تروپونین بالا در قلب هنگامی ایجاد می شود که که قلب از ابتلا به یک آسیب مانند حمله قلبی رنج می برد به همین منظور آنزیم های خاصی را از خود آزاد می کند. این آنزیم ها نشانه های زیستی هستند که آسیب دیدگی قلب فرد را به پزشکان اطلاع می دهند. آنزیم ها پروتئین هایی هستند که بدن جهت تسریع فرایند های شیمیایی خاصی در خود، آن ها را تولید می کند.
آنزیم قلبی چیست؟
هنگامی که سطح تروپونین افزایش می یابد بیانگر این نکته است که عضله قلب آسیب دیده و یا به میزان کافی اکسیژن دریافت نمی کند. در این مقاله، نگاهی به آزمایش آنزیم ها در قلب انداخته و عوامل زمینه ای احتمالی در بروز تروپونین بالا را بررسی می کنیم. علاوه بر آن، درمان های مورد نیاز برای افرادی را بررسی می کنیم که دارای تروپونین بالا می باشند.
آیا بالا بودن آنزیم قلب خطرناک است؟
بالا بودن آنزیم قلب همیشه به معنی سکته نیست، اما می تواند هشداری جدی از سوی بدن باشد. این افزایش معمولاً نشان میدهد که بخشی از بافت قلب تحت فشار یا آسیب قرار گرفته است. اگر نتیجه آزمایش آنزیم قلب بالا باشد، باید سریعاً به پزشک مراجعه شود تا با بررسی نوار قلب، اکو تخصصی یا سایر تست ها علت دقیق مشخص شود. تشخیص زودهنگام میتواند از بروز سکته یا نارسایی قلبی جلوگیری کند.
۱- مهمترین آنزیم: تروپونین (Troponin)
-نقش: تروپونین مهمترین و حساسترین نشانگر آسیب قلبی است.
-خطر: اگر سطح تروپونین در آزمایش خون بالا باشد، این به معنای آن است که بخشی از عضله قلب دچار آسیب جدی و تخریب شده است (ایسکمی). بالا بودن آن میتواند نشانه موارد زیر باشد:
–سکته قلبی حاد (Myocardial Infarction): شایعترین علت که نیاز به درمان اورژانسی دارد.
–میوکاردیت: التهاب عضله قلب
–نارسایی شدید قلبی یا مشکلات دریچهای
۲- اهمیت زمانبندی
خطرناک بودن این وضعیت به زمان اوج رسیدن آنزیمها نیز بستگی دارد. تروپونین معمولاً چند ساعت پس از شروع آسیب قلبی بالا میرود و میتواند برای چندین روز در خون باقی بماند. اندازهگیری متوالی آن به پزشکان کمک میکند تا شدت و زمان آسیب را تخمین بزنند.
تعیین دقیق اینکه چه سطح آنزیمی خطرناک است، به طور کامل به نوع آنزیم، واحد اندازهگیری، و محدوده مرجع (Reference Range) آزمایشگاه بستگی دارد؛ اما میتوانیم در مورد مهمترین نشانگرها یعنی تروپونین توضیح دهیم. تروپونین (اغلب Troponin I یا Troponin T) در حال حاضر حساسترین و مهمترین نشانگر آسیب قلبی است.
سطح نرمال آنزیم قلب:
در یک فرد سالم، سطح تروپونین در خون بسیار پایین و در حد غیرقابل اندازهگیری است. معمولاً سطح تروپونین باید زیر آستانه تشخیص (LOD) یا زیر صدک ۹۹ (99th percentile) باشد.
سطح هشدار و خطرناک آنزیم قلب:
هر مقداری که بالاتر از حد مرجع (آستانه ۹۹) آزمایشگاه باشد، خطرناک تلقی میشود. اگر سطح تروپونین به تدریج افزایش یافته و به مقادیر بالاتر از آستانه ۹۹ برسد، نشاندهنده آسیب فعال به سلولهای قلب است و معمولاً تشخیص سکته قلبی (حمله قلبی) یا آسیب جدی به قلب تأیید میشود. اعداد بالاتر، به طور کلی نشاندهنده آسیب یا حجم بزرگتری از آسیب قلبی هستند، اما حتی یک افزایش کوچک بالای حد آستانه نیز باید جدی گرفته شود.
به دلیل حساسیت بسیار بالای تستهای تروپونین نسل جدید، گاهی اوقات مقادیر بسیار جزئی افزایش یافته مشاهده میشود که لزوماً حمله قلبی نیست، بلکه میتواند ناشی از عوامل دیگری مانند نارسایی شدید کلیه، نارسایی شدید قلبی، یا التهاب عضله قلب (میوکاردیت) باشد. با این حال، در هر صورت، افزایش آنزیم تروپونین همیشه یک یافته مهم پزشکی است که باید توسط متخصص قلب بررسی شود.
سایر آنزیمها
در گذشته، آنزیمهایی مانند CK-MB و LDH نیز اندازهگیری میشدند، اما تروپونین به دلیل اختصاصی بودن بیشتر برای عضله قلب، به عنوان استاندارد طلایی پذیرفته شده است:
CK-MB: افزایش مقادیر این آنزیم نسبت به کل CK (کراتین کیناز) میتواند نشاندهنده آسیب قلبی باشد، اما به دلیل وجود CK در عضلات اسکلتی، حساسیت کمتری نسبت به تروپونین دارد.
خلاصه: برای تعیین سطح خطرناک برای شما، باید مقدار عددی تروپونین را با محدوده مرجع (Reference Range) ذکر شده در برگه آزمایشگاه خود مقایسه کنید. هر عددی که فراتر از بالاترین حد مجاز باشد، نیازمند ارزیابی فوری است.
چه سطح آنزیمی نشان دهنده حمله قلبی است؟
نتیجه بین 0.04 تا 0.39 نانوگرم در میلی لیتر اغلب نشان دهنده مشکل قلبی است. با این وجود، سطح تروپونین بالاتر از حد متوسط در برخی از افراد سالم نیز مشاهده میشود. به همین دلیل، اگر نتیجه در این محدوده باشد، متخصص قلب علائم دیگر را بررسی میکند و قبل از تشخیص آزمایش های بیشتری را تجویز کند.
البته براری هر فرد با شرایط مختلف تفسیر نتایج هم متفاوت است. اما میتوان گفت که محدوده احتمالی سطح آنزیم تروپونین در افرادی که اخیراً دچار حمله قلبی شده اند بیشتر از (ng/ml) 0.40 است. در حیققت (ng/ml) 0.40 محدوده مرجع نشان دهنده آسیب عضله قلب(بزرگ شدن قلب) و حمله قلبی است.
آنزیم قلب باید چند باشد؟
در این آزمایش سطح آنزیم بر حسب نانوگرم در میلی لیتر (ng/ml) اندازه گیری و ثبت می شوند. بیشتر افرادی که قلب سالمی دارند و آسیب قلبی در آنان رخ نداده است اغلب تروپونین کمتر از 0.04 نانوگرم در میلی لیتر دارند. بنابراین چنانچه عدد ثبت شده در نتیجه آزمایشی بالاتر از (ng/ml) 0.02 باشد می تواند به آسیب شدید قلبی اشاره کند.
علت بالا رفتن آنزیم قلب چیست؟
علت اصلی و خطرناک بالا رفتن آنزیمهای قلب در خون، آسیب دیدن یا مرگ سلولهای عضله قلب است که معمولاً به دلیل نرسیدن اکسیژن و مواد غذایی کافی به این سلولها اتفاق میافتد. مهمترین آنزیمی که برای تشخیص آسیب قلبی اندازهگیری میشود، تروپونین (Troponin) است. در زیر، شایعترین علل بالا رفتن آنزیمهای قلب (به ویژه تروپونین) آمده است:
۱-سندروم های حاد کرونری (ACS)
این شایعترین و جدیترین علت است که شامل موارد زیر میشود:
-حمله قلبی (سکته قلبی – Myocardial Infarction): اصلیترین دلیل بالا رفتن تروپونین است. در این حالت، یک لخته خونی در یکی از عروق کرونری (شریانهای تغذیهکننده قلب) ایجاد میشود و جریان خون را مسدود میکند. با قطع جریان خون، سلولهای قلب شروع به مردن کرده و تروپونین را به جریان خون آزاد میکنند.
-آنژین ناپایدار: اگرچه در آنژین ناپایدار سطح تروپونین به طور کلاسیک بالا نمیرود، اما در مواردی ممکن است افزایش جزئی نشاندهنده شروع آسیب باشد.
۲-آسیبهای غیرانسدادی عروق کرونر
علل دیگری نیز وجود دارند که قلب آسیب میبیند، اما لزوماً انسداد کامل عروق کرونری رخ نداده است:
-نارسایی شدید قلبی (Severe Heart Failure): در نارسایی پیشرفته و طولانی مدت، فشار و کشش بیش از حد بر دیوارههای قلب میتواند منجر به آسیب جزئی و مزمن سلولها و افزایش اندک تروپونین شود.
-میوکاردیت (Myocarditis): التهاب عضله قلب، اغلب ناشی از عفونتهای ویروسی (مانند کووید-۱۹ یا ویروسهای سرماخوردگی). این التهاب، سلولهای قلب را تخریب کرده و تروپونین را آزاد میکند.
-تغییرات ساختاری قلب (Cardiomyopathy): بیماریهایی که باعث بزرگ شدن یا سفت شدن عضله قلب میشوند.
-تنگی نفس شدید (Pulmonary Embolism): لخته شدن خون در شریان ریوی که فشار زیادی بر سمت راست قلب وارد میکند و میتواند باعث آسیب قلبی شود.
۳-نارسایی کلیوی (Kidney Failure)
کلیههای آسیبدیده نمیتوانند تروپونین را به درستی از خون فیلتر و دفع کنند، که منجر به افزایش سطوح آن میشود (به ویژه تروپونین T). این حالت لزوماً به معنای حمله قلبی نیست.
۴- سپسیس (Sepsis)
یک واکنش شدید و خطرناک بدن به عفونت که میتواند منجر به کاهش شدید فشار خون و شوک شده و به طور ثانویه به قلب آسیب برساند.
۵- ورزشهای شدید و طولانی مدت
ورزش هایی مانند دو ماراتن، میتواند باعث آزاد شدن موقت و گذرا تروپونین شود.
۶- برخی داروها
برخی داروها و مواد سمی میتوانند مستقیماً یا به طور غیرمستقیم به عضله قلب آسیب بزنند و باعث آزاد شدن آنزیمها شوند:
-داروهای شیمیدرمانی: برخی از داروهای مورد استفاده برای درمان سرطان، به ویژه دستهای به نام آنتیسایکلینها(مانند دوکسوروبیسین)، میتوانند مستقیماً برای سلولهای قلبی سمی باشند و باعث آسیب قلبی (کاردیوتوکسیسیتی) شوند. این آسیب میتواند حاد باشد (در حین درمان) یا مزمن (سالها پس از درمان).
-کاتکولآمینهای بیرونی: استفاده بیش از حد از داروهایی که شبیه آدرنالین عمل میکنند یا مقادیر زیاد آدرنالین که در موقعیتهای استرسزای شدید ترشح میشود، میتواند باعث اسپاسم عروق یا افزایش بار کاری شدید قلب و آسیب ثانویه شود (مانند کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو یا “سندرم قلب شکسته”).
-مصرف مواد مخدر: مصرف برخی مواد مانند کوکائین میتواند باعث تنگی ناگهانی عروق کرونر (اسپاسم عروق)، افزایش شدید فشار خون و ضربان قلب شود که نتیجه آن کمبود اکسیژن در قلب و آسیب سلولی (حمله قلبی) است.
-سموم و زهرها: برخی سموم محیطی یا زهر حشرات و حیوانات نیز میتوانند سیستم قلبی-عروقی را مختل کرده و باعث آسیب میوکارد شوند.
۷- جراحات وارد بر قلب (تروما)
آسیبهای فیزیکی مستقیم یا غیرمستقیم به ناحیه قفسه سینه میتوانند باعث آسیب فیزیکی به عضله قلب شوند که منجر به نشت آنزیمها میگردد.
-کوفتگی قلب (Myocardial Contusion): این شایعترین نوع آسیب تروماتیک است که به دنبال ضربات شدید به قفسه سینه (مانند تصادفات رانندگی که قفسه سینه به فرمان برخورد میکند یا ضربههای مستقیم ورزشی) رخ میدهد. این ضربه، سلولهای قلبی را دچار کوفتگی و پارگی کرده و تروپونین به خون نشت میکند.
-جراحیهای بزرگ قلب: پس از جراحیهای پیچیده قلب مانند بایپس یا تعویض دریچه، بالا رفتن موقت تروپونین مشاهده میشود که ناشی از دستکاری و آسیب خفیف سلولی در طول فرآیند جراحی است. پزشکان این افزایش را در بافت جراحیشده مورد انتظار میدانند.
-شوک الکتریکی یا سوختگی شدید: شوک الکتریکی قوی یا سوختگیهای درجه بالا میتوانند به طور مستقیم به عضله قلب آسیب وارد کرده و باعث افزایش آنزیمها شوند.
آزمایش آنزیم قلب چیست؟
آزمایش آنزیم های قلبی پس از یک حمله قلبی و با هدف ارزیابی آسیب دیدن یا ندیدن قلب انجام می شود. این یک آزمایش خون است که سطح آنزیم های قلب را در خون سنجش می کند. در این آزمایش، یک تکنسین نیدلی (سوزن) را به بازوی فرد وارد کرده و یک نمونه از خون او را خارج می کند. این نمونه به یک آزمایشگاه فرستاده می شود تا از نظر آنزیم ها در قلب ارزیابی شود. افرادی که تحت این آزمایش قرار می گیرند به ناشتا بودن یا قرار گرفتن تحت هر گونه آماده سازی ویژه نیازی ندارند.
پزشکان اغلب در موقعیت های اورژانسی یا هنگامی که فرد مشکوک به حمله قلبی است انجام این آزمایش را درخواست می دهند. سکته قلبی خفیف چندین علامت دارد که با آگاهی نسبت به این علائم میتوان از بروز آن پیشگیری کرد.
تفسیر آزمایش آنزیم قلب
| نام آزمایش | نام کامل / عملکرد | مقدار نرمال تقریبی | افزایش سطح به چه معناست؟ | کاهش سطح چه معنایی دارد؟ |
|---|---|---|---|---|
| CK (Creatine Kinase) | آنزیمی در عضلات قلب و اسکلتی که در تولید انرژی نقش دارد | مردان: 55–170 U/Lزنان: 30–135 U/L | آسیب به عضله قلب (مانند سکته قلبی)، آسیب عضلانی، تمرین سنگین | معمولاً اهمیت بالینی ندارد مگر در تحلیل عضلانی شدید |
| CK-MB (Creatine Kinase–MB isoenzyme) | نوع خاصی از CK که تقریباً فقط در عضله قلب یافت میشود | < 6 ng/mL یا < 3% از کل CK | شاخص اختصاصیتر سکته قلبی (MI) است، در 4–6 ساعت اول بالا میرود | کاهش پس از چند روز طبیعی است؛ کاهش غیر معمول معمولاً اهمیتی ندارد |
| Troponin I / T | پروتئینی بسیار اختصاصی قلب که هنگام تخریب سلولهای میوکارد آزاد میشود | < 0.04 ng/mL | افزایش بسیار حساس و اختصاصی برای سکته قلبی یا التهاب عضله قلب (میوکاردیت) | معمولاً طبیعی است؛ سطح پایینتر از حد نرمال معنی خاصی ندارد |
| LDH (Lactate Dehydrogenase) | آنزیمی که در تمام بافتها وجود دارد و در تولید انرژی نقش دارد | 140–280 U/L | افزایش در سکته قلبی، آسیب بافتی، کمخونی همولیتیک، بیماری کبدی | کاهش معمولاً بیاهمیت است |
| AST (Aspartate Aminotransferase) | آنزیم موجود در قلب، کبد و عضلات | مردان: < 40 U/Lزنان: < 35 U/L | افزایش در سکته قلبی، آسیب کبدی یا عضلانی | سطح پایین معمولاً طبیعی تلقی میشود |
| Myoglobin | پروتئینی در عضله که اکسیژن ذخیره میکند | 25–72 µg/L | افزایش سریع پس از آسیب عضله یا سکته قلبی (غیر اختصاصی) | کاهش اهمیت بالینی ندارد |
- تروپونین (Troponin) دقیقترین و اختصاصیترین نشانگر آسیب قلبی است و در حال حاضر استاندارد طلایی (Gold Standard) در تشخیص سکته قلبی به شمار میرود.
- CK-MB معمولاً همراه با تروپونین اندازهگیری میشود تا زمان وقوع و روند بهبودی سکته ارزیابی شود.
- افزایش همزمان CK و LDH معمولاً نشانه آسیب گستردهتری است.
- تفسیر نتایج باید با علائم بالینی، نوار قلب (ECG) و تصویربرداری همراه باشد. صرف بالا بودن عدد بهتنهایی به معنی سکته نیست.
خطرات بالا رفتن آنزیم قلب
نتایج یک آزمایش آنزیم های قلب می تواند ابتلا یا عدم ابتلای فرد به یک حمله قلبی را بیان کند. در حالت عادی، سطوح تروپونین به حدی پایین بوده که در خون قابل تشخیص نیستند.
نتایج آزمایش آنزیم های قلبی همچنین می توانند در تشخیص سطح آسیب ایجاد شده توسط حمله قلبی به پزشک کمک کنند. هر چه سطح تروپونین یافت شده در خون بالا تر باشد، آسیب رسیده به قلب بیشتر است. پزشکان و دانشمندان میزان تروپونین را در خون بر حسب نانو گرم بر میلی لیتر (ng/mL) محاسبه می کنند. هر چه میزان نانو گرم بر میلی لیتر یافت شده در خون بیشتر باشد، احتمال ابتلا به یک حمله قلبی بیشتر است. در صورتی که آزمایش آنزیم های قلبی سریعا پس از وقوع آسیب قلبی انجام شود، احتمال دارد جواب آن عادی باشد. پزشک اغلب پس از چندین ساعت این آزمایش را تکرار می کند.
علت تروپونین بالا و افزایش سطح سایر آنزیم های قلبی
چندین عوامل دیگر نیز وجود دارند که می توانند سبب تروپونین بالا در قلب شوند. این عوامل شامل موارد زیر می شوند:
- هیپرتانسیون (افزایش فشار خون) ریوی
- تاکی کاردی: به تپش قلب سریع تر از حالت عادی گفته می شود.
- آمبولی ریوی: انسداد یک شریان در ریه ها
- بیماری کلیوی
- نارسایی احتقانی قلب
- ضعیف شدن عضله قلب
- آسیب یا صدمه دیدن عضله قلب مانند موارد ناشی از تصادف
- ورزش طولانی مدت
- تورم عضله قلب
- جراحی قلب باز
- استنت گذاری قلبی
- ابلیشن (تخریب) قلبی
اغلب، پس از یک آزمایش آنزیم های قلبی جهت درمان آسیب قلبی یا پیشگیری از حملات قلبی در آینده دارو هایی برای بیمار تجویز می شوند. پزشک معمولا علاوه بر آزمایش آنزیم های قلب انجام آزمایش های دیگری را نیز درخواست خواهد کرد. چنین درخواستی به این دلیل است که صرف نظر از حملات قلبی، عوامل دیگری نیز می توانند سبب افزایش سطوح آنزیم ها در قلب شوند. این آزمایش ها می توانند شامل موارد زیر شوند:
- دیگر آزمایش های خونی
- نوار قلب
- اکوکاردیوگرافی
- تصویر برداری اشعه ایکس از قفسه سینه
- آنژیوگرافی
- تست ورزش
- سی تی اسکن قلبی
درمان بالا بودن آنزیم قلب
در صورتی که علت تروپونین بالا یک حمله قلبی نباشد، پزشک شرایطی را درمان می کند که به دنبال تروپونین بالا به وجود آمده است. علاوه بر آن، امکان دارد پزشکان جهت حفظ عملکرد قلب در بهترین حالت ممکن، انجام تغییراتی سالم در سبک زندگی را به فرد توصیه کنند. در صورتی که پزشک تشخیص دهد که علت تروپونین بالا، ابتلا به یک حمله قلبی بوده است، فرد جهت بازگردانی جریان خون رونده به قلب خود به درمان در بیمارستان به وسیله مصرف دارو یا جراحی نیاز خواهد داشت. همچنین، امکان دارد برای افرادی که به یک حمله قلبی دچار شده اند دارو های زیر تجویز شوند:
- دارو های حل کننده لخته های خون که به ترومبولیتیک ها شناخته می شوند.
- دارو های رقیق کننده خون مانند هپارین
- دارو های ضد پلاکت که از بزرگ تر شدن لخته های خونی جلوگیری می کنند
- نیتروگلیسرین
- بتا بلاکر ها
- مهار کننده های آنزیم مبدل آنژیتانسین (ACE inhibitors)
- دارو های مسکن
پزشک می تواند به افرادی که دچار حمله قلبی شده اند علاوه بر درمان به وسیله مصرف دارو ها، انجام جراحی را نیز توصیه کند. احتمال دارد، پزشکان استنت گذاری کرونری یا جراحی بای پس شریان کرونری را پیشنهاد دهند.
-استنت گذاری کرونری
در حین این فرایند، پزشک جهت یافتن انسداد ها یک لوله باریک و نازک را به درون یک شریان وارد می کند. پس از آن که او موقعیت انسداد را پیدا کرد، از ابزار موجود بر انتهای لوله استفاده می کند تا شریان مسدود شده را باز کرده و جهت باز نگه داشتن آن یک استنت فلزی جایگذاری کند. بیمار در این مدت معمولا بیدار بوده و یا تحت اثر داروی آرام بخش خفیفی می باشد. افراد پس از این روش نسبت به بای پس کرونری به مدت بهبودی کمتری نیاز خواهند داشت.
-بای پس کرونری
بای پس شریان کرونری یک جراحی بزرگ است که می تواند بلافاصله پس از یک حمله قلبی یا به فاصله کمی بعد از انجام شود تا فرصتی جهت بهبودی به قلب ببخشد. در حین بای پس شریان کرونری، پزشک بخشی از شریان مسدود شده را برداشته و شریان را دوباره به یکدیگر بخیه می زند.
حملات قلبی، موارد پزشکی اورژانسی هستند. افرادی که به سطوح بالای آنزیم های قلبی ابتلا دارند باید جهت بدست آوردن بهترین نتایج از دستورات پزشک خود پیروی کنند. افرادی که درمان سریع تری دریافت می کنند نسبت به افرادی که برای دریافت این درمان صبر می کنند نتایج بهتری به دست می آورند. پیش بینی درمانی افراد بسته به علت افزایش دهنده سطوح آنزیم های قلب متغییر است. پزشک می تواند بر اساس دور نمای اختصاصی بهبود هر فرد به او توصیه هایی را ارائه داده و بهترین روش های نگه داری قلب در بالا ترین سطح ممکن از سلامتی را برای او بیان کند.
دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و فوق تخصص اکوکاردیوگرافی
جهت ارتباط با نوبت دهی مطب کلیک کنید.
