اکوکاردیوگرافی یا همان اکو، یکی از اصلی ترین ابزارهای تشخیص بیماریهای قلبی است. این روش با استفاده از امواج فراصوت، تصاویر متحرکی از قلب ارائه میدهد. با این حال، گاهی اوقات به دلیل عواملی مانند چاقی، بیماریهای ریوی یا ساختار سینه بیمار، تصاویر به دست آمده “کدر” یا “ناواضح” هستند. در چنین مواردی، پزشکان برای دستیابی به تصاویری شفاف و تشخیص دقیق تر، از روش اکو با تزریق کنتراست استفاده میکنند.
اکو با تزریق کنتراست، یک روش پیشرفته و ایمن است که محدودیتهای اکوی استاندارد را بر طرف می کند و به پزشکان اجازه می دهد تا عملکرد و ساختار قلب را با وضوح بی نظیری مشاهده کنند. این مقاله یک راهنمای کامل است تا شما با این تکنیک، کاربرد تزریق کنتراست در اکو و اهمیت آن در تشخیص بیماریها آشنا شوید.
چرا اکوی ساده کافی نیست؟
قبل از درک مزایای اکوکاردیوگرافی با کنتراست، باید بدانیم چرا در برخی بیماران، اکوی معمولی تصاویر ضعیفی ارائه می دهد.
پنجره صوتی ضعیف
امواج فراصوت باید بتوانند به راحتی از سینه عبور کرده و به قلب برسند. در افراد زیر، این عبور با مشکل مواجه می شود و تصاویر بطن چپ (مهم ترین حفره قلب) تار می شوند:
- بیماران دارای اضافه وزن یا چاقی
- بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی (مانند COPD)
- بیمارانی که سینه بزرگی دارند یا شکل سینه آنها خاص است
در چنین شرایطی، تعیین مرزهای دقیق حفرهها و به ویژه بطن چپ دشوار می شود، که این امر منجر به تشخیص غیر دقیق می شود.
نیاز به دقت در محاسبه کسر جهشی
دقیق ترین و مهم ترین شاخص عملکرد قلب، کسر جهشی (Ejection Fraction یا EF) است. EF قلب نشان می دهد که قلب با هر تپش چند درصد از خون داخل بطن را پمپ می کند. اگر مرزهای بطن چپ واضح نباشند، محاسبه EF به صورت دستی و چشمی انجام می شود که دقت کمی دارد و میتواند منجر به تصمیمات اشتباه در مورد درمان نارسایی قلبی شود. اگر می خواهید بدانید که آیا ef قلب بالا میرود؟ این مقاله را بخوانید.
اکوکاردیوگرافی با کنتراست چیست؟
اکو با تزریق کنتراست چگونه تصاویر نامشخص را به تصاویری کاملا واضح تبدیل می کند؟ پاسخ در ماده کنتراست و ساختار منحصر به فرد آن نهفته است.
ماده کنتراست اکوکاردیوگرافی چیست؟
ماده کنتراست مورد استفاده در اکوکاردیوگرافی، چیزی نیست جز میکروحبابها (Microbubbles). این حبابها از یک گاز خنثی ساخته شدهاند که توسط یک پوسته فسفولیپیدی بسیار انعطاف پذیر پوشیده شدهاند. اندازه این حبابها بسیار کوچک است و به مراتب از گلبولهای قرمز خون کوچک تر هستند. به همین دلیل میتوانند به راحتی از طریق عروق ریوی عبور کرده و وارد حفرههای چپ قلب (جایی که نیاز به تصویر برداری دقیق است) شوند.
چگونه عمل می کنند؟
میکروحبابها بازتاب دهندههای بسیار قوی امواج فراصوت هستند. هنگامی که این حبابها به بطن چپ می رسند، حفره را پر از نقاط روشن و سفید می کنند، در حالی که بافت عضله قلب (میوکارد) در اطراف آن خاکستری دیده می شود. این تفاوت در کنتراست، مرز بین خون و عضله را کاملا مشخص می کند.
آیا این ماده ایمن است؟
برخلاف مواد کنتراست مورد استفاده در سی تی اسکن یا ام آر آی (که معمولا بر پایه ید یا گادولینیوم هستند و ممکن است برای کلیهها مشکل ساز شوند)، ماده کنتراست اکوکاردیوگرافی حاوی هیچ کدام از این مواد نیست. این حبابها پس از انجام کار، به سرعت در ریهها شکسته می شوند و گاز خنثی از طریق بازدم از بدن خارج می شود. به همین دلیل، اکو با تزریق کنتراست برای بیماران کلیوی کاملا ایمن است.
کاربرد اکو با تزریق کنتراست
کاربرد تزریق کنتراست در اکو را میتوان به دو هدف تشخیصی اصلی تقسیم کرد که هر دو برای تشخیص بیماری قلبی با اکو کنتراست ضروری هستند.
وضوح بخشی به حفره بطن چپ (LVO)
این هدف اصلی ترین دلیل انجام اکو با تزریق کنتراست است.
_محاسبه دقیق EF قلب: با وضوح یافتن مرزهای داخلی بطن چپ، پزشک میتواند حجم واقعی خون داخل بطن و میزان خونی که پمپ می شود را با دقت بالا محاسبه کند. این امر در مدیریت نارسایی قلبی حیاتی است.
_تشخیص لختهها و تودههای پنهان: لختههای خون (ترومبوس) که ممکن است بعد از حمله قلبی در نوک بطن چپ تشکیل شوند، میتوانند با خون اطرافشان اشتباه گرفته شوند. تزریق کنتراست، فضای خون را روشن می کند و لخته را به صورت یک منطقه تاریک مشخص می نماید. تشخیص دقیق این لختهها برای جلوگیری از سکته مغزی ضروری است.
بررسی خونرسانی قلب
اکو برای بررسی خونرسانی قلب با کنتراست، یک روش جدید و بسیار موثر است.
_بررسی سکته قلبی: اگر میکروحبابهای کنتراست به عضله قلب تزریق شوند، میتوانند نشان دهند که خون رسانی به میوکارد در چه وضعیتی است. اگر ناحیهای از عضله قلب به دلیل مسدود شدن شریان کرونر آسیب دیده باشد (سکته قلبی)، کنتراست وارد آن منطقه نمی شود و ناحیه تیره باقی می ماند. این روش به پزشک کمک می کند تا وسعت آسیب و زنده بودن بافت قلب را ارزیابی کند.
_استرس اکو با کنتراست: ترکیب اکو استرس (اکو استرس با تزریق) با تزریق کنتراست، دقت تشخیص گرفتگی شریانهای کرونر را به طرز چشمگیری افزایش می دهد.ست
چه کسانی به اکو با تزریق کنتراست نیاز دارند؟
در کلینیک اکوکاردیوگرافی قلب مدیکو تزریق کنتراست یک اقدام انتخابی است که در شرایط زیر توسط متخصص قلب تجویز می شود:
- بیمارانی که در اکوی استاندارد، کیفیت تصویر برداری ضعیفی دارند و محاسبه EF آنها غیر دقیق است.
- بیمارانی که سابقه سکته قلبی دارند و پزشک به وجود لخته خون در بطن چپ آنها مشکوک است.
- بیمارانی که برای شروع درمانهای خاص (مانند شیمی درمانیهای بالقوه سمی برای قلب) نیاز به دقیق ترین EF ممکن برای ارزیابی ریسک دارند.
- هنگام انجام اکو استرس، زمانی که هدف اصلی تشخیص گرفتگی شریانهای کرونر است و نیاز به بررسی پرفیوژن عضله قلب وجود دارد.
نحوه انجام اکو با تزریق کنتراست و نکات مهم
این روش تهاجمی نیست و تجربه بیمار تفاوت چندانی با یک اکوی معمولی ندارد.
مراحل انجام
- آماده سازی: بیمار مانند اکوی معمولی دراز می کشد و پروب دستگاه روی سینه قرار می گیرد.
- ایجاد خط وریدی (IV): یک رگ کوچک در بازو یا دست بیمار گرفته می شود تا کنتراست تزریق شود.
- تزریق: مقدار بسیار کمی از ماده کنتراست (میکروحبابها) از طریق رگ تزریق می شود.
- تصویر برداری فوری: پزشک بلافاصله پس از تزریق، تصویر برداری را انجام می دهد. کنتراست معمولا تنها برای چند دقیقه در گردش خون باقی می ماند و تصاویر با وضوح بالا در همین زمان کوتاه ثبت می شوند.
زمان و ملاحظات
کل فرآیند اکو با تزریق کنتراست معمولا فقط چند دقیقه بیشتر از اکوی استاندارد طول می کشد. هیچگونه درد یا ناراحتی جدی به جز وارد شدن سوزن وجود ندارد.
عوارض اکو با تزریق کنتراست
اکوکاردیوگرافی با کنتراست دارای سابقه ایمنی بسیار بالایی است.
ایمنی بالا و حفظ سلامت کلیه
از آنجا که ماده کنتراست (میکروحبابها) از طریق ریهها و بازدم دفع می شود، هیچ فشاری به کلیهها وارد نمی کند. این ویژگی بزرگترین مزیت آن نسبت به سایر روشهای تصویر برداری کنتراست زا است.
عوارض جانبی بسیار نادر
- سردرد خفیف یا احساس گرما و برافروختگی موقت در زمان تزریق.
- واکنشهای آلرژیک شدید بسیار نادر بوده و احتمال بروز آن بسیار کمتر از سایر مواد کنتراست است.
- موارد منع مصرف: در موارد بسیار نادری، بیمارانی که فشار خون ریوی شدید دارند یا دارای شانتهای قلبی خاصی هستند، ممکن است کاندیدای مناسبی برای این روش نباشند. پزشک قبل از تزریق، تاریخچه پزشکی بیمار را به دقت بررسی می کند.
هزینه و قیمت اکو با تزریق کنتراست
قیمت اکو با تزریق کنتراست معمولا از اکوی استاندارد بالاتر است. زیرا این روش نیازمند دستگاههای اکو پیشرفته تر و نرم افزار های خاص برای پردازش تصاویر کنتراست است. همچنین این روش نیاز به مهارت و آموزش تخصصی بیشتری در زمینه تفسیر تصاویر دارد. اما در نهایت با وجود هزینه بالاتر، اکو با تزریق کنتراست اغلب یک انتخاب مقرون به صرفه محسوب می شود زیرا:
_از انجام تستهای گران تر و تهاجمی تر (مانند سی تی آنژیوگرافی، کاتتریزاسیون قلب یا حتی اکوی مجدد به دلیل تصاویر نامشخص) جلوگیری می کند.
_تشخیص دقیق و سریع را فراهم می سازد که به شروع درمان مناسب در زمان درست منجر می شود و از هزینههای بعدی ناشی از تشخیص غلط یا تأخیر در درمان می کاهد.
در نهایت، اکو با تزریق کنتراست ابزاری قدرتمند است که میتواند تشخیصهای مبهم و نامشخص را به تصمیمات درمانی قاطع و نجات بخش تبدیل کند و در عصر حاضر، جایگاه ویژهای در قلب شناسی مدرن دارد.
