سابقه شیمیدرمانی دارید و نگران قلبتان هستید؟
اکوکاردیوگرافی بافتی تخصصی، آسیب قلبی ناشی از شیمیدرمانی را ماهها زودتر از اکوی معمولی تشخیص میدهد. دکتر آرزو خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی و عضو هیئت علمی دانشگاه، آماده ارزیابی دقیق عملکرد قلب شما هستند.
درمان تپش قلب بعد از شیمی درمانی
در اینجا راهکارهای درمانی و مدیریتی را به دو بخش اقدامات پزشکی و مراقبتهای خانگی تقسیم کردهام:
-اقدامات پزشکی (آنچه پزشک انجام میدهد)
پزشک پس از معاینه و گرفتن نوار قلب (ECG) یا اکوکاردیوگرافی، ممکن است یکی از تصمیمات زیر را بگیرد:
اصلاح داروها: ممکن است دوز داروی شیمیدرمانی را تغییر دهد یا سرعت تزریق سرم را کمتر کند.
تجویز داروهای قلبی: استفاده از داروهایی مثل بتابلاکرها (مانند متوپرولول یا پروپرانولول) برای کنترل ضربان قلب بسیار رایج است (فقط با دستور پزشک).
درمان کمخونی: اگر تپش قلب ناشی از افت هموگلوبین باشد (که در شیمیدرمانی شایع است)، ممکن است مکمل آهن قوی یا حتی تزریق خون تجویز شود.
اصلاح الکترولیتها: اگر آزمایش خون نشان دهد که پتاسیم یا منیزیم بدن افت کرده، سرمهای حاوی الکترولیت تجویز میشود.
-درمان خانگی تپش قلب بعد از شیمی درمانی
این اقدامات به کنترل تپش قلب خفیف و بهبود حال عمومی کمک میکنند:
هیدراتاسیون (آبرسانی) مداوم: شیمیدرمانی بدن را خشک میکند و کمآبی باعث غلیظ شدن خون و تپش قلب میشود. سعی کنید روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید (مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات داده باشد).
مدیریت الکترولیتها: مصرف مواد غذایی حاوی پتاسیم و منیزیم (در صورتی که منع مصرف ندارید) کمککننده است. موز، آووکادو، سیبزمینی پخته و خرما گزینههای خوبی هستند.
وعدههای غذایی کوچک و مکرر: خوردن غذای سنگین باعث میشود خون زیادی به سمت معده برود و قلب مجبور شود تندتر بزند. غذا را در حجم کم و دفعات زیاد بخورید.
حذف محرکها: چای پررنگ، قهوه، نوشابه و شکلات تلخ میتوانند ضربان قلب را به شدت بالا ببرند. در روزهای بعد از شیمیدرمانی از این مواد پرهیز کنید.
تکنیکهای آرامسازی: استرس ناشی از بیماری، تپش قلب را بدتر میکند. تمرین “تنفس عمیق شکمی” (۴ ثانیه دم، ۴ ثانیه حبس، ۴ ثانیه بازدم) میتواند ضربان را پایین بیاورد.
⚠️ هشدار — مراجعهی فوری
اگر تپش قلب با هر یک از علائم زیر همراه بود، فورا به اورژانس مراجعه کنید:
- تنگی نفس شدید (حس خفگی)
- درد یا فشار در قفسه سینه
- سرگیجه شدید یا سیاهی رفتن چشم ها
- تورم ناگهانی در پاها (مچ پا)
نگران قلبتان در طول شیمیدرمانی هستید؟
دکتر آرزو خسروی، عضو انجمن اکوکاردیوگرافی ایران، اروپا و آمریکا، ارزیابی عملکرد قلب پیش از شروع و در طول درمان سرطان را در مطب انجام میدهد. یک اکوی دقیق چند دقیقه طول میکشد، اما میتواند تفاوت بین قطع درمان سرطان و ادامهی ایمن آن باشد.
داروهای شیمی درمانی مضر برای عضله قلب
آسیب رسیدن به قلب بیشتر از هر چیز به میزان داروی مصرفی در پروسه شیمی درمانی مرتبط است. از جمله داروهای شیمی درمانی که در آسیب رساندن به قلب تاثیر دارند میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
- یک کلاس از داروهای شناخته شده به عنوان آنتراسیکلین ها مانند دوکسوروبیسین (آدریامایسین) یا دانوروبیسین (سروبیدین و دانومایسین) احتمال آسیب رساندن به قلب را دارند. اپیروبیسین (فارموروبیسین) و آیداروبیسین (آیدامایسین) نیز میتوانند منجر به آسیب عضله قلب در بیماران شیمی درمانی شوند.
- داروهای جدیدتر مانند ترستوزوماب ( هرسپتین ) و پرتوزوماب ( پرجتا ) این ها داروهایی هستند که برای حمله به پروتئین HER2 در برخی از سرطان های سینه و سایر سرطان ها طراحی شده اند.
- بعضی از داروهای شیمی درمانی مانند taxanes می توانند ریتم قلب را غیر طبیعی کنند. این معمولا به طور موقت در طول تجویز داروها رخ می دهد، بنابراین اگر احساس سرگیجه یا ضعف دارید، به پرستار شیمی درمانی یا پزشک خود اطلاع دهید.
- داروهای فلوروآورواسیل و کپسیباتین (Xeloda) می توانند باعث ایجاد اسپاسم عروق کرونر و سکته ى قلبی شوند. این حالت زمانى که مصرف دارو متوقف شود، به حالت عادى باز مى گردد. اگر در هنگام استفاده از این داروها دچار درد شدید قفسه سینه یا تنگی نفس شدید، بلافاصله به پزشک خود اطلاع دهید. اگر علائم شدید است، به نزدیکترین اورژانس بروید یا آمبولانس خبر کنید.
اگر پزشک شما داروهای شیمی درمانی را که ممکن است بر روی قلب تاثیر بگذارد انتخاب کند، قبل از شروع درمان، تست عملکرد قلب انجام مى شود. در طول درمان ممکن است نیاز به نظارت قلب دوره ای داشته باشید. اگر در خانواده تان سابقه ى بیمارى قلبى وجود دارد، پزشک ممکن است نوع دیگری از شیمی درمانی را پیشنهاد کند.
قبل از شروع شیمیدرمانی چه تست قلبی لازم است؟
وقتی انکولوژیست شما را پیش از اولین جلسه به متخصص قلب ارجاع میدهد، هدف پیدا کردن بیماری قلبی نیست؛ هدف ثبت یک «نقطهی صفر» است. بدون این عدد پایه، اگر شش ماه بعد عملکرد قلب کمی افت کند، هیچکس نمیتواند بگوید این افت تازه است یا از قبل وجود داشته. ارزیابی پایه معمولاً شامل این موارد است:
- اکوکاردیوگرافی پایه و اندازهگیری EF: مهمترین بخش کار. کسر جهشی قلب اندازهگیری و ثبت میشود تا معیار مقایسهی همهی اکوهای بعدی باشد. برای آشنایی با معنی اعداد جواب اکو، راهنمای خواندن جواب اکو قلب را ببینید.
- اکو با تکنیک استرین: این تکنیک بهجای درصد پمپاژ، میزان کشیدهشدن و کوتاهشدن خودِ فیبرهای عضله قلب را میسنجد. به همین دلیل آسیب را در مرحلهای نشان میدهد که هنوز EF طبیعی است و بیمار هیچ علامتی ندارد. این همان مرحلهای است که مداخله بیشترین اثر را دارد. جزئیات بیشتر در صفحهی اکوی تخصصی قلب آمده است.
- نوار قلب: ثبت ریتم پایه و بررسی فواصل الکتریکی، چون بعضی داروهای ضدتهوع و ضدسرطان روی هدایت الکتریکی قلب اثر میگذارند.
- آزمایش خون: شمارش سلولهای خونی، عملکرد کلیه، تیروئید و الکترولیتها. کمخونی یا افت پتاسیم پیش از شروع درمان، بعداً بهراحتی با «عارضهی قلبی دارو» اشتباه گرفته میشود.
- ثبت فشار خون و عوامل خطر: فشار خون بالا، دیابت، مصرف دخانیات و سابقهی خانوادگی، همگی خطر آسیب قلبی را در طول درمان بالا میبرند و باید پیش از شروع کنترل شوند.
💡 نکتهی مهم
این ارزیابی نباید شروع شیمیدرمانی را عقب بیندازد. اکوی پایه در یک نوبت انجام میشود و جواب آن همان جلسه در دسترس است. اگر انکولوژیست شما را ارجاع داده، آن را به تعویق نیندازید و از طرف دیگر، آن را دلیلی بر وجود مشکل قلبی هم ندانید.
فاصلهی اکوهای پایش در طول شیمیدرمانی چقدر باید باشد؟
این پرسشی است که تقریباً هیچ منبع فارسی جواب روشنی به آن نمیدهد و بیماران را سردرگم میکند. فاصلهی اکوها یک عدد ثابت برای همه نیست و به سه چیز بستگی دارد: نوع دارو، دوز تجمعی دریافتی و وضعیت قلبی خودِ بیمار پیش از شروع. جدول زیر الگوی رایج پایش را نشان میدهد:
| وضعیت بیمار | فاصلهی رایج پایش | توضیح |
|---|---|---|
| پیش از اولین جلسه | یک اکوی پایه | ثبت نقطهی صفر؛ بدون آن مقایسههای بعدی بیمعنی است. |
| بیمار کمخطر با قلب سالم | در میانهی دوره و پایان درمان | پایش سبک؛ در صورت بروز علامت، زودتر انجام میشود. |
| دریافتکنندهی داروهای هدفمند سرطان سینه | حدوداً هر ۳ ماه در طول درمان | این داروها اثر وابسته به دوز تجمعی ندارند، پس پایش منظم لازم است. |
| دوز تجمعی بالای آنتراسیکلین | فواصل کوتاهتر، به تشخیص پزشک | هرچه دوز کل بالاتر برود، فاصلهی پایش کوتاهتر میشود. |
| سال اول پس از پایان درمان | حداقل یک نوبت کنترل | شایعترین زمان بروز افت عملکرد، همین سال اول است. |
| سالهای بعد (بهویژه درمانشدگان دوران کودکی) | پیگیری دورهای بلندمدت | به دلیل امکان بروز عوارض تأخیری سالها پس از درمان. |
این جدول یک الگوی کلی است، نه دستور درمانی. برنامهی دقیق پایش شما را انکولوژیست و متخصص قلب با هم و بر اساس نوع داروی دریافتیتان تعیین میکنند. اگر بین دو نوبت پایش دچار تنگی نفس، ورم پا یا تپش مداوم شدید، منتظر نوبت بعدی نمانید.
پیشگیری و مدیریت
قبل از شروع اولین جلسه شیمیدرمانی، انکولوژیست شما یک “ارزیابی پایه قلبی” کامل درخواست میکند. این ارزیابی شامل یک اکوکاردیوگرافی (اکوی قلب) برای اندازهگیری دقیق LVEF پایه شماست.دداشتن این عدد پایه به تیم پزشکی اجازه میدهد تا در طول دوره درمان، عملکرد قلب شما را به دقت مانیتور کنند. اگر در اکوهای بعدی، حتی کاهش جزئی و بدون علامتی در LVEF مشاهده شود، آنها بلافاصله متوجه میشوند.
با این تشخیص زودهنگام (قبل از اینکه شما حتی احساس تنگی نفس کنید)، پزشک میتواند بلافاصله اقدام کند. او ممکن است:
-داروهای محافظ قلب (مانند دکسرازوکسان) را تجویز کند.
-داروهای نارسایی قلبی (ACE inhibitors یا Beta-blockers) را شروع کند.
-دوز آنتراسیکلین را تنظیم کرده یا رژیم درمانی را تغییر دهد.
در صورت بروز تغییرات در ریتم قلب، تنگی نفس یا نشانه های نگه داری مایعات نظیر اضافه وزن ناگهانی، باید سریعا به پزشک معالج یا تیم درمانی مراجعه شود. از سیگار کشیدن اجتناب کنید چرا که احتمال بروز مشکلات قلبی را افزایش میدهد. علائم همچنین میتواند به کمک موارد زیر مدیریت شوند:
- داروهایی جهت کمک به حذف مایعات اضافی در بخش قلب (دیورتیکس)
- داروهایی جهت قوی کردن و یا آرام شدن قلب
- تغییرات در رژیم غذایی نظیر کاهش مصرف نمک و چربی
- اکسیژن تراپی برای تنگی نفس حاد در بیمار
علائم هشداردهنده آسیب قلبی
از کجا بفهمم قلبم درگیر شده است؟ اگر در حال درمان با آنتراسیکلین هستید یا سابقه درمان دارید، نسبت به این علائم هوشیار باشید. این علائم معمولاً نشانههای نارسایی قلبی هستند:
- تنگی نفس (مخصوصاً هنگام فعالیت یا دراز کشیدن): این شایعترین علامت است.
- خستگی و ضعف مفرط که با استراحت برطرف نمیشود.
- ورم در مچ پا، ساق پا یا شکم
- سرفه خشک و مداوم (به خصوص شبها)
- تپش قلب سریع یا نامنظم
سابقه شیمیدرمانی دارید و نگران قلبتان هستید؟
اکوکاردیوگرافی بافتی تخصصی، آسیب قلبی ناشی از شیمیدرمانی را ماهها زودتر از اکوی معمولی تشخیص میدهد. دکتر آرزو خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی و عضو هیئت علمی دانشگاه، آماده ارزیابی دقیق عملکرد قلب شما هستند.
شیمیدرمانی با بیماری قلبی یا بعد از سکته چطور انجام میشود؟
پرسش بسیاری از بیماران و خانوادههایشان این است: «من قبلاً سکته کردهام / نارسایی قلبی دارم / استنت گذاشتهام؛ آیا اصلاً میتوانم شیمیدرمانی بگیرم؟» پاسخ در اکثر موارد بله است. داشتن بیماری قلبی بهخودیخود مانع درمان سرطان نیست؛ چیزی که تغییر میکند، انتخاب دارو و شدت پایش است، نه اصل درمان.
اگر سابقهی بیماری قلبی دارید:
در این حالت معمولاً ارزیابی قلبی پیش از شروع دقیقتر انجام میشود، داروهای قلبی شما پیش از جلسهی اول تنظیم میشوند، و انکولوژیست در صورت امکان رژیمی را انتخاب میکند که فشار کمتری بر عضله قلب بگذارد. در برخی موارد داروی محافظ قلب هم اضافه میشود. مهم این است که هیچکدام از داروهای قلبی خود را بدون هماهنگی قطع نکنید؛ قطع خودسرانهی بتابلاکر یا دارویی که برای نارسایی قلبی مصرف میکنید، خطرناکتر از خودِ شیمیدرمانی است.
منظور از «سکته بعد از شیمیدرمانی» چیست؟
این عبارت در فارسی به دو اتفاق کاملاً متفاوت اشاره میکند و تفکیک آنها مهم است، چون مراقبت هرکدام فرق میکند:
- سکتهی قلبی: شایعترین مکانیسم آن اسپاسم موقت عروق کرونر است که با بعضی داروهای شیمیدرمانی رخ میدهد. معمولاً در حین یا نزدیک زمان تزریق بروز میکند و با قطع دارو برگشتپذیر است. علامت اصلی، درد یا فشار قفسه سینه است.
- سکتهی مغزی: سرطان و درمان آن هر دو تمایل خون به لختهشدن را بالا میبرند؛ به این موضوع بیحرکتی طولانی و گاهی ریتم نامنظم قلب اضافه میشود. علائم آن متفاوت است: افتادگی ناگهانی یک طرف صورت، ضعف یا بیحسی یک دست یا پا، اختلال ناگهانی در تکلم یا بینایی.
در این موارد بلافاصله اورژانس را خبر کنید
درد یا فشار قفسه سینه که بیش از چند دقیقه ادامه دارد؛ افتادگی ناگهانی یک طرف صورت؛ ضعف ناگهانی یک دست یا پا؛ بههمریختن ناگهانی تکلم یا بینایی. در هر دو نوع سکته، دقایق اول تعیینکنندهی میزان آسیب ماندگار است — منتظر نوبت پزشک نمانید.
نکتهی امیدوارکننده این است که بخش بزرگی از این خطر قابل کاهش است: کنترل فشار خون و قند، ترک دخانیات، تحرک سبک و منظم در حد توان، آبرسانی کافی، و مهمتر از همه پایش قلبی منظم در طول درمان. بیمارانی که تحت نظر متخصص قلب هستند، مشکل را در مرحلهای میبینند که هنوز قابل برگشت است.
تاثیر پرتو درمانی بر روی قلب
برخی از سرطان ها نیاز به پرتو درمانی دارند. اگر ناحیه تابش پرتو های درمانی در قسمت قفسه سینه و قلب باشد، خطر ابتلا به کاردیومیوپاتی، بیماری عروق کرونر و حمله قلبی افزایش می یابد. ترکیبی از پرتو و شیمی درمانی می تواند خطر ابتلا به آسیب های قلبی را افزایش دهد. با این وجود، پزشک شما می تواند اقدامات لازم را برای کاهش این خطرات انجام دهد.
برخی داروهای مربوط به شیمی درمانی میتوانند باعث آسیب دیدگی عضله قلب در بیماران شوند. داروهای آنتراسیکلین به صورت معمول تغییراتی را در عضله قلب انسان ها ایجاد میکنند. احتمال آسیب رسیدن به قلب بسته به نوع شیمی درمانی متغیر است.
📌 مطلب مرتبط: عوارض پرتو درمانی بر قلب و راههای پیشگیری از آن
ارزیابی و پایش قلب در دورهی درمان سرطان
اکو قبل از شروع شیمیدرمانی چند دقیقه طول میکشد، ولی میتواند تفاوت بین قطع درمان سرطان و ادامهی ایمن آن باشد. با تکنیک استرین، افت عملکرد قلب ماهها زودتر از اکوی معمولی دیده میشود. اگر انکولوژیست شما را برای بررسی قلب ارجاع داده، آن را به تعویق نیندازید.
تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به توانیر، بنبست بخشندگان، ساختمان مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱
سوالات متداول
۱-در طول شیمیدرمانی میتوانم ورزش کنم؟
در بیشتر موارد بله، و حتی توصیه میشود. فعالیت هوازی سبک و منظم مانند پیادهروی، ظرفیت قلبیعروقی را حفظ میکند و خستگی دورهی درمان را کمتر میکند. آنچه باید با پزشک هماهنگ شود شدت و نوع فعالیت است، نه اصل آن. در روزهایی که پلاکت یا گلبولهای خونی افت کردهاند، ورزشهای سنگین و برخوردی کنار گذاشته میشوند.
۲-مصرف مکمل و آنتیاکسیدان از قلب من محافظت میکند؟
خودسرانه نه. برخی مکملها با داروهای شیمیدرمانی تداخل دارند و در مواردی اثر خودِ درمان سرطان را کم میکنند. هر مکمل، ویتامین یا داروی گیاهی که مصرف میکنید — حتی اگر بدون نسخه تهیه شده باشد — باید به انکولوژیست و متخصص قلب اطلاع داده شود.
۳-فشار خونم در طول درمان بالا رفته؛ طبیعی است؟
بالا رفتن فشار خون در طول برخی درمانهای سرطان شایع است و معمولاً قابل کنترل. اما آن را «موقتی» فرض نکنید و رها نکنید؛ فشار خون کنترلنشده، خودش یکی از عوامل اصلی تشدید آسیب قلبی در این دوره است. فشار خون خود را در منزل یادداشت کنید و در ویزیت نشان دهید.
۴-اگر کسر جهشی قلبم کمی افت کند، شیمیدرمانی قطع میشود؟
لزوماً خیر، و این دقیقاً دلیل اهمیت پایش منظم است. وقتی افت جزئی زود دیده شود، معمولاً با شروع داروی محافظ قلب یا تنظیم دوز میتوان درمان سرطان را ادامه داد. چیزی که به قطع درمان منجر میشود، افت شدیدی است که دیر تشخیص داده شده باشد.
۵-تا چه زمانی بعد از پایان درمان باید تحت نظر متخصص قلب باشم؟
پیگیری قلبی با آخرین جلسهی شیمیدرمانی تمام نمیشود. سال اول پس از درمان مهمترین بازه است، اما در کسانی که آنتراسیکلین یا پرتودرمانی قفسه سینه دریافت کردهاند — بهویژه اگر درمان در دوران کودکی انجام شده باشد — پیگیری دورهای سالها ادامه پیدا میکند. فاصلهی این ویزیتها را متخصص قلب بر اساس نوع و دوز درمان شما تعیین میکند.
