اکو قلب زنان یکی از مهمترین آزمایشهای تشخیصی برای بررسی سلامت قلب بانوان است. اکوکاردیوگرافی یا سونوگرافی قلب، روشی غیرتهاجمی و کاملاً ایمن است که با استفاده از امواج صوتی (اولتراسوند) تصاویر دقیقی از ساختار و عملکرد قلب ارائه میدهد. این آزمایش به پزشک متخصص قلب کمک میکند تا بیماریهای قلبی را در مراحل اولیه تشخیص داده و درمان مناسب را آغاز کند.
اکو قلب زنان چیست؟
کوکاردیوگرافی قلب آزمایشی است که در آن از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویر زنده از قلب استفاده میشود. این تصاویر به پزشک اجازه میدهد اندازه قلب، ضخامت دیوارهها، عملکرد دریچهها و قدرت پمپاژ خون را بررسی کند. اکو قلب زنان از اهمیت ویژهای برخوردار است زیرا بیماریهای قلبی در زنان اغلب علائم متفاوتی نسبت به مردان دارند و تشخیص زودهنگام میتواند جانبخش باشد.
نوبت اکوکاردیوگرافی در تهران
دکتر خسروی فوق تخصص اکو با سالها تجربه در انجام پیشرفته ترین روش های اکوکاردیوگرافی (شامل استرس اکو، اکو مری، و اکو سه بعدی) و با تمرکز ویژه بر ارزیابی های قلبی بیماران خاص مانند مادران باردار و بیماران انکولوژی، تضمین کننده بالاترین دقت تشخیصی در این مرکز هستند. برای گرفتن نوبت اکو قلب رو دکمه زیر کلیک کنید:
تفاوتهای اکو قلب در زنان و مردان
اگرچه نحوه انجام اکو قلب در زنان و مردان یکسان است، اما تفاوتهای فیزیولوژیکی مهمی وجود دارد که باید در تفسیر نتایج لحاظ شود:
- اندازه قلب در زنان به طور طبیعی کوچکتر از مردان است
- ضخامت دیوارههای قلب در خانمها معمولاً کمتر است.
- نرخ ضربان قلب در زنان معمولاً بالاتر از مردان است.
- مقادیر نرمال کسر جهشی (LVEF) در زنان و مردان متفاوت است.
- سینههای بزرگتر در برخی موارد میتواند گرفتن تصاویر واضح را طولانیتر کند.
در اکو قلب چه چیزی مشخص میشود؟
اکوکاردیوگرافی قلب یک نقشه کامل از عملکرد قلب را به پزشک نشان می دهد که شامل موارد زیر است:
-اندازه دقیق قلب و ضخامت عضلات آن
-قدرت پمپاژ قلب (EF) و تشخیص نارسایی قلبی
-سلامت هر چهار دریچه قلب (تنگی یا گشادی)
-آثار سکته قلبی (جدید یا قدیمی) روی عضله قلب
-وجود مایع اضافی (آب آوردن) دور قلب
-وجود سوراخ های مادرزادی
-علائم فشار خون ریوی
به کمک اکوی قلب می توان بیماری های زیر را در زنان تشخیص داد:
- پرولاپس دریچه میترال (بسیار شایع در زنان ایرانی)
- نارسایی قلبی و کاردیومیوپاتی
- بیماریهای دریچهای قلب
- بیماری عروق کرونر و سکته قلبی
- پریکاردیت و مایع دور قلب
- نقصهای مادرزادی قلب
- هیپرتروفی قلب ناشی از فشار خون بالا
- لخته خون در حفرههای قلب
چه زمانی زنان باید اکو قلب انجام دهند؟
پزشک متخصص قلب ممکن است در شرایط زیر انجام اکوکاردیوگرافی را برای خانمها توصیه کند:
- تنگی نفس و خستگی غیرمعمول
- درد قفسه سینه یا احساس فشار در ناحیه سینه
- تپش قلب یا ضربان قلب نامنظم
- سابقه فشار خون بالا
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی
- دیابت یا اختلالات متابولیک
- پرولاپس دریچه میترال (شایع در زنان ایرانی)
- قبل و حین بارداری برای بررسی سلامت قلب مادر
- بعد از یائسگی برای ارزیابی ریسک قلبی
عکس انجام اکوی قلب زنان
شما دکمه های لباس خود را باز کرده و سوتین خود را در می آورید یا آن را بالا می برید سپس همانطور که به پهلو و پشت به دکتر دراز کشیده اید پروب اکو توسط متخصص قلب بر روی قفسه ی سینه ی شما حرکت داده می شود.
اکوی قلب خانم ها چطور انجام می شود؟
۱-آمادهسازی بیمار:
بیمار روی تخت دراز میکشد و معمولاً لباس بالاتنه را کنار میزند. در برخی مراکز برای راحتی بیشتر خانمها، گان مخصوص داده میشود.
۲-استفاده از ژل رسانا:
روی قفسه سینه مقدار کمی ژل بیرنگ مالیده میشود تا امواج صوتی دستگاه بهخوبی منتقل شوند و تصویر واضحتری از قلب به دست بیاید.
۳-قرار دادن پروب (مبدل):
پزشک یا تکنسین پروب دستگاه را روی نقاط مختلف قفسه سینه حرکت میدهد. این پروب امواج فراصوت را ارسال و دریافت میکند و به مانیتور منتقل میشود.
۴-تصویربرداری و ارزیابی:
در طول تست، تصاویر زنده از حفرهها، دریچهها، جریان خون و عملکرد عضله قلب ثبت میشود. در صورت نیاز پزشک ممکن است از اکوی داپلر برای بررسی دقیقتر جریان خون استفاده کند.
اکو قلب چقدر طول میکشد؟
کل فرایند معمولاً ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد و بدون درد و عارضه است. بیمار بلافاصله بعد از اکو میتواند فعالیتهای روزانه خود را از سر بگیرد.
آمادگی قبل از اکو قلب
یکی از مزایای اکو قلب این است که معمولاً نیاز به آمادگی خاصی ندارد. با این حال، رعایت برخی نکات میتواند کیفیت تصویربرداری را بهبود بخشد:
-آمادگی برای اکوی معمولی (ترانستوراسیک)
-نیازی به ناشتا بودن نیست.
-داروهای روزانه را طبق معمول مصرف کنید.
-لباس راحت و دو تکه بپوشید (برای دسترسی آسان به قفسه سینه)
-جواهرات و زنجیر گردن را بردارید.
-در صورت استفاده از سوتین با سیم فلزی، آماده بردن آن باشید.
-آمادگی برای اکوی مری (TEE)
-حداقل 6 ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورید و نیاشامید.
-داروها را با یک جرعه کوچک آب مصرف کنید.
-همراه داشته باشید زیرا پس از آرامبخش نمیتوانید رانندگی کنید.
-در صورت بارداری یا احتمال بارداری حتماً به پزشک اطلاع دهید.
-آمادگی برای استرس اکو
-4 ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورید.
-24 ساعت قبل از مصرف کافئین خودداری کنید.
-لباس و کفش مناسب ورزش بپوشید.
-در مورد قطع داروهای قلبی با پزشک مشورت کنید.
برای مراجعه به اکوکاردیوگرافی چه چیزی باید با خود آورد؟
از آنجا که در این آزمایش اندازه قلب و ضخامت دیوارهها و حفرههای قلب اندازهگیری میشود، این اندازهها باید با توجه به جثه بیمار بررسی شوند. به عنوان مثال، افراد با جثه بزرگتر معمولاً قلب بزرگتری دارند. اگر قد و وزن بیمار در دسترس باشد، بسیار مفید است؛ اما بهجز این مورد، لازم نیست چیزی خاصی همراه داشته باشند.
آیا نیاز است داروی خاصی را قطع کنم؟
خیراکو قلب زنان نیاز نیست دارویی را قطع کنید، بیماران میتوانند داروهای خود را طبق معمول ادامه دهند. البته در برخی انواع خاص اکوکاردیوگرافی، مثل «اکو استرس»، که قلب هم در حالت استراحت و هم در حالت تحت فشار بررسی میشود، ممکن است نیاز باشد برخی داروها مانند بتابلاکرها (داروهای کُندکننده ضربان قلب) به عنوان آمادگی قبل از اکو قلب ، چند روز پیش از آزمایش قطع شوند.
اکو قلب در دوران بارداری
اکوکاردیوگرافی یک روش کاملاً ایمن در دوران بارداری است زیرا از امواج صوتی استفاده میکند و هیچگونه اشعه یا تابش ندارد. در دوران بارداری، قلب مادر تحت فشار بیشتری قرار میگیرد و گاهی بررسی عملکرد قلب ضروری است.
زنان بارداری که به انجام اکو قلب نیاز دارند:
- زنانی که سابقه بیماری قلبی یا فشار خون دارند
- زنانی که در خانواده آنها سابقه بیماری قلبی مادرزادی وجود دارد
- زنان مبتلا به دیابت بارداری
- زنانی که علائم تنگی نفس یا تپش قلب شدید دارند
- زنانی که جنین آنها مشکوک به ناهنجاری قلبی است (اکو قلب جنین)
تفسیر نتایج اکو قلب در زنان
مهمترین شاخصهایی که در جواب اکو قلب زنان بررسی میشود:
- کسر جهشی (LVEF): نرمال بالای 55 درصد است و نشاندهنده قدرت پمپاژ قلب است
- اندازه حفرهها: بطن چپ و راست باید در محدوده نرمال باشند
- عملکرد دریچهها: بررسی نشت (رگورژیتاسیون) یا تنگی (استنوز) دریچهها
- ضخامت دیواره: بررسی هیپرتروفی یا نازک شدن دیواره قلب
- حرکت دیواره: بررسی ناهنجاریهای حرکتی که نشانه ایسکمی است.
آیا اکو قلب عوارض یا خطری دارد؟
اکوکاردیوگرافی یکی از ایمنترین آزمایشهای تشخیصی است. برخلاف اشعه ایکس یا سیتیاسکن، این آزمایش از اشعه استفاده نمیکند و هیچ خطری برای بیمار ندارد. حتی در دوران بارداری نیز کاملاً بیخطر است. تنها در موارد نادر، ممکن است حساسیت خفیف به ژل سونوگرافی ایجاد شود که موقتی است. در اکوی مری، ممکن است گلودرد خفیفی پس از آزمایش احساس شود که به سرعت بهبود مییابد.
سوالات شایع
ایکو چیست؟
ایکو (Echo) که نام کامل و علمی آن اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) است، در واقع همان اکوی قلب شما میباشد که برخی آن را با کلید واژه ایکو تلفظ می کنند.
فرق اکو با اسکن قلب
این هم یکی دیگر از موارد گیج کننده است. “اسکن قلب” معمولا به “اسکن هسته ای قلب” (Nuclear Scan) یا “اسکن تالیوم” اشاره دارد. این آزمایش کاملا با اکو متفاوت است. اسکن هسته ای قلب جریان خون در رگ های کرونر را بررسی میکند.
-چگونه انجام میشود؟ مقدار بسیار کمی ماده رادیواکتیو (مانند تالیوم یا تکنسیوم) به شما تزریق میشود. شما روی تخت دراز میکشید و یک دوربین مخصوص (گاما کمرا) از قلب شما عکس میگیرد تا ببیند این ماده رادیواکتیو در کجا های عضله قلب پخش شده است.
-چه چیزی را نشان میدهد؟ مناطقی از قلب که خون کافی دریافت نمیکنند (به دلیل گرفتگی رگ)، به صورت “نقطه سرد” (Cold Spot) در اسکن مشخص میشوند.
فرق اکو با نوار قلب چیست؟
اکو و نوار قلب (ECG یا EKG) دو آزمایش کاملا متفاوت هستند که دو چیز کاملا متفاوت را بررسی میکنند. آنها مکمل یکدیگرند، نه جایگزین هم.
نوار قلب (ECG):
برق قلب شماست. نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند. این آزمایش به پزشک میگوید که آیا “جرقه” شروع ضربان قلب به درستی زده میشود و آیا این جریان برق به خوبی در تمام قلب پخش میشود یا خیر.
-چه چیزی را نشان میدهد؟ ریتم قلب (منظم یا نامنظم بودن)، تعداد ضربان قلب، آریتمی ها، و سکته قلبی حاد.
اکو قلب (Echo):
پمپ و ساختار قلب شماست. اکو به فعالیت مکانیکی و فیزیکی قلب نگاه میکند. اکو به پزشک نشان میدهد که آیا “پمپ” قلب (عضلات) قوی است و آیا “دریچه ها” (والف ها) به درستی باز و بسته میشوند یا خیر.
-چه چیزی را نشان میدهد؟ قدرت پمپاژ (EF)، نارسایی قلبی، مشکلات دریچه ای (تنگی یا گشادی)، بیماری های مادرزادی و آسیب های ناشی از سکته قلبی قدیمی.
اکو بهتر است یا تست ورزش؟
این سوال مانند این است که بپرسیم “آچار بهتر است یا پیچ گوشتی؟”. این دو ابزار های متفاوتی برای اهداف متفاوتی هستند، اما اغلب با هم استفاده میشوند.
بیایید اینها را از هم تفکیک کنیم:
۱- اکو استراحت (Resting Echo)
این همان اکوی معمولی است که در کلینیک اکوکاردیوگرافی قلب انجام میدهید. شما در حالت استراحت روی تخت دراز میکشید.
-چه چیزی را نشان میدهد؟ ساختار قلب، دریچه ها و قدرت پمپاژ در حالت استراحت.
-محدودیت: اکوی استراحت نمیتواند “گرفتگی رگ” (بیماری عروق کرونر) را تشخیص دهد، مگر اینکه آن گرفتگی قبلا باعث سکته قلبی و آسیب دائمی به عضله شده باشد.
۲- تست ورزش ساده (Exercise Test / Treadmill Test)
در این تست، شما روی تردمیل راه میروید یا میدوید، در حالی که فقط به دستگاه نوار قلب (ECG) متصل هستید.
-چه چیزی را نشان میدهد؟ تغییرات در نوار قلب شما هنگام فعالیت. اگر رگی تنگ باشد، ممکن است هنگام ورزش که قلب به اکسیژن بیشتری نیاز دارد، نوار قلب شما تغییرات خاصی را نشان دهد.
-محدودیت: این تست دقت ۱۰۰٪ ندارد و ممکن است نتایج مثبت کاذب یا منفی کاذب داشته باشد.
۳- استرس اکو (Stress Echo) – (ترکیب طلایی)
اینجا جایی است که این دو تست با هم ترکیب میشوند و به یک ابزار بسیار قدرتمند تبدیل میشوند. شما دو بار اکو میشوید:
-یک بار در حالت استراحت (اکو پایه)
-یک بار بلافاصله پس از اوج فعالیت روی تردمیل (یا پس از تزریق دارو)
-چه چیزی را نشان میدهد؟ پزشک این دو اکو را با هم مقایسه میکند. اگر رگ شما تنگ باشد، بخشی از عضله قلب که از آن رگ خون میگیرد، در حالت استرس (بعد از ورزش) ضعیف تر از حالت استراحت حرکت میکند.
-نتیجه: استرس اکو بسیار دقیق تر از تست ورزش ساده برای تشخیص گرفتگی عروق کرونر است، زیرا به جای دیدن تغییرات خطوط نوار قلب، مستقیما “حرکت عضله” را میبیند.
پاسخ نهایی:
برای بررسی قدرت پمپاژ و دریچه ها، اکو بهتر است.
برای بررسی گرفتگی رگ های کرونر، استرس اکو (ترکیب اکو و تست ورزش) بسیار بهتر از تست ورزش ساده است.