در زمان اندازه گیری فشار خون، دو عدد خیلی مهم ثبت می شود که این دو عدد نشان دهنده ی فشار خون شماست: فشار سیستولیک (عدد بالایی) و فشار دیاستولیک (عدد پایینی). در حالی که توجه عموم اغلب معطوف به عدد بالایی است، بالا بودن عدد پایینی یا همان فشار دیاستولیک بالا می تواند نشانه یک مشکل جدی سلامت باشد. این وضعیت که به عنوان یکی از ابعاد “قاتل خاموش” شناخته می شود، نیازمند تشخیص دقیق و رویکرد درمانی چند وجهی است. برای کسانی که به دنبال بهترین دارو برای فشار دیاستولیک بالا هستند، درک مکانیسم این فشار و گزینه های دارویی و غیر دارویی موجود ضروری است.
فشار دیاستولیک دقیقا چیست؟
فشار خون، نیرویی است که خون به دیواره رگ های شما وارد می کند. این نیرو در دو فاز اندازه گیری می شود:
- _فشار سیستولیک (عدد بالایی): فشاری است که هنگام انقباض و پمپاژ خون توسط قلب (بطن چپ) به داخل رگ ها وارد می شود.
- _فشار دیاستولیک (عدد پایینی): فشاری است که در زمان استراحت قلب، هنگامی که قلب در حال پر شدن از خون است، در داخل شریان ها حفظ می شود. این عدد نشان دهنده وضعیت شل شدگی و مقاومت عروق محیطی است.ودقیق ترین روش برای بررسی وضیعت بیماری فشارخون بسین هولتر فشارخون است.
محدوده های فشار دیاستولیک: عدد شما چه می گوید؟
بر اساس آخرین دستورالعمل های انجمن قلب آمریکا (AHA) و کالج قلب و عروق آمریکا (ACC)، محدوده های فشار دیاستولیک به شرح زیر تعریف می شوند (این محدوده ها اغلب در کنار فشار سیستولیک بررسی می شوند):
محدوده | فشار سیستولیک (عدد بالایی) | فشار دیاستولیک (عدد پایینی) |
طبیعی | کمتر از ۱۲۰ میلی متر جیوه | کمتر از ۸۰ میلی متر جیوه |
بالا رفته (Elevated) | ۱۲۰ تا ۱۲۹ میلی متر جیوه | کمتر از ۸۰ میلی متر جیوه |
پرفشاری مرحله ۱ | ۱۳۰ تا ۱۳۹ میلی متر جیوه | ۸۰ تا ۸۹ میلی متر جیوه |
پرفشاری مرحله ۲ | ۱۴۰ میلی متر جیوه یا بالاتر | ۹۰ میلی متر جیوه یا بالاتر |
بهترین دارو برای فشار دیاستولیک بالا
تعیین بهترین دارو برای فشار دیاستولیک بالا یک تصمیم فردی است و باید توسط پزشک (متخصص قلب یا داخلی) و بر اساس سن، بیماری های همراه (مانند دیابت یا نارسایی کلیه) و پاسخ بیمار به دارو تعیین شود. در درمان پرفشاری خون، داروهایی که مقاومت عروقی را کاهش می دهند و به شل شدن رگ ها کمک می کنند، اغلب در درمان فشار دیاستولیک بالا مؤثرترند.
گروه دارویی | مکانیسم عملکرد | مثال ها (کلید واژه) | کاربرد اصلی در IDH |
مهارکننده های ACE | کاهش دهنده تولید ماده ای که رگ ها را منقبض می کند | انالاپریل، کاپتوپریل | بسیار مؤثر، به ویژه در بیماران دیابتی یا نارسایی کلیه. |
مسدود کننده های ARB | جلوگیری از اثر ماده منقبض کننده بر گیرنده ها | لوزارتان، والزارتان | مانند مهارکننده های ACE، با عوارض جانبی سرفه کمتر. |
مسدود کننده های کانال کلسیم (CCB) | شل کننده عضلات صاف جدار عروق | آملودیپین، نیفدیپین | عالی برای کاهش مقاومت عروقی و درمان فشار دیاستولیک. |
دیورتیک ها (قرص های آب) | دفع مایعات اضافی و کاهش حجم خون | هیدروکلروتیازید (HCTZ) | معمولاً به عنوان داروی ترکیبی یا خط اول درمان در افراد مسن. |
بتابلاکرها | کاهش ضربان قلب و قدرت پمپاژ (و تا حدی انقباض عروق) | پروپرانولول، متوپرولول | مؤثر در بیمارانی که پرفشاری خون همراه با اضطراب، تپش قلب یا آنژین دارند. |
پزشک چگونه تصمیم می گیرد؟
پزشک معالج با توجه به فاکتورهای زیر، بهترین دارو برای فشار دیاستولیک بالا را انتخاب می کند:
- _سن بیمار: CCB ها و دیورتیک ها اغلب در افراد مسن و مهارکننده های ACE/ARB در جوانان و میانسالان رایج ترند.
- برای اطلاعات بیشتر درمورد فشار خون نرمال افراد بالای 50 سال بخوانید.
- _بیماری های زمینه ای: اگر بیمار سابقه حمله قلبی، دیابت یا بیماری کلیوی داشته باشد، داروهایی مانند مهارکننده های ACE/ARB انتخاب اول هستند.
- _شدت پرفشاری خون: در بسیاری از موارد، درمان با یک داروی خط اول شروع می شود و در صورت نیاز به تدریج دوز افزایش یافته یا داروی دیگری (به صورت ترکیبی) به رژیم درمانی اضافه می شود.
چرا فشار دیاستولیک بالا خطرناک است؟
فشار دیاستولیک بالا به معنای آن است که عروق بدن حتی در حالت استراحت قلب، به میزان زیادی منقبض یا سفت باقی می مانند. این وضعیت دارای پیامدهای جدی برای سلامت قلب است:
- _کاهش خون رسانی به قلب: خون رسانی به عضله قلب (کرونرها) عمدتاً در فاز دیاستولیک (استراحت) انجام می شود. وقتی فشار دیاستولیک بالاست، فشار در عروق کرونر نیز بالا می ماند و این امر جریان خونرسانی به عضله قلب را کاهش می دهد.
- _آسیب به عروق کوچک: فشار دائمی بالا، به ویژه در افراد جوان، به مرور زمان دیواره عروق کوچک و شریانچه ها را سفت و ضخیم می کند (آترواسکلروزیس).
- _بار اضافی بر قلب: قلب باید برای پمپاژ در برابر مقاومت عروقی بالا، سخت تر کار کند که در طولانی مدت منجر به بزرگ شدن و ضعیف شدن بطن چپ (نارسایی قلبی) می شود.
فشار دیاستولیک ایزوله (IDH) چیست؟
فشار دیاستولیک ایزوله وضعیتی است که در آن فشار سیستولیک طبیعی (کمتر از ۱۲۰) است، اما فشار دیاستولیک به طور مداوم بالا (۹۰ میلی متر جیوه یا بیشتر) باقی می ماند. این وضعیت بیشتر در جوانان و افراد میانسال دیده می شود و معمولاً ناشی از افزایش مقاومت عروقی محیطی است و خطر بیماری های قلبی در آینده را به شدت افزایش می دهد.
علائم هشدار دهنده که نباید نادیده بگیرید
فشار دیاستولیک بالا اغلب بدون علامت است، اما در برخی موارد می تواند با علائم زیر همراه باشد:
- سردرد های مبهم، به ویژه در هنگام بیدار شدن
- تنگی نفس یا احساس خستگی غیر عادی
- تاری دید یا سرگیجه
علل اصلی بالا رفتن عدد پایینی فشارخون
بالا رفتن عدد پایینی فشار خون به طور معمول با عوامل سبک زندگی، مشکلات هورمونی یا بیماری های مزمن مرتبط است.
- شیوه زندگی ناسالم: رژیم غذایی سرشار از نمک و چربی های اشباع، کمبود پتاسیم و منیزیم، عدم فعالیت بدنی و چاقی (به ویژه چربی شکمی).
- اختلالات خواب: آپنه انسدادی خواب (وقفه تنفسی در خواب) یکی از دلایل اصلی افزایش فشار خون در فاز دیاستولیک است.
- استرس مزمن: استرس طولانی مدت باعث ترشح هورمون هایی می شود که منجر به انقباض عروق و افزایش مقاومت محیطی می گردد، که این امر مستقیماً فشار دیاستولیک را بالا می برد.
- بیماری های کلیوی: مشکلات مزمن کلیه می توانند بر حجم خون و تنظیم فشار تأثیر بگذارند.
- سن: در افراد زیر ۵۰ سال، معمولاً فشار دیاستولیک عامل خطر غالب است.
- خطرات بلند مدت: از سکته مغزی تا نارسایی کلیه
بالا ماندن مزمن فشار دیاستولیک بدون درمان، به طور قابل توجهی ریسک ابتلا به این بیماری ها را بالا می برد:
- سکته مغزی
- نارسایی قلبی و حمله قلبی
- بیماری مزمن کلیوی
- آسیب دیدگی شبکیه چشم (رتینوپاتی)
درمان خانگی فشار دیاستولیک
بهترین دارو برای فشار دیاستولیک بالا در کنار اصلاح سبک زندگی، حداکثر اثربخشی را خواهد داشت.
رژیم غذایی DASH:
رژیم غذایی DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) بر مصرف بالای میوه ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین های بدون چربی و کاهش شدید سدیم (نمک) تمرکز دارد. این رژیم به طور خاص برای کاهش فشار خون (شامل فشار دیاستولیک) طراحی شده است.
جادوی مواد معدنی، پتاسیم، منیزیم و کلسیم:
مصرف کافی این مواد معدنی برای سلامت عروق حیاتی است:
- _پتاسیم: به تعادل سدیم و شل شدن جدار عروق کمک می کند (موجود در موز، اسفناج، آووکادو).
- _منیزیم: یک شل کننده طبیعی عروق است و به طور غیر مستقیم فشار خون را کاهش می دهد (موجود در آجیل، حبوبات).
کاهش وزن و ورزش:
- _ورزش منظم: حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت هوازی متوسط (مانند پیاده روی سریع) می تواند به طور قابل توجهی مقاومت عروقی را کاهش دهد و فشار دیاستولیک را پایین بیاورد.
- _کاهش وزن: حتی کاهش اندکی از وزن بدن (۵ تا ۱۰ درصد) می تواند تأثیر چشمگیری در کاهش فشار خون داشته باشد.
مدیریت استرس و خواب با کیفیت
استرس مزمن و کمبود خواب، سطح هورمون کورتیزول و آدرنالین را بالا نگه می دارد و باعث تنگی عروق و افزایش فشار دیاستولیک می شود. مدیتیشن، یوگا و اطمینان از خواب با کیفیت و کافی (۷ تا ۹ ساعت) بخش های حیاتی درمان هستند.
دمنوش ها
این روش ها مکمل درمان دارویی هستند و هرگز نباید جایگزین آن شوند و حتما قبل از مصرف با پزشک خود هماهنگ کنید.
- _نوشیدنی های گیاهی: چای ترش (Hibiscus Tea) و آب زرشک به دلیل خواص دیورتیکی و شل کنندگی عروق، در مطالعات کوچک اثرات مثبتی در کاهش فشار خون نشان داده اند.
- _سیر و سایر مکمل های غذایی: مکمل های حاوی سیر (عصاره سیر کهنه)، امگا ۳ و کوآنزیم Q10 (CoQ10) ممکن است به بهبود سلامت عروق کمک کنند.
- _تکنیک های تنفس عمیق و مدیتیشن: تمرین تنفس عمیق شکمی (دیافراگمی) به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در روز، سیستم عصبی پاراسمپاتیک را فعال می کند که به شل شدن عروق و کاهش فوری فشار خون کمک می کند.
پرسش های متداول
فشار دیاستولیک ۹ یا ۹۰ نشانه چیست؟
فشار دیاستولیک ۹۰ یا بالاتر نشانه ورود به مرحله ۲ پرفشاری خون است و نیاز به درمان فوری دارویی و اصلاح سبک زندگی دارد.
آیا فشار دیاستولیک بالا از سیستولیک خطرناک تر است؟
در افراد زیر ۵۰ سال، فشار دیاستولیک بالا عامل خطر اصلی برای بیماری های قلبی است. اما در افراد بالای ۶۰ سال، فشار سیستولیک بالا (فشار سیستولیک ایزوله) به عنوان عامل خطر اصلی شناخته می شود. به طور کلی، هر دو عدد باید در محدوده طبیعی حفظ شوند.
چگونه می توانم فشارم را فوراً در خانه پایین بیاورم؟
تنفس عمیق دیافراگمی به مدت ۵ دقیقه و استراحت در یک محیط آرام می تواند به صورت موقت و جزئی فشار خون را کاهش دهد، اما این راهکار درمانی نیست.
آیا لوزارتان بهترین قرص برای فشار دیاستولیک است؟
لوزارتان (از گروه ARB) داروی بسیار مؤثری است که اغلب به عنوان خط اول درمان پرفشاری خون، به ویژه در بیماران با آسیب کلیوی یا عدم تحمل سرفه ناشی از مهارکننده های ACE، تجویز می شود. اما بهترین دارو برای هر فرد متفاوت است.
چه غذاهایی فشار دیاستولیک را فوراً بالا می برند؟
مصرف زیاد سدیم (نمک)، نوشابه های کافئین دار و غذاهای فرآوری شده می توانند باعث افزایش موقت و طولانی مدت فشار خون شوند.
آیا استرس فقط فشار دیاستولیک را بالا می برد؟
استرس حاد معمولاً هر دو فشار سیستولیک و دیاستولیک را بالا می برد، زیرا ضربان قلب را افزایش داده و عروق را منقبض می کند. اما استرس مزمن به دلیل افزایش مقاومت عروقی، تاثیر بیشتری بر بالا نگه داشتن فشار دیاستولیک دارد.
برای فشار دیاستولیک بالا به چه دکتری باید برویم؟
بهتر است برای تشخیص و درمان به متخصص قلب و عروق (کاردیولوژیست) یا متخصص داخلی مراجعه کنید.
آیا فشار دیاستولیک بالا در جوانان هم رخ می دهد؟
بله، فشار دیاستولیک ایزوله (IDH) اغلب در جوانان و میانسالان شایع تر است و معمولاً ناشی از عوامل سبک زندگی و مقاومت عروقی بالا است.
تفاوت فشار دیاستولیک و سیستولیک چیست؟
سیستولیک فشار هنگام پمپاژ (بالاترین فشار) و دیاستولیک فشار هنگام استراحت قلب (کمترین فشار) در شریان ها است.
آیا می توانم با حس خوب شدن، داروهای فشار خون را قطع کنم؟
خیر، هرگز. پرفشاری خون یک بیماری مزمن است. قطع ناگهانی دارو می تواند منجر به افزایش ناگهانی و خطرناک فشار خون (بحران فشار خون) شود. هرگونه تغییر در دوز باید تحت نظر مستقیم پزشک باشد.
نتیجه گیری
فشار دیاستولیک بالا یک زنگ خطر مهم است که نباید نادیده گرفته شود. مدیریت مؤثر این فشار نیازمند یک رویکرد جامع شامل دارو درمانی هدفمند (تحت نظر متخصص)، اصلاح قاطع سبک زندگی (DASH، ورزش) و مدیریت استرس است. هدف از یافتن بهترین دارو برای فشار دیاستولیک بالا، تنها کاهش عدد نیست، بلکه سرمایه گذاری برای محافظت از عروق، کلیه ها و مهمتر از همه، قلب شما در بلند مدت است.
