سوالی که بسیاری از مراجعین مسن ما دارند این است که فشار خون نرمال در این افراد چقدر است. در این مقاله در ارتباط با این موضوع صحبت شده است. در ابتدا توضیحات مختصری در ارتباط با فشار خون داده می شود.
فشار خون چیست؟
فشار خون نیرویی است که خون به دیوارهٔ سرخرگها وارد میکند و باعث حرکت خون در سیستم گردش خون (از قلب به اندامهای مختلف) میشود. فشار خون مقدار ثابتی نیست و ممکن است با گذشت زمان و با افزایش سن تغییر کند.
علاوه بر این، فشار خون شاخص مهمی برای ارزیابی سلامت عمومی بدن است. فشار خون طبیعی و پایدار نشاندهندهٔ وضعیت جسمی سالم و عدم ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی است. برای نشان دادن فشار خون از دو عدد استفاده می شود. این 2 عدد عبارتند از:
1- فشار خون سیستولیک: که به آن فشار خون ماکزیمم نیز گفته میشود، در زمانی اندازهگیری میشود که قلب منقبض میشود. در این لحظه، فشار وارد شده توسط خون به دیوارهٔ سرخرگها در بالاترین حد خود قرار دارد. در زمان اندازهگیری، فشار سیستولیک عدد بالایی است که در بالای صفحه نمایش داده میشود.
2- فشار خون دیاستولیک: که به آن فشار خون مینیمم نیز گفته میشود، زمانی اندازهگیری میشود که قلب در حال استراحت (بین دو ضربان) است. این فشار مقدار کمتری دارد و در پایینتر از فشار سیستولیک نشان داده میشود.
همچنین اگر تجربه ی فشارخون پایین را داشته اید حتما با خودتان فکر کرده اید که ایا فشار خون پایین باعث مرگ میشود یا نه؟ فشار خون پایین اگر از حدی فرا تر برد بله خطرناک است و ممکن است باعث مرگ شود.
فشار خون مناسب برای یک فرد ۵۰ ساله چقدر باید باشد؟
افراد سالم معمولاً فشار خون پایداری دارند. اندازهگیری منظم و دورهای فشار خون به ارزیابی سلامت قلب و عروق کمک میکند. اما فشار خون طبیعی چیست و محدودهٔ مناسب برای فردی ۵۰ ساله چه اندازه است؟
بر اساس اعلام انجمن قلب آمریکا (AHA)، فشار خون بهینه برای بزرگسالان زمانی است که هر دو عدد سیستولیک و دیاستولیک کمتر از ۱۲۰/۸۰ میلیمتر جیوه باشند.
همچنین بر اساس برنامه آموزش ملی فشار خون بالا:
فشار خون بهینه: کمتر از ۱۲۰/۸۰ میلیمتر جیوه (سیستولیک کمتر از ۱۲۰ و دیاستولیک کمتر از ۸۰)
فشار خون طبیعی: سیستولیک بین ۱۲۰ تا ۱۲۹ و دیاستولیک بین ۸۰ تا ۸۴ میلیمتر جیوه
فشار خون نرمال بالا: سیستولیک بین ۱۳۰ تا ۱۳۹ و دیاستولیک بین ۸۵ تا ۸۹ میلیمتر جیوه
فشاری بالاتر از این محدوده، بهعنوان فشار خون بالا (پرفشاری خون) شناخته میشود. افرادی که فشار خون آنها در محدودهٔ “نرمال بالا” قرار دارد در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا هستند، بنابراین این سطح را پیشفشار خون مینامند که نیاز به پایش منظم و سبک زندگی سالم دارد.
با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی سرخرگها کاهش مییابد. رسوب چربی در دیوارهٔ رگها، سختی عروق و نیاز بیشتر قلب به انقباض برای پمپاژ خون میتواند منجر به افزایش فشار خون شود. بنابراین، اگرچه سطح بهینهٔ فشار خون ۱۲۰/۸۰ میلیمتر جیوه است، هر گروه سنی دارای محدودهٔ ایمن مخصوص به خود است.
برای افراد میانسال، از جمله افراد ۵۰ ساله، محدودهٔ طبیعی فشار خون حدود ۱۱۶/۸۱ تا ۱۴۲/۸۹ میلیمتر جیوه است (سیستولیک بین ۱۱۶ تا ۱۴۲ و دیاستولیک بین ۸۱ تا ۸۹)، و مقدار بهینه حدود ۱۲۹/۸۵ میلیمتر جیوه در نظر گرفته میشود.
افراد ۵۰ ساله (یا بهطور کلی میانسالان) با تغییرات بیولوژیکی مختلفی روبرو هستند، بهویژه تغییرات هورمونی، که آنها را مستعد ابتلا به بیماریهای غیرواگیر میکند. در صورت عدم کنترل منظم فشار خون، هم پرفشاری و هم افت فشار ممکن است رخ دهد.
فشار خون بالا (پرفشاری خون):
زمانی تشخیص داده میشود که فشار خون از ۱۴۰/۹۰ میلیمتر جیوه بالاتر باشد. از آنجا که فاصلهٔ بین فشار خون طبیعی و بالا بسیار کم است و پرفشاری معمولاً بدون علامت است، بیش از ۵۰٪ بیماران از بیماری خود اطلاع ندارند. با این حال، فشار خون بالا از عوامل اصلی بروز مشکلات قلبیعروقی مانند سکته مغزی، نارسایی قلبی، نارسایی کلیه، کاهش بینایی و زوال شناختی است.
افت فشار خون (کمفشاری خون):
زمانی رخ میدهد که فشار خون کمتر از ۹۰/۶۰ میلیمتر جیوه باشد. این وضعیت میتواند فیزیولوژیکی (بدون علائم) یا پاتولوژیکی (دارای علائم) باشد. نوع پاتولوژیک آن با علائمی مانند خستگی، سرگیجه، سردرد و سبکی سر همراه است و نیاز به درمان دارد.
روشهایی برای حفظ فشار خون نرمال
علاوه بر پرسش از اینکه فشار خون مناسب برای یک فرد ۵۰ ساله چقدر است، بسیاری از افراد میخواهند بدانند چگونه میتوان فشار خون را در محدودهٔ طبیعی حفظ کرد چون به این موضوع آگاه هستند که عوارض فشار خون بالا چقدر زیاد و خطرناک است. حفظ فشار خون پایدار خطر بروز عوارض جدی مانند سکته مغزی، نارسایی قلبی و خونریزی مغزی را کاهش میدهد.
برخی روشهای مؤثر برای حفظ فشار خون طبیعی عبارتاند از:
1- پیروی از یک رژیم غذایی علمی و متعادل
رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در ثبات فشار خون دارد. تغذیهای سالم و متعادل به حفظ وزن مناسب کمک کرده و خطر ابتلا به چاقی و افزایش چربی خون را کاهش میدهد. اصول زیر را رعایت کنید:
- تعادل بین پروتئین، کربوهیدرات، فیبر، چربی، ویتامینها و مواد معدنی را حفظ کنید.
- مصرف نمک را محدود کرده و از غذاهای بسیار شور پرهیز کنید.
- مصرف الکل، قهوه و نوشیدنیهای شیرین را به حداقل برسانید.
- سیگار نکشید.
- خواب کافی داشته باشید تا سلامت رگها و قلب حفظ شده، استرس کاهش یابد و خطر سکته کم شود.
2- ورزش منظم
علاوه بر تغذیه سالم، داشتن عادتهای سبک زندگی سالم نیز برای حفظ فشار خون طبیعی ضروری است. روزانه حداقل ۳۰ دقیقه ورزش کنید و سعی کنید روحیهای مثبت و آرام داشته باشید.
3- چکاپهای منظم پزشکی
اگر تا به حال اسم بیماری لوپوس را شنیده باشید میدانید که، نوعی به نام لوپوس نفریت (درگیری کلیه)، کلیهها آسیب میبینند و همین موضوع میتواند باعث افزایش فشار خون شود از این جهت انجام معاینه پزشکی هر شش ماه یکبار بسیار مهم است. بررسیهای منظم پزشکی، نه تنها به شناسایی زودهنگام خطرات احتمالی سلامتی کمک میکنند، بلکه امکان درمان بهموقع و بهبود نتایج را نیز فراهم میسازند. کنترل مکرر فشار خون به شما کمک میکند تا سطح آن را مدیریت کرده و تمرینات و روشهای مناسبی برای حفظ فشار خون بهینه بیابید.
آیا فشار خون و سکته مغزی ارتباطی دارند؟
فشار خون بالا خطر بروز بسیاری از مشکلات سلامتی را افزایش میدهد که یکی از جدیترین آنها سکته مغزی است. افزایش مداوم فشار خون باعث آسیب به رگهای خونی در سراسر بدن از جمله مغز میشود و آنها را مستعد انسداد یا پارگی میسازد. سکته مغزی به دو شکل اصلی رخ میدهد:
1- سکته مغزی ایسکمیک (Ischemic Stroke):
زمانی رخ میدهد که یک لختهٔ خون باعث تنگ شدن یا انسداد کامل یک رگ خونی در مغز شود. این انسداد مانع از رسیدن اکسیژن کافی به بخشی از مغز شده و در نتیجه آن ناحیه میمیرد.
2- سکته مغزی هموراژیک (Hemorrhagic Stroke):
زمانی رخ میدهد که یک رگ خونی در مغز پاره شود. این وضعیت علاوه بر محروم کردن بخشی از مغز از اکسیژن، میتواند باعث افزایش فشار در داخل جمجمه شده و بافت مغز را آسیب بزند.
سکته مغزی میتواند بهسرعت منجر به آسیب شدید مغزی، ناتوانی دائمی یا حتی مرگ شود. اما فشار خون در سطح سکته دقیقاً چقدر است؟ عوامل مختلفی در بروز سکته نقش دارند، اما فشاری بالاتر از 130/80 میلیمتر جیوه میتواند خطر سکته را افزایش دهد.
فشار بالاتر از 180/120 میلیمتر جیوه یک وضعیت بحرانی (Hypertensive Crisis) محسوب میشود که نیازمند اقدام فوری پزشکی است، زیرا احتمال سکته یا سایر عوارض شدید را بهشدت افزایش میدهد. کاهش خطر سکته مغزی یکی از مهمترین فواید حفظ فشار خون در سطح سالم است.
علل و عوامل خطر فشار خون در سنین بالا
شرایط و عوامل متعددی میتوانند باعث افزایش فشار خون شوند. این عوامل شامل بیماریها، سبک زندگی، رفتارها، و ویژگیهای فردی مانند سابقه خانوادگی هستند.
بیماریهایی که ممکن است فشار خون را افزایش دهند، عبارتاند از:
- دیابت: قند خون بالا (هیپرگلیسمی) میتواند از چند طریق بر فشار خون تأثیر بگذارد و همچنین باعث آسیب قلبی شود که خود منجر به افزایش فشار خون خواهد شد.
- چاقی: فشار زیادی بر قلب و رگهای خونی وارد میکند و با بیماریهای دیگری مانند دیابت و بیماری قلبی که میتوانند فشار خون را بالا ببرند، مرتبط است.
- بارداری: میتواند باعث افزایش فشار خون شود و سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.
عوامل سبک زندگی که در افزایش فشار خون مؤثرند:
- رژیم غذایی: مصرف زیاد سدیم (نمک) و کمبود پتاسیم (که در غذاهایی مانند موز و لوبیا یافت میشود) میتواند فشار خون را بالا ببرد.
- کمتحرکی: فعالیت کم منجر به افزایش وزن میشود. ورزش منظم باعث بهبود سلامت قلب و رگها میگردد. عدم تحرک ممکن است عملکرد قلب و رگها را کاهش دهد.
- مصرف الکل: میتواند فشار خون را بالا ببرد.
- مصرف دخانیات: نیکوتین فشار خون را افزایش میدهد و سیگار کشیدن به قلب و رگهای خونی آسیب میزند.
- کمآبی بدن: اگرچه تحقیقات بیشتری مورد نیاز است، اما ممکن است نوشیدن کم آب فشار خون را افزایش دهد، در حالی که دریافت مایعات کافی میتواند آن را کاهش دهد.
سایر عواملی که در افزایش فشار خون نقش دارند:
- سن: با افزایش سن، فشار خون معمولاً بالا میرود. حدود ۹۰٪ از آمریکاییها در طول زندگی دچار فشار خون بالا میشوند.
- ژنتیک: افرادی که سابقه خانوادگی فشار خون بالا دارند در معرض خطر بیشتری هستند.
- نژاد و قومیت: برخی گروهها بیشتر در معرض فشار خون بالا هستند. بهطور مثال، افراد سیاهپوست بیشتر مستعد ابتلا به فشار خون بالا هستند و ممکن است در سنین پایینتر نیز به آن دچار شوند.
دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و فوق تخصص اکوکاردیوگرافی قلب در تهران
