زمانی که نتیجه اکو قلب ef شما پایینتر از حد نرمال باشد، اولین و مهم ترین سوالی که به ذهن می رسد این است: آیا ef قلب بالا میرود؟ پاسخ این سوال بسیار امیدوار کننده است: بله، در بسیاری از موارد و با پیگیری دقیق برنامه درمانی، میتوان به بهبود و افزایش ef قلب دست یافت.
کسر تخلیه Ejection Fraction یا EF، یک معیار حیاتی برای ارزیابی عملکرد قلب و توانایی پمپاژ آن است. هنگامی که این عدد کاهش مییابد، نشان دهنده ضعیف شدن عضلات قلب و نارسایی قلبی است. این مقاله یک راهنمای جامع و کامل است تا شما را با مفهوم ef قلب آشنا کند و مسیر های علمی و درمانی لازم برای افزایش ef قلب را به تفصیل شرح دهد.
ef قلب چیست و چگونه اندازه گیری می شود؟
EF قلب یک درصد کلیدی است که نشان میدهد با هر انقباض، چه مقدار از خون موجود در حفره اصلی پمپاژ (بطن چپ) به خارج و سمت بدن پمپ میشود.
مفهوم EF به زبان ساده
تصور کنید بطن چپ قلب شما یک بالون است که قرار است با هر تپش، محتوای خود را به بیرون بفرستد.
- اگر بطن چپ قبل از انقباض، ۱۰۰ میلیلیتر خون داشته باشد و پس از انقباض، ۴۰ میلیلیتر در آن باقی بماند، در واقع ۶۰ میلی لیتر خون را پمپ کرده است.
- در این حالت، ef قلب شما ۶۰٪ است.
روش اندازه گیری (اکو قلب ef)
دقیق ترین و رایج ترین روش برای اندازهگیری ef قلب، استفاده از اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب) است. این روش غیر تهاجمی و سریع، به پزشک اجازه میدهد تا در زمان واقعی، میزان خون پمپ شده را محاسبه کند.
ef قلب نرمال چند است؟ طبقه بندی کسر تخلیه
دانستن محدوده طبیعی ef قلب برای درک شدت وضعیت شما بسیار مهم است.
| محدوده EF (درصد) | طبقهبندی عملکرد قلب | وضعیت بالینی |
|---|---|---|
| 55٪ تا 65٪ | نرمال | عملکرد پمپاژ قلب طبیعی و بهینه است. |
| 50٪ تا 55٪ | مرزی | ممکن است شروع کاهش عملکرد قلب باشد؛ نیاز به پایش منظم دارد. |
| 40٪ تا 50٪ | کاهشیافته خفیف | کاهش خفیف توان پمپاژ قلب؛ معمولاً نشانه اولیه نارسایی قلبی. |
| 30٪ تا 40٪ | نارسایی قلبی متوسط | کاهش قابلتوجه عملکرد قلب؛ معمولاً نیاز به درمان دارویی دارد. |
| کمتر از 30٪ | نارسایی قلبی شدید | اختلال شدید در عملکرد پمپاژ؛ نیاز به درمان تهاجمی و پیگیری تخصصی. |
علت پایین بودن ef قلب چیست؟
کاهش ef قلب نتیجه ضعیف شدن یا آسیب دیدن عضله قلب است. دلایل اصلی علت پایین بودن ef قلب عبارتند از:
- دیابت
- بیماری های ویروسی: این بیماری ها سبب التهاب عضله قلب میشوند
- بیماری عروق کرونر: شایع ترین علت، آسیب به عضله قلب در اثر حمله قلبی (سکته) است که به دلیل انسداد رگهای خونی رخ میدهد. بافت آسیب دیده دیگر نمیتواند به درستی منقبض شود.
- فشار خون بالا مزمن: کنترل نشده بودن طولانی مدت فشار خون، قلب را مجبور میکند با نیروی بیشتری پمپاژ کند، که در نهایت عضله بطن را خسته و ضعیف میکند.
- بیماری .های دریچهای: اگر دریچههای قلب به درستی باز یا بسته نشوند، قلب باید سخت تر کار کند تا جبران کند، که منجر به ضعف در طول زمان میشود.
- کاردیومیوپاتی (Myocardiopathy): بیماریهای عضله قلب که مستقیماً باعث گشاد شدن و ضعیف شدن بطنها میشوند، بدون اینکه لزوماً انسداد عروقی وجود داشته باشد.
برای اطلاعات بیشتر بخوانید: پولمونری چیست؟
راهکارهای افزایش ef قلب و درمان آن
خبر خوب این است که در بسیاری از موارد (به خصوص زمانی که آسیب به دلیل یک اتفاق حاد مانند حمله قلبی بوده و نه یک بیماری مزمن مادرزادی)، قلب قابلیت ترمیم و بازیابی عملکرد پمپاژ را دارد. هدف درمان کاهش ef قلب، توقف روند ضعف و سپس کمک به بازسازی و تقویت قلب است.
داروهای افزایش ef قلب
چهار دسته اصلی از داروها، رکن اصلی درمان کاهش ef قلب هستند و ثابت شده که به طور مستقیم میتوانند افزایش ef قلب را باعث شوند:
- مهارکنندههای سیستم رنین-آنژیوتانسین (ACE Inhibitors, ARBs, ARNI): این دارو ها با گشاد کردن عروق و کاهش فشار خون، فشار کلی روی قلب را کاهش میدهند و به قلب اجازه میدهند با نیروی کمتری پمپاژ کند و به مرور زمان ترمیم شود.
- بتابلوکرها (Beta Blockers): این دارو ها ضربان قلب را کاهش میدهند و از قلب در برابر اثرات مخرب هورمون های استرس (مانند آدرنالین) محافظت میکنند. کاهش ضربان قلب به بطن ها اجازه میدهد زمان بیشتری برای پر شدن از خون داشته باشند.
- آنتاگونیست های گیرنده مینرالوکورتیکوئید (MRAs): این داروها به کاهش احتباس مایعات و فیبروز (سخت شدن) عضله قلب کمک میکنند.
- داروهای مهار کننده های رسپتور SGL2 ها هستند که اگر چه در واقع داروی کاهنده قند در بیماران دیابتی میباشند ولی اثرات بسیار موثری در نارسایی قلبی دارند .
- داروهای دفع مایعات (Diuretics): اگرچه این داروها به طور مستقیم ef قلب را افزایش نمیدهند، اما با کاهش مایعات اضافی بدن، بار کاری قلب را به شدت کاهش داده و علائم را بهبود میبخشند.
به گفته دکتر آرزو خسروی متخصص قلب، ممکن است همیشه ef به حد نرمال نرسد ولی مصرف دارو از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند.
ورزش برای افزایش ef قلب و تغییرات سبک زندگی
تغییرات سبک زندگی، مکمل قدرتمند دارودرمانی هستند:
- فعالیت بدنی منظم (توانبخشی قلبی): ورزش برای افزایش ef قلب یک ضرورت است. ورزش های هوازی سبک و متوسط (مانند پیادهروی) تحت نظارت پزشک، به تقویت عضلات محیطی بدن کمک کرده و مقاومت عروق را کاهش میدهند، در نتیجه کار پمپاژ برای قلب آسانتر می شود.
- رژیم غذایی کم نمک: کاهش مصرف نمک (سدیم) برای جلوگیری از احتباس مایعات در بدن حیاتی است و بار اضافی بر قلب را از بین می برد.
- پرهیز کامل از سیگار و الکل: الکل و سیگار به طور مستقیم به عضله قلب آسیب میرسانند و روند بهبود را متوقف میکنند.
مدت زمان بهبود
روند افزایش ef قلب یک مسابقه دوی سرعت نیست، بلکه یک ماراتن است.
- مدت زمان بهبود: بهبود عملکرد پمپاژ قلب با دارو ها معمولاً تدریجی است. بسیاری از بیماران اولین نشانه های بهبود را در ۳ تا ۶ ماه اول مشاهده میکنند، اما بهبود کامل و تثبیت EF ممکن است یک سال یا بیشتر طول بکشد.
- مکانیسم بهبود (Reverse Remodeling): قلب یک اندام هوشمند است. با کاهش بار کاری آن توسط دارو ها و سبک زندگی، قلب میتواند به آرامی شروع به تغییر ساختار (Reverse Remodeling) کند؛ یعنی بطن ها کوچک تر میشوند و قدرت انقباضی خود را بازیابی میکنند.
کلید اصلی افزایش ef قلب، پایبندی بدون وقفه به رژیم دارویی تجویز شده توسط متخصص قلب است. هرگز نباید بدون مشورت با پزشک، داروها را قطع یا دوز آنها را تغییر دهید. با تعهد و صبر، شانس بالایی برای بازگرداندن ef قلب به محدوده نرمال یا نزدیک به نرمال خواهید داشت.
