فشار خون بالا علاوه بر تاثیر بر قلب و عروق، می تواند بر دیگر اندام های حساس بدن نیز تاثیر بگذارد. در این مقاله به عوارض فشار خون بالا بر دیگر اندام ها پرداخته شده است.
چه کسانی به فشار خون بالا مبتلا میشوند؟
تقریباً نیمی از بزرگسالان آمریکایی، یعنی بیش از ۱۱۹ میلیون نفر، به فشار خون بالا مبتلا هستند. با این حال، تنها حدود ۱ نفر از هر ۴ نفر توانستهاند بیماری خود را بهخوبی کنترل کنند.
بسیاری از افراد، در اواخر دهه ۳۰ یا اوایل دهه ۴۰ زندگی خود دچار فشار خون بالا میشوند، و با افزایش سن، احتمال ابتلا نیز بیشتر میشود. با این وجود، به دلیل همهگیری چاقی، تعداد بیشتری از کودکان نیز امروزه دچار فشار خون بالا میشوند.
فشار خون بالا چیست؟
فشار خون، نیرویی است که خون هنگام پمپاژ توسط قلب، به دیواره رگهای خونی وارد میکند. وقتی این فشار بالاتر از حد طبیعی باشد، فرد دچار فشار خون بالا یا هیپرتانسیون میشود.
فشار خون با دو عدد اندازهگیری میشود:
- عدد اول (بالا): فشار در شریانها هنگام ضربان قلب است و به آن فشار سیستولیک گفته میشود.
- عدد دوم (پایین): فشار در شریانها هنگام استراحت قلب بین ضربانها است که به آن فشار دیاستولیک میگویند.
مقادیر طبیعی فشار خون ۱۲۰/۸۰ یا کمتر هستند. اگر فشار خون شما:
- بین ۱۳۰ تا ۱۳۹ / ۸۰ تا ۸۹ باشد → فشار خون بالا مرحله ۱ محسوب میشود.
- ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر باشد → فشار خون بالا مرحله ۲ است.
- ۱۸۰/۱۲۰ یا بیشتر (بیش از یک بار) → وضعیت بحرانی و نیاز فوری به مراقبت پزشکی دارد.
اگر عدد فشار خون بین ۱۲۰/۸۰ و ۱۲۹/۸۹ باشد، به آن پیشفشار خون (Pre-hypertension) میگویند. در این حالت، فشار خون هنوز بالا نیست، اما نسبت به مقدار مطلوب، بالاتر است.
چرا دانستن فشار خون بالا مهم است؟
تشخیص زودهنگام فشار خون بالا بسیار اهمیت دارد. این بیماری به عنوان “قاتل خاموش” شناخته میشود، زیرا ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. اما عوارض فشار خون بالا میتواند خطر بیماریهای قلبی، نارسایی قلبی، سکته مغزی و مشکلات دیگر را افزایش دهد.
بر اساس دادههای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها در آمریکا (CDC)، در سال ۲۰۲۱، بیش از ۶۰۰ هزار مرگ در آمریکا بهطور مستقیم یا غیرمستقیم با فشار خون بالا مرتبط بودهاند.
چگونه می توان از عوارض فشار خون بالا دوری کرد؟
درمان فشار خون بالا معمولاً با تغییر در سبک زندگی آغاز میشود. این تغییرات شامل موارد زیر است:
- کاهش مصرف نمک
- کاهش وزن در صورت نیاز
- ترک سیگار
- کاهش مصرف الکل
- انجام ورزش منظم
علاوه بر تغییر سبک زندگی، معمولاً از داروها نیز برای کاهش فشار خون استفاده میشود. انواع مختلفی از داروها وجود دارد و هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب داروی مناسب باید با مشورت پزشک انجام شود.
اغلب افراد برای رسیدن به فشار خون هدف خود، نیاز به مصرف بیش از یک نوع دارو دارند.
داروها معمولاً در عرض چند روز شروع به اثرگذاری میکنند. اما چون فشار خون بالا معمولاً علائم ندارد و یک بیماری مزمن است، یادآوری مصرف منظم داروها میتواند دشوار باشد.
برای کمک به مصرف منظم داروها، گاهی از داروهای ترکیبی یا داروهایی با اثر طولانیمدت (روزانه یکبار مصرف) استفاده میشود. پس از شروع دارو، مصرف آن باید تا زمانی که پزشک دستور دهد ادامه پیدا کند.
1- آسیب به سرخرگها از عوارض فشار خون بالا
شریانهای سالم، انعطافپذیر، قوی و الاستیک هستند. پوشش داخلی آنها صاف است تا خون بتواند آزادانه جریان یابد و مواد مغذی و اکسیژن را به اندامها و بافتهای حیاتی برساند. با گذشت زمان، فشار خون بالا فشار وارد بر دیواره شریانها را افزایش میدهد و ممکن است منجر به موارد زیر شود:
1- آسیب و تنگ شدن شریانها
فشار خون بالا میتواند سلولهای پوشش داخلی شریانها را آسیب بزند. چربیهای موجود در خون نیز در این نواحی آسیبدیده تجمع پیدا میکنند و به مرور باعث کاهش خاصیت کشسانی دیواره شریانها و محدود شدن جریان خون در بدن میشوند.
2- آنوریسم (Aneurysm)
در اثر فشار مداوم خون در یک شریان ضعیفشده، ممکن است قسمتی از دیواره آن بیرونزدگی پیدا کند. این وضعیت، آنوریسم نام دارد. آنوریسم میتواند پاره شود و موجب خونریزی مرگبار داخلی گردد. آنوریسمها میتوانند در هر شریانی به وجود آیند، اما بیشتر در آئورت (بزرگترین شریان بدن) دیده میشوند.
2- آسیب به قلب از عوارض فشار خون بالا
عوارض فشار خون بالا میتواند منجر به چندین عارضه قلبی شود، از جمله:
1- بیماری عروق کرونر قلب
فشار خون بالا میتواند عروق تغذیهکننده قلب را تنگ و آسیبزده کند. این بیماری باعث کاهش جریان خون به قلب شده و ممکن است باعث درد قفسه سینه (آنژین)، بینظمی در ضربان قلب (آریتمی) یا حتی حمله قلبی شود.
2- نارسایی قلبی
فشار خون بالا باعث وارد شدن فشار اضافی به قلب میشود. با گذشت زمان، این فشار میتواند باعث ضعیف شدن یا سفت شدن عضله قلب و کاهش عملکرد آن شود.
3- بزرگ شدن بطن چپ قلب
فشار بیشتر باعث میشود که بطن چپ (بخش پایینی سمت چپ قلب) ضخیمتر و بزرگتر شود. این تغییر خطر سکته قلبی، نارسایی قلبی و مرگ ناگهانی قلبی را افزایش میدهد.
4- سندرم متابولیک
فشار خون بالا یکی از عوامل اصلی سندرم متابولیک است. این سندرم مجموعهای از شرایط است که شامل: فشار خون بالا، قند خون بالا، چربیهای خون بالا (تریگلیسرید)، کاهش کلسترول خوب (HDL) و چربی اضافی در ناحیه شکم است. این عوامل خطر بیماری قلبی، سکته و دیابت را افزایش میدهند.
3- آسیب به مغز یکی از مهمترین عوارض فشار خون بالا
مغز برای عملکرد صحیح به جریان خون مناسب نیاز دارد. فشار خون بالا میتواند تأثیرات زیر را بر مغز بگذارد:
1- حمله ایسکمیک گذرا (TIA)
که به آن «سکته خفیف» هم میگویند. TIA زمانی رخ میدهد که برای مدت کوتاهی خونرسانی به بخشی از مغز مختل میشود. این وضعیت ممکن است هشداردهندهی وقوع سکته مغزی کامل باشد.
2- سکته مغزی
در این حالت بخشی از مغز اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمیکند یا خونریزی درون یا اطراف مغز رخ میدهد که منجر به مرگ سلولهای مغزی میشود. فشار خون بالا میتواند باعث پارگی یا انسداد رگهای خونی مغز و تشکیل لختههایی شود که جریان خون را مسدود میکنند.
3- زوال عقل (دمانس)
کاهش یا انسداد جریان خون به مغز میتواند منجر به زوال عقل عروقی شود. سکته مغزی یا چندین سکته کوچک نیز میتوانند این نوع دمانس را ایجاد کنند.
4- اختلال شناختی خفیف
این وضعیت شامل مشکلات خفیف در حافظه، زبان یا تفکر است که به حدی نیستند که زندگی روزمره را مختل کنند، اما میتوانند نشانهای از تأثیر فشار خون بالا بر مغز باشند.
4- آسیب به کلیهها یکی از عوارض فشار خون بالا
کلیهها برای فیلتر کردن مایعات و مواد زائد از خون، به رگهای خونی سالم نیاز دارند. عوارض فشار خون بالا میتواند رگهای خونی درون کلیهها یا منتهی به آنها را آسیب بزند، مخصوصاً اگر با دیابت همراه باشد.
رگهای آسیبدیده، عملکرد کلیه را مختل کرده و باعث تجمع مایعات و مواد سمی در بدن میشوند. این وضعیت منجر به نارسایی کلیوی میشود که ممکن است نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه داشته باشد. فشار خون بالا یکی از شایعترین علل نارسایی کلیه است.
5- آسیب به چشمها
عوارض فشار خون بالا میتواند رگهای ریز و حساس چشم را نیز آسیب بزند و باعث موارد زیر شود:
1- رتینوپاتی
2- آسیب به رگهای شبکیه چشم (لایهای از سلولهای حساس به نور در پشت چشم) میتواند منجر به خونریزی، تاری دید یا نابینایی کامل شود. همراهی دیابت و فشار خون بالا خطر رتینوپاتی را افزایش میدهد.
3- تجمع مایع زیر شبکیه (کوروئیدوپاتی)
باعث اختلال دید یا ایجاد بافت اسکار در شبکیه میشود.
4- آسیب عصب بینایی (نورپاتی اپتیک)
انسداد جریان خون به عصب بینایی باعث خونریزی یا از دست دادن بینایی میشود.
6- مشکلات جنسی
در مردان: فشار خون بالا میتواند باعث اختلال نعوظ شود، بهخصوص با افزایش سن (بعد از ۵۰ سالگی). جریان خون ناکافی به آلت تناسلی مانع از ایجاد یا حفظ نعوظ میشود.
در زنان: کاهش جریان خون به ناحیه تناسلی ممکن است منجر به کاهش میل جنسی، خشکی واژن، یا مشکل در رسیدن به اوج لذت جنسی شود.
7- فوریتهای پزشکی در فشار خون بالا
معمولاً فشار خون بالا یک بیماری تدریجی است، اما گاهی بهطور ناگهانی و شدید افزایش مییابد و به یک وضعیت اورژانسی تبدیل میشود که نیاز به درمان فوری و بستری دارد. این وضعیت میتواند منجر به موارد زیر شود:
- نابینایی
- درد قفسه سینه
- عوارض بارداری مانند پرهاکلامپسی یا اکلامپسی
- حمله قلبی
- از دست دادن حافظه، تغییر شخصیت، کاهش هوشیاری یا تحریکپذیری
- پارگی آئورت (دیسکشن آئورت)
- سکته مغزی
- اختلال ناگهانی در عملکرد پمپاژ قلب که باعث تجمع مایع در ریهها (ادم ریوی) میشود
- نارسایی ناگهانی کلیه
