بیماریهای قلبی یکی از شایعترین علل مرگومیر در ایران و جهان هستند. نکته مهم این است که بسیاری از این بیماریها قبل از بروز حمله قلبی یا سکته، علائم هشداردهندهای دارند که با شناخت آنها میتوانید به موقع اقدام کنید. در این مقاله جامع،
دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق تمام علائم ظاهری و پنهان بیماری قلبی را به زبان ساده توضیح میدهند تا شما بتوانید سلامت قلب خود و عزیزانتان را بهتر بشناسید.
چرا شناخت علائم بیماری قلبی مهم است؟
تشخیص زودهنگام علائم ناراحتی قلبی میتواند جان شما را نجات دهد. بسیاری از افراد تا زمانی که دچار حمله قلبی، سکته مغزی یا نارسایی قلبی نشوند، متوجه بیماری خود نمیشوند. با این حال، بدن معمولاً هفتهها یا حتی ماهها قبل از بروز مشکل جدی، علائم هشداردهندهای نشان میدهد.
«بیماریهای قلبی عروقی علت اصلی مرگومیر در جهان هستند. تقریباً نیمی از بزرگسالان در ایالات متحده حداقل یک نوع بیماری قلبی دارند. تشخیص زودهنگام بیماری قلبی عروقی، درمان آن را آسانتر میکند.»
به نقل از: Cleveland Clinic
شایعترین علائم ظاهری بیماری قلبی
درد و فشار قفسه سینه
درد قفسه سینه شایعترین علامت بیماری قلبی است. این درد میتواند به شکلهای مختلفی احساس شود:
- احساس فشار یا سنگینی در سینه (مثل اینکه کسی روی سینه شما نشسته باشد)
- درد سوزشی یا تیرکشنده در قفسه سینه
- احساس گرفتگی یا تنگی در سینه
- دردی که به بازو، گردن، فک یا کمر انتشار مییابد
این درد به نام آنژین صدری شناخته میشود و زمانی رخ میدهد که عروق قلب تنگ شدهاند و خونرسانی کافی به عضله قلب نمیرسد. اگر این درد بیش از چند دقیقه ادامه یابد یا با استراحت بهتر نشود، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
تنگی نفس و مشکل در تنفس
تنگی نفس یکی از علائم مهم نارسایی قلبی و بیماری عروق کرونر است. وقتی قلب نتواند خون کافی پمپ کند، مایعات در ریهها جمع میشوند و تنفس را دشوار میکنند. این علامت ممکن است:
- هنگام فعالیت بدنی یا حتی استراحت رخ دهد
- در حالت خوابیده بدتر شود و با نشستن بهتر شود
- باعث بیدار شدن ناگهانی در شب با احساس خفگی شود
خستگی مفرط و غیرعادی
احساس خستگی شدید و غیرقابل توضیح، بهویژه در زنان، میتواند یکی از اولین علائم هشداردهنده بیماری قلبی باشد. اگر کارهایی که قبلاً به راحتی انجام میدادید مثل بالا رفتن از پلهها یا خرید کردن، حالا شما را خسته میکند، باید به پزشک مراجعه کنید. این خستگی به دلیل ناتوانی قلب در پمپ خون کافی به عضلات و اندامها ایجاد میشود.
تورم پاها، مچ پا و شکم
وقتی قلب نتواند خون را به درستی پمپ کند، مایعات در بدن تجمع میکنند. این وضعیت به نام ادم شناخته میشود و معمولاً در پاها، مچ پا و شکم دیده میشود. اگر با فشار انگشت روی ساق پا، جای انگشت باقی بماند، ممکن است دچار احتباس مایعات باشید که نشانهای از نارسایی قلبی است.
تپش قلب و ضربان نامنظم
آریتمی قلبی یعنی ضربان قلب غیرطبیعی که میتواند به شکلهای زیر بروز کند:
- تپش قلب سریع (احساس میکنید قلب دارد از سینه میزند بیرون)
- ضربان آهسته و سنگین قلب
- احساس جا افتادن ضربان قلب
- احساس بال زدن یا لرزش در قفسه سینه
علائم پوستی و ظاهری بیماری قلبی
گاهی بیماری قلبی خود را از طریق تغییرات ظاهری در پوست و ناخن نشان میدهد:
کبودی لبها و انگشتان
تغییر رنگ پوست به آبی یا بنفش، بهویژه در لبها، انگشتان دست و پا، نشاندهنده کمبود اکسیژن در خون است. این وضعیت به نام سیانوز شناخته میشود و میتواند علامت جدی نارسایی قلبی یا مشکلات ریوی باشد.
زائدههای زرد چربی روی پوست
برجستگیهای زرد رنگ در اطراف چشمها، روی آرنج، زانو یا کف دست نشانه کلسترول بالا هستند. این رسوبات چربی که گزانتوما نامیده میشوند، هشداری برای بررسی سلامت قلب و عروق هستند.
تغییرات ناخن ها
ناخنهای چماقیشکل (نوک انگشتان گرد و پهن شده) میتواند نشانه بیماریهای قلبی مادرزادی یا مشکلات مزمن ریوی باشد. همچنین خطوط یا لکههای عجیب روی ناخن ممکن است نشاندهنده مشکلات قلبی عروقی باشند.
اگر همچین علائمی را تجربه می کنید بهتر است تشخیص گرفتگی عروق قلب با اکو را انجام بدهید.
تفاوت علائم بیماری قلبی در زنان و مردان
علائم بیماری قلبی در زنان و مردان میتواند متفاوت باشد. شناخت این تفاوتها برای تشخیص به موقع بسیار مهم است.
«علائم بیماری قلبی و حمله قلبی ممکن است در زنان متفاوت از مردان باشد. زنان به احتمال بیشتر علائمی مانند تنگی نفس، حالت تهوع و خستگی مفرط را همراه با ناراحتی قفسه سینه تجربه میکنند.»
به نقل از: Mayo Clinic
علائم شایع تر در زنان
- خستگی غیرعادی و شدید (شایعترین علامت هشداردهنده)
- تنگی نفس بدون درد قفسه سینه
- حالت تهوع و سوء هاضمه
- درد در گردن، فک یا کمر
- اختلالات خواب و بیخوابی
- سرگیجه و احساس سبکی سر
علائم شایع تر در مردان
درد شدید و فشارنده قفسه سینه (کلاسیکترین علامت)
- درد انتشاری به بازوی چپ
- تعریق سرد و شدید
- تنگی نفس همراه با درد سینه
علائم اورژانسی حمله قلبی
اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، بدون معطلی با اورژانس تماس بگیرید:
- درد شدید قفسه سینه که بیش از چند دقیقه ادامه دارد
- درد انتشاری به بازو، گردن، فک یا کمر
- تنگی نفس شدید، بهویژه همراه با درد سینه
- تعریق سرد و چسبنده
- سرگیجه یا از دست دادن هوشیاری
- حالت تهوع یا استفراغ همراه با علائم دیگر
عوامل خطر بیماریهای قلبی
شناخت عوامل خطر به شما کمک میکند تا احتمال ابتلا به بیماری قلبی را کاهش دهید. برخی از این عوامل قابل کنترل هستند و برخی غیرقابل کنترل:
عوامل غیرقابل کنترل
سن بالاتر (مردان بالای ۴۵ سال و زنان بالای ۵۵ سال)
سابقه خانوادگی بیماری قلبی
جنسیت (مردان در سنین پایینتر بیشتر در معرض خطر هستند)
عوامل قابل کنترل
_فشار خون بالا، اگر بالای پنجاه سال هستید بخوانید: جدول فشارخون نرمال برای افراد بالای 50 سال
_کلسترول بالا و تریگلیسیرید بالا
_دیابت و قند خون کنترلنشده
_سیگار کشیدن و مصرف دخانیات
_اضافه وزن و چاقی
_کمتحرکی و عدم ورزش
_استرس مزمن
_رژیم غذایی ناسالم
روشهای تشخیص بیماری قلبی
اگر هر یک از علائم ذکر شده را تجربه میکنید، باید برای بررسی دقیق به متخصص قلب مراجعه کنید. آزمایشهای تشخیصی شامل موارد زیر هستند:
نوار قلب
نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند آریتمی، حمله قلبی قبلی یا بزرگشدگی حفرات قلب را نشان دهد. این آزمایش سریع، بدون درد و غیرتهاجمی است.
اکوکاردیوگرافی
اکو قلب یکی از بهترین روش های تشخیص است در این روش از امواج صوتی برای ایجاد تصویر از قلب استفاده میکنند. این روش عملکرد پمپاژ قلب، وضعیت دریچهها و ساختار قلب را نشان میدهد.
تست ورزش
در این آزمایش، فعالیت قلب در حین ورزش (معمولاً روی تردمیل) بررسی میشود. این تست میتواند گرفتگی عروق کرونر را که در حالت استراحت مشخص نیست، آشکار کند.
آنژیوگرافی کرونر
آنژیوگرافی روشی تصویربرداری است که با تزریق ماده حاجب، گرفتگی عروق کرونر را به وضوح نشان میدهد. این روش معمولاً زمانی انجام میشود که احتمال گرفتگی شدید وجود داشته باشد.
آزمایش خون
آزمایشهای خون میتوانند سطح کلسترول، تریگلیسیرید، قند خون و مارکرهای التهابی را اندازهگیری کنند. در صورت مشکوک بودن به حمله قلبی، آنزیمهای قلبی بررسی میشوند.
راههای پیشگیری از بیماری قلبی
خبر خوب این است که بسیاری از بیماریهای قلبی با تغییر سبک زندگی قابل پیشگیری هستند:
رژیم غذایی سالم
_مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و غلات کامل
_محدود کردن چربیهای اشباعشده و ترانس
_کاهش مصرف نمک و قند
_مصرف ماهیهای چرب حاوی امگا-۳ (مثل سالمون و ماهی خالمخالی)
جالب است بداید که، کلسترول خوب یا همان HDL وظیفه پاکسازی عروق را بر عهده دارد، اما نکته مهم اینجاست که این چربی برخلاف سایر فاکتورها، نباید از حد خاصی پایین تر باشد. برای اینکه بدانید با توجه به سن و جنسیتتان در وضعیت ایمن هستید یا خیر، حتما جدول مقدار نرمال HDL در آزمایش خون را بررسی کنید تا از سطح ایمنی قلب خود مطمئن شوید.
فعالیت بدنی منظم
حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در بیشتر روزهای هفته توصیه میشود. پیادهروی تند، شنا، دوچرخهسواری یا هر فعالیتی که ضربان قلب را بالا ببرد مفید است.
ترک سیگار
سیگار یکی از مهمترین عوامل خطر قابل پیشگیری برای بیماری قلبی است. ترک سیگار، حتی بعد از سالها مصرف، خطر بیماری قلبی را به طور چشمگیری کاهش میدهد.
کنترل وزن
حفظ وزن سالم فشار کمتری به قلب وارد میکند. حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن میتواند تأثیر قابل توجهی بر سلامت قلب داشته باشد.
مدیریت استرس
استرس مزمن میتواند فشار خون را بالا ببرد و به قلب آسیب برساند. تکنیکهای آرامشبخش مثل مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق میتوانند کمککننده باشند.
خواب کافی
بزرگسالان به ۷ تا ۹ ساعت خواب با کیفیت در شب نیاز دارند. کمبود خواب با افزایش خطر بیماری قلبی، فشار خون بالا و چاقی مرتبط است.
چه زمانی باید به متخصص قلب مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر حتماً به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید:
- هر گونه درد یا ناراحتی در قفسه سینه
- تنگی نفس غیرعادی
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- مورد شماره ۳ فهرست
- سرگیجه یا غش کردن
- تورم غیرعادی در پاها
- خستگی مفرط و بی دلیل
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی (حتی بدون علامت)
- داشتن عوامل خطر مثل فشار خون بالا، دیابت یا کلسترول بالا
جمع بندی
شناخت علائم ظاهری بیماری قلبی میتواند جان شما را نجات دهد. از درد قفسه سینه و تنگی نفس گرفته تا تورم پاها و خستگی غیرعادی، هر یک از این علائم میتوانند هشداری برای مشکلات قلبی باشند. به یاد داشته باشید که علائم در زنان و مردان متفاوت است و زنان اغلب علائم کمتر تیپیک دارند.
مهمترین نکته این است که اگر هر یک از علائم هشداردهنده را تجربه کردید، منتظر نمانید. مراجعه به موقع به متخصص قلب و عروق میتواند از بروز عوارض جدیتر جلوگیری کند. با اتخاذ یک سبک زندگی سالم، میتوانید خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را به طور چشمگیری کاهش دهید.
برای مشاوره و بررسی سلامت قلب خود میتوانید با دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق در ارتباط باشید.
