انواع متعددی از بیماری های قلبی مادرزادی وجود داشته و این موارد محدوده ای از بیماری های ساده و بدون علامت تا مشکلات پیچیده را در بر می گیرند. این مشکلات پیچیده علائم شدیدی را به وجود می آورند که زندگی فرد را تهدید می کنند. درمان ها و مراقبت های دنبال کننده این نقص ها به طور قابل توجهی در طی چند دهه گذشته بهبود یافته و به همین دلیل، تقریبا همه کودکان مبتلا به نقص های قلبی تا دوران بزرگسالی به زندگی خود ادامه می دهند. برخی افراد به مراقبتی مداوم برای نقص قلبی خود در سرتاسر زندگی نیازمندند. با این حال، بسیاری از افراد مبتلا صرف نظر از بیماری خود به داشتن یک زندگی فعال و پر ثمر ادامه می دهند.
بیماری یا نقص قلبی مادرزادی، یک ناهنجاری قلبی موجود در زمان تولد فرد است. این مشکل می تواند موارد زیر را تحت تاثیر قرار دهد:
- _دیواره های قلب
- _دریچه های قلب
- _عروق خونی
بدترین نوع بیماری قلبی مادرزادی
در این بیماری، بخش چپ قلب (شامل بطن چپ، دریچهها و آئورت) بهطور کامل رشد نمیکند و قلب نمیتواند خون اکسیژندار را به بدن پمپ کند. این وضعیت بدون جراحیهای متعدد و پیوند قلب معمولاً تهدیدکننده زندگی است و بهسرعت بعد از تولد نیاز به درمان فوری دارد. حتما پیش از باداری برای مشاوره قلبی به مادران باردار اقدم کنید
لیست بیماری های قلبی مادرزادی با جدول
| نام بیماری | توضیح کوتاه |
|---|---|
| هیپوپلازی قلب چپ (HLHS) | بخش چپ قلب به طور کامل رشد نمی کند و قلب نمی تواند خون اکسیژن دار را به بدن پمپ کند. |
| تترالوژی فالوت (TOF) | ترکیبی از چهار نقص قلبی که باعث سیانوز و مشکلات جریان خون می شود. |
| ترانسپوزیشن شریانهای بزرگ (TGA) | موقعیت آئورت و شریان ریوی عوض شده و خون اکسیژن دار به بدن نمی رسد. |
| آتریزیا یا استنوز شدید دریچه آئورت یا ریوی | دریچه های قلب یا کاملاً بسته هستند یا باریک شدهاند و مانع جریان طبیعی خون میشوند. |
| سوراخ بین دهلیزی (ASD) | وجود سوراخ در دیواره بین دو دهلیز که باعث اختلاط خون اکسیژن دار و فاقد اکسیژن میشود. |
| سوراخ بین بطنی (VSD) | سوراخ در دیواره بین دو بطن قلب که جریان خون را مختل میکند. |
| سندرم اتریوونتریکولار کانال (AVC) | نقص در دیواره بین دهلیز و بطن ها و دریچه های قلب که باعث نارسایی قلبی می شود. |
| استنوز دریچه آئورت | باریک شدن دریچه آئورت که مانع خروج خون از قلب می شود. |
| استنوز دریچه ریوی | باریک شدن دریچه ریوی که جریان خون به ریه ها را محدود میکند. |
| نارسایی دریچههای قلبی مادرزادی | برگشت غیر طبیعی خون به عقب به دلیل دریچه های ناقص. |
| کوآرکتاسیون آئورت | تنگی قسمتی از آئورت که باعث فشار خون بالا و کاهش جریان خون به بدن میشود. |
| حلقه شریان های اطراف نای | عروق غیرطبیعی که نای یا مری را احاطه کرده و باعث مشکلات تنفسی یا بلع میشوند. |
| سندرم ابرت (Ebstein’s Anomaly) | دریچه تریکوسپید به طور غیرطبیعی رشد کرده و جریان خون از دهلیز به بطن مختل می شود. |
| قلب تک بطن | یکی از بطن ها بهطور کامل رشد نکرده و قلب نمی تواند خون را به طور مؤثر پمپ کند. |
| سندرم Holt-Oram | ترکیبی از نقص قلبی و اختلال در دست و بازو، معمولاً ژنتیکی است. |
انواع بیماری های قلبی مادرزادی
با اینکه انواع مختلفی از نقص های قلبی مادرزادی وجود دارند اما می توان آن ها را در سه دسته اصلی جای داد:
- _در نقص های دریچه ای قلب، دریچه های درون قلب که خون را از خود عبور می دهند بسته شده و یا نشت می دهند. این پدیده سبب مختل شدن توانایی قلب در پمپاژ مناسب خون می شود.
- _در نقص های دیواره ای قلب، دیواره های طبیعی که بین حفرات بالا و پایین یا راست و چپ قلب قرار دارند به درستی تشکیل نمی شوند. این پدیده سبب می شود تا خون دوباره به درون قلب بازگشته و یا در جایی تجمع یابد که به آن تعلق ندارد. چنین نقصی قلب را جهت بیشتر کار کردن تحت فشار قرار داده و منجر به بروز فشار خون بالا می شود.
- _در نقص های عروق خونی، شریان ها و ورید هایی که خون را به قلب و یا از آن به دیگر نقاط بدن می رسانند به درستی عمل نمی کنند. این پدیده می تواند سبب کاهش یا انسداد جریان خون شده و به عوارض سلامتی مختلفی منجر شود.
- _ pda یا بیماری مجرای شریانی باز
بیماری قلبی مادرزادی با یا بدون سیانوز
پزشکان بسیاری بیماری های قلبی مادرزادی را به دسته های همراه با سیانوز یا بدون سیانوز تقسیم بندی می کنند. در هر دو نوع، قلب خون را به مقدار کافی پمپاژ نمی کند. تفاوت اصلی این دو دسته چنین است که بیماری قلبی مادرزادی همراه با سیانوز برخلاف نوع بدون سیانوز آن، سبب کاهش سطوح اکسیژن در خون می شود. نوزادانی که به کاهش اکسیژن خون مبتلا هستند سختی در تنفس و آبی شدن رنگ خفیف پوست خود را تجربه می کنند. نوزادانی که در خون خود به میزان کافی اکسیژن دارند این علائم را نشان نمی دهند اما با این وجود باز هم امکان دارد که در آینده به عوارضی از جمله فشار خون بالا مبتلا شوند.
علائم بیماری قلبی مادرزادی چیست؟
نقص قلبی مادرزادی اغلب در حین یک آزمایش سونوگرافی در دوران بارداری تشخیص داده می شود. برای مثال در صورتی که پزشک یک ضربان قلبی غیر عادی را بشنود، امکان دارد با انجام برخی آزمایش ها این موضوع را بیشتر پیگیری کند. چنین آزمایش هایی می توانند شامل اکوکاردیوگرام، تصویر برداری اشعه ایکس از قفسه سینه یا تصویر برداری تشدید مغناطیسی (MRI) شوند. در صورتی که تشخیص انجام شود، پزشک از حضور متخصصان مناسب در هنگام زایمان مطمئن می شود.
در برخی موارد، علائم یک نقص قلبی تا زمان کوتاهی پس از تولد پدیدار نمی شوند. امکان دارد، نوزادانی که به تازگی با ابتلا به یک نقص قلبی به دنیا آمده اند موارد زیر را تجربه کنند:
- _آبی رنگ شدن لب، پوست و انگشتان دست و پا
- _سختی در تنفس یا زجر تنفسی
- _مشکل در تغذیه
- _وزن کم در هنگام تولد
- _درد قفسه سینه
- _تاخیر در رشد
در موارد دیگر، امکان دارد، علائم یک نقص قلبی مادرزادی تا سال ها پس از تولد پدیدار نشود. هنگامی علائم پدید می آیند می توانند موارد زیر را شامل شوند:
- _ریتم های غیر عادی قلب
- _گیجی
- _سختی در تنفس
- _غش کردن
- _تورم
- _خستگی
عوامل ایجاد کننده نقص قلبی مادرزادی در نوزاد
بیماری قلبی مادرزادی در اثر بروز یک مشکل اولیه در تشکیل ساختار های قلبی به وجود می آید. به طور کلی، این نقص جریان عادی خون در قلب را مختل کرده که چنین پدیده ای می تواند بر تنفس فرد تاثیر گذار باشد. با اینکه محققان از علت دقیق رشد نامناسب قلب مطلع نیستند، اما به عواملی مشکوک اند که موارد زیر را در بر می گیرند:
- _نقص قلبی می تواند به صورت خانوادگی (وراثتی) باشد.
- _مصرف برخی دارو های تجویزی خاص در دوران بارداری کودک را از نظر ابتلا به یک نقص قلبی در معرض خطر بالاتری قرار می دهد.
- _مصرف الکل یا دیگر دارو های غیر قانونی در حین بارداری می تواند خطر ابتلای کودک به یک نقص قلبی را افزایش دهد.
- _مادرانی که در حین سه ماهه اول خود به یک عفونت ویروسی ابتلا می یابند از نظر به دنیا آوردن کودکی مبتلا یه یک نقص قلبی در معرض خطر بالاتری قرار دارند.
- _بالا بودن میزان قند خون، مانند مواردی که در دیابت رخ می دهند، می تواند رشد کودک را تحت تاثیر قرار دهد.
مطالب مرتبط: علت ایجاد سوراخ قلب در بزرگسالان
درمان بیماری های قلبی مادرزادی
درمان نقص قلبی مادرزادی به نوع و شدت آن بستگی دارد. برخی نوزادان نقص های قلبی خفیفی داشته که با گذشت زمان به صورت خود به خود برطرف می شوند. افراد دیگر نقص های شدیدی داشته که نیازمند درمانی گسترده هستند. در این موارد، درمان می تواند شامل موارد زیر شود:
دارو ها
دارو های متعددی وجود دارند که می توانند به عملکرد موثر تر قلب کمک کند. برخی دارو ها نیز می توانند جهت پیشگیری از تشکیل لخته های خونی یا کنترل یک ضربان قلب غیر عادی مصرف شوند.
دستگاه های قلبی قابل کاشت
با استفاده از برخی دستگاه ها می توان از برخی عوارض مرتبط با نقص های قلبی مادرزادی پیشگیری کرد. از جمله این دستگاه ها می توان به ضربان ساز ها برای تعدیل ضربان های غیر عادی و دفیبریلاتور های قلبی قابل کاشت برای اصلاح ضربان های غیر عادی اشاره کرد.
فرایند های کاتتری
تکنیک های کاتتر گذاری پزشک را قادر می سازند تا برخی نقص های قلبی مادرزادی را بدون باز کردن جراحی قفسه سینه و قلب درمان کند. پزشک در حین این فرایند ها لوله باریکی را به وریدی از پا وارد کرده و آن را تا رسیدن به قلب هدایت می کند و با استفاده از ابزار کوچکی نقص را رفع می کند.
جراحی قلب باز و پیوند قلب
در صورتی که انجام فرایند های کاتتری برای ترمیم یک نقص قلبی کافی نباشند، امکان دارد به انجام این نوع جراحی نیاز باشد. جراح می تواند از جراحی قلب باز جهت بستن سوراخ های موجود در قلب، ترمیم دریچه های قلب و یا گشاد کردن عروق خونی استفاده کند.
اکوکاردیوگرافی در بیماری قلبی مادرزادی
روش ارزیابی اکوکاردیوگرافی جنین حدود دو دهه قبل برای اولین بار معرفی شد و حالا یک روش شناخته شده و اساسی در تشخیص مشکلات قلبی به شمار می رود. علاقه و توجه اولیه به کاربرد اکوکاردیوگرافی مربوط به بیماری های غیر مادر زادی بود که در طی عمر به وجود می آمدند، به خصوص در زمینه تنگی دریچه میترال (mitral stenosis)، افیوژن پریکارد و تومور های شریان قلبی افراد. با این که اولین استفاده از آزمایش سونوگرافی برای تشخیص بیماری های مادرزادی قلبی برای سال 1958 ثبت شده است، اما دیتا و اطلاعات کافی برای صدور مجوز کاربرد آن در ابزار ها و روش های درمانی قلبی همین چندی پیش به دست آمدند تا توسط متخصصین حوزه قلب مورد استفاده قرار گیرد.
این نقد و بررسی تنها در زمینه روش تک کریستالی از اکوکاردیوگرافی مرسوم در علم پزشکی و درمان بحث خواهد کرد. روش چند کریستالی که روش زنده و دو بعدی حساب می شود و همچنین سیستم های بی اسکن مورد توجه و بحث قرار ندارند چرا که هنوز در مراحل اولیه از شکل گیری و رشد خود هستند. با این حال به نظر می رسد این روش های جدید تر از سونوگرافی قلبی پتانسیل بسیار بالایی در استفاده برای بیماری های قلبی عروقی دارد چرا که از روابط متقابل آناتومی قلبی و همچنین حرکت دریچه ای جلوگیری به عمل می آورند.
دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و فوق تخصص اکوکاردیوگرافی
جهت ارتباط با نوبت دهی مطب کلیک کنید.
