بالا رفتن ناگهانی فشار خون و ضربان قلب وضعیتی است که می تواند بسیار نگران کننده باشد. این افزایش ناگهانی، که در اصطلاح پزشکی با عنوان بحران فشار خون (Hypertensive Crisis) و تند تپشی (Tachycardia) شناخته می شود، می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از یک حمله اضطرابی ساده تا یک مشکل جدی و تهدید کننده حیات. درک اینکه علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون و ضربان قلب چیست، به تشخیص و اقدام به موقع کمک می کند.
توده ها و غدد فوق کلیوی (فئوکروموسیتوم)
یکی از دلایل نادر اما مهم که باعث بالا رفتن ناگهانی فشار خون و ضربان قلب می شود، تومورهای غدد فوق کلیوی به نام فئوکروموسیتوم است. این تومورها به طور ناگهانی مقادیر بسیار زیادی از هورمون های استرس زا (مانند اپی نفرین/آدرنالین و نوراپی نفرین) را به داخل خون ترشح می کنند.
این وضعیت منجر به حملات ناگهانی سردرد شدید، تپش قلب (احساس ضربان قوی قلب)، تعریق بیش از حد و فشار خون بسیار بالا می شود.
برای اطلاعات بیشتر درمورد فشار خون نرمال افراد بالای 50 سال بخوانید!
مصرف یا قطع داروها
مصرف داروهای خاص (به خصوص ضداحتقان ها، مهارکننده های مونوآمین اکسیداز یا MAOIs و برخی داروهای لاغری) می تواند به طور ناگهانی فشار خون را بالا ببرد.
قطع ناگهانی داروهای فشار خون: قطع خودسرانه داروهایی مانند بتا بلاکرها (که ضربان قلب را کاهش می دهند) یا داروهای ضد فشار خون، می تواند باعث اثر بازگشتی (Rebound Effect) شود و فشار خون و ضربان قلب به شدت افزایش یابد.
سکته مغزی و آسیب های مغزی
افزایش ناگهانی و شدید فشار خون می تواند یکی از علائم خونریزی مغزی (سکته هموراژیک) باشد، زیرا بدن سعی می کند با افزایش فشار، خون را به مناطق آسیب دیده مغز برساند. در این حالت، فشار خون بسیار بالا معمولاً با علائم عصبی مانند ضعف ناگهانی، سردرد شدید و اختلال تکلم همراه است.
حملات پانیک
در طول یک حمله پانیک یا اضطراب شدید، سیستم عصبی سمپاتیک (سیستم ستیز و گریز) فعال می شود. این فعال سازی باعث آزاد شدن آدرنالین می شود. آدرنالین به سرعت باعث تنگ شدن عروق خونی و افزایش سرعت و قدرت ضربان قلب می شود. این امر منجر به افزایش موقت فشار خون و تپش قلب می شود که ممکن است به صورت “درد قفسه سینه” یا “احساس خفگی” نیز درک شود.
سندرم روپوش سفید
برخی افراد تنها در مواجهه با محیط های پزشکی (مانند مطب پزشک) دچار اضطراب شدید می شوند که باعث افزایش ناگهانی فشار خون در مطب می شود، در حالی که فشار خون آنها در خانه نرمال است.
مصرف مواد محرک و اعتیادآور
مصرف مواد زیر به طور مستقیم باعث تحریک سیستم عصبی و افزایش حاد پارامترهای حیاتی می شود:
- کافئین بیش از حد: مصرف مقدار زیاد قهوه، نوشیدنی های انرژی زا یا مکمل های کافئین دار.
- نیکوتین: مصرف سیگار یا تنباکو به دلیل نیکوتین بالا، بلافاصله باعث انقباض عروق و افزایش ضربان قلب می شود.
- مواد مخدر محرک: مصرف کوکائین یا مت آمفتامین ها، که از دلایل اصلی اورژانس فشار خون در جوانان هستند و می توانند باعث سکته مغزی یا حمله قلبی شوند.
آپنه خواب و کمبود اکسیژن
آپنه انسدادی خواب (Obstructive Sleep Apnea) وضعیتی است که در آن تنفس فرد در طول شب بارها متوقف می شود. این اتفاق در پاسخ به کمبود اکسیژن حین هر توقف تنفس، بدن برای بیدار کردن فرد، آدرنالین ترشح می کند. این چرخه مکرر، باعث افزایش حاد فشار خون و ضربان قلب در شب می شود و به مرور زمان به فشار خون مزمن منجر می شود.
بحران های داخلی و بیماری های مزمن
این شرایط به طور ناگهانی می توانند باعث بدتر شدن فشار خون شوند:
- بیماری کلیوی: نارسایی حاد کلیه یا تشدید بیماری مزمن کلیوی می تواند باعث احتباس مایعات و نمک در بدن شده و به طور ناگهانی فشار خون را بالا ببرد.
- بحران تیروئید (تیروتوکسیکوز): افزایش ناگهانی و شدید هورمون های تیروئید (طوفان تیروئیدی) باعث تپش قلب شدید، افزایش فشار سیستولیک و تعریق می شود.
- بارداری (پره اکلامپسی): افزایش ناگهانی فشار خون در اواخر بارداری که می تواند برای مادر و جنین بسیار خطرناک باشد.
درمان فوری بالا رفتن ناگهانی فشار خون و ضربان قلب
اگر با افزایش ناگهانی فشار خون و ضربان قلب مواجه شدید، اقدامات زیر توصیه می شود:
- _آرامش خود را حفظ کنید: دراز بکشید یا بنشینید و از تکنیک های تنفس عمیق برای آرام کردن سیستم عصبی استفاده کنید.
- _فوراً با اورژانس تماس بگیرید: اگر فشار خون شما بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ میلی متر جیوه است و با علائمی مانند سردرد شدید، تاری دید یا درد قفسه سینه همراه است، به هیچ وجه تأخیر نکنید.
- _از مصرف کافئین و سیگار خودداری کنید.
- _داروهای خود را تغییر ندهید: هرگز بدون دستور پزشک، دوز داروهای فشار خون خود را کم یا زیاد نکنید.
نتیجه گیری
علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون و ضربان قلب طیف گسترده ای از دلایل را در بر می گیرد؛ از واکنش های طبیعی بدن به استرس و اضطراب گرفته تا شرایط جدی مانند فئوکروموسیتوم یا آسیب های عروقی. تشخیص دقیق، تنها از طریق ارزیابی پزشکی (آزمایش خون، نوار قلب، بررسی سابقه دارویی) ممکن است. مهم است که در صورت تجربه این حالت، از خود درمانی اجتناب کنید و سریعاً به یک متخصص قلب یا داخلی مراجعه نمایید.
