هنگامی که عضله قلب ملتهب میشود عارضه میوکاردیت رخ میدهد. به دلیل آسیب دیدن سلولها و تورم ایجاد شده، قلب نمیتواند بهدرستی پمپاژ کند. در این صورت فرد دچار بیماری میوکاردیت شده است. دکتر آرزو خسروی متخصص قلب در تهران و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی در ادامه درباره این بیماری قلبی بیشتر توضیح میدهند.
بعد از یک عفونت ویروسی، تنگی نفس یا خستگی غیرعادی دارید؟
میوکاردیت اغلب با سرماخوردگی اشتباه میشود؛ دکتر خسروی با اکو و نوار قلب مشخص میکند قلب درگیر شده یا نه.
میوکاردیت چیست؟
میوکاردیوم، دیواره عضلانی قلب یا همان عضله قلب است. با منقبض شدن این عضله، خون از قلب پمپاژ میشود و با برگشتن خون به قلب این عضله دوباره شل (ریلکس) میشود. غشای خارجی صاف میوکاردیوم را اپیکاردیوم مینامند. پوشش داخلی آن آندوکاردیوم نامیده میشود. میوکاردیت، التهاب میوکاردیوم است.
هنگامی که قلب ملتهب میشود، به دلیل تورم و آسیب رسیدن به سلولهایش نمیتواند خون را پمپاژ کند. اگر سیستم ایمنی بدن شما برای مقابله با التهاب ایجاد شده شروع به تولید و ارسال آنتیبادی کند، ممکن است عضله قلب حتی آسیب بیشتری هم ببیند. گاهی اوقات، آنتیبادیهای تولید شده برای مقابله با التهاب، به بافتهای قلب حمله میکنند. اگر سلولهای عضله قلب بیش از حد آسیب ببیند، عضله قلب ضعیف میشود.
در برخی موارد، این روند خیلی سریع اتفاق میافتد و منجر به نارسایی قلبی یا حتی مرگ ناگهانی میشود. در اکثر مواقع، قلب سعی میکند با تغییر دادن سلولهای آسیبدیده یا مردهی عضله قلب به بافت اسکار، خود را بهبود بخشد.
بافت اسکار مانند بافت عضله قلب نیست زیرا منقبض نمیشود و نمیتواند به پمپاژ قلب کمک کند. اگر میزان بافت اسکار تشکیلشده در قلب زیاد باشد، میتواند منجر به نارسایی احتقانی قلب یا کاردیومیوپاتی متسع (گسترده) شود. برای آشنایی با نشانههای ضعف قلب مقالهی نشانههای قلب ضعیف را بخوانید.
انواع میوکاردیت
میوکاردیت بسته به شدت و مدت بیماری انواع مختلفی دارد که شناخت آنها به درک بهتر روند درمان کمک میکند:
| نوع | توضیح |
|---|---|
| میوکاردیت حاد | شروع ناگهانی، اغلب بعد از عفونت ویروسی؛ علائم بهسرعت ظاهر و در بسیاری موارد بدون عارضهی بلندمدت برطرف میشود. |
| میوکاردیت مزمن | درمان طولانیتر میشود یا علائم دوباره برمیگردند؛ اغلب با اختلالات خودایمنی مرتبط است. |
| میوکاردیت لنفوسیتی | نوع نادر که در آن گلبولهای سفید وارد عضله قلب میشوند و التهاب ایجاد میکنند؛ گاهی نیازمند بستری است. |
علت بروز میوکاردیت
میوکاردیت یک بیماری نادر است. التهاب عضله قلب ممکن است در اثر موارد زیر ایجاد شود:
- یک عفونت ویروسی، باکتریایی و یا قارچی
- تب روماتیسمی، که در صورتی رخ میدهد که حمله آنتیبادیهایی که بدن شما برای مقابله با عفونت استرپتوکوکی تولید و ارسال کرده است، بهجای حمله به عفونت به بافتهای مفاصل یا قلب شما حمله کند (بیشتر بخوانید: تفاوت روماتیسم قلبی و مفصلی)
- مسمومیت دارویی یا شیمیایی
- بیماریهای بافت همبند، مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی)
میوکاردیت و کرونا (کووید-۱۹)
ویروس کرونا یکی از علتهای ویروسی میوکاردیت است و در برخی افراد پس از ابتلا به کووید-۱۹ التهاب عضله قلب دیده شده است. علائم معمولاً یک تا دو هفته پس از عفونت ویروسی ظاهر میشوند، چون این خودِ واکنش بیشازحد سیستم ایمنی به ویروس است که التهاب ایجاد میکند. درمان میوکاردیت ناشی از کرونا بیشتر حمایتی است و شامل کنترل التهاب و علائم قلبی میشود. اگر پس از دورهی کرونا دچار تنگی نفس، تپش قلب یا درد قفسه سینه شدید، بررسی قلبی ضروری است.
علائم بیماری میوکاردیت
- ممکن است در موارد خفیف، هیچ علائمی نداشته باشید.
- ممکن است تب کنید و یا در قفسه سینه خود احساس درد داشته باشید و یا حس خستگی مفرط داشته باشید، بهصورتی که تصور کنید دچار سرماخوردگی یا آنفولانزا شدهاید.
- در برخی از افراد، ضربان قلب نامنظم (آریتمی) و یا مشکل در تنفس نیز مشاهده شده است.
- در اکثر مواقع، اگر خفیف باشد بدون هیچگونه آسیب دائمی از بین میرود.
- در رابطه با موارد جدی، تا زمانی که علائم نارسایی قلبی نداشته باشید، تشخیص داده نمیشوند.
- گاهی پیش میآید که موارد حاد بیماری نیز خودبهخود از بین بروند، ولی در اکثر مواقع میوکاردیت قلبی باعث بهوجود آمدن آسیبهای مداوم و برگشتناپذیر به عضلهی قلب میشود.
⚠️ نکتهی مهم: چون علائم میوکاردیت شبیه سرماخوردگی و آنفلوانزاست، بسیاری از بیماران آن را جدی نمیگیرند. اگر بعد از یک بیماری ویروسی، تنگی نفس، تپش قلب یا خستگی غیرعادی داشتید، حتماً قلبتان بررسی شود.
میوکاردیت در کودکان
میوکاردیت در کودکان معمولاً با علائم شدیدتر و سریعتری نسبت به بزرگسالان بروز میکند، مانند نارسایی قلبی، اختلال ریتم و در موارد شدید شوک قلبی. چون سیستم ایمنی کودکان ضعیفتر است، تشخیص و درمان بهموقع اهمیت بیشتری دارد. علائم هشدار در کودکان شامل رنگپریدگی، بیقراری، کماشتهایی، تنفس تند، خستگی غیرعادی و درد قفسه سینه است. مشاهدهی این علائم پس از یک عفونت ویروسی نیازمند بررسی فوری قلبی است.
تشخیص میوکاردیت در مطب دکتر آرزو خسروی
تشخیص این بیماری بسیار سخت است، چرا که علائم این بیماری میتواند به بسیاری از بیماریهای دیگر شباهت داشته باشد. اگر علائم شما شش ماه پس از تشخیص عفونت در بدن شما بهبود پیدا نکرد، ممکن است پزشک به میوکاردیت مشکوک شود. برای تأیید تشخیص این بیماری ممکن است از چند آزمایش مختلف استفاده شود:
با استفاده از استتوسکوپ
پزشکان میتوانند ضربان قلب سریع (که تاکیکاردی نامیده میشود) را با استفاده از استتوسکوپ بشنوند و مورد بررسی قرار دهند.
آزمایش خون
با آزمایش خون میتوان عفونتهای موجود و یا علائم التهاب را در بدن مورد بررسی قرار داد.
تصاویر اشعه ایکس
پزشک میتواند با استفاده از تصاویر اشعهی ایکس از قفسه سینه، تجمع مایعات در ریه (ادم ریوی) را مورد بررسی قرار دهد. ادم ریوی یکی از نشانههای نارسایی قلبی است.
نوار قلب یا ECG
الکتروکاردیوگرافی (نوار قلب یا EKG) به پزشکان کمک میکند تا در مورد ریتم قلب و اندازه و عملکرد حجرههای قلبی شما اطلاعات بیشتری کسب کنند.
اکوکاردیوگرافی
با استفاده از اکوکاردیوگرافی، پزشک میتواند حرکت دیواره قلب و اندازه کلی قلب را مشاهده کند و آن را مورد بررسی قرار دهد. اکو بدون درد و بدون اشعه است و یکی از مهمترین ابزارهای تشخیص میوکاردیت به شمار میرود. برای آشنایی با نحوه انجام اکوکاردیوگرافی تخصصی قلب در مطب دکتر آرزو خسروی و دیدن فیلم اکو قلب روی تصویر زیر کلیک کنید.
بیوپسی اندومیوکاردیال
در این آزمایش، ابتدا نمونه کوچکی از عضله قلب را با استفاده از دستگاه خاصی خارج میکنند. به این روش بیوپسی اندومیوکاردیال گفته میشود. سپس برای بررسی علائم عفونتی، نمونه تهیهشده مورد آزمایش قرار میگیرد.
تشخیص میوکاردیت نیاز به اکو و نوار قلب دارد.
دکتر خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، اکو را شخصاً انجام میدهد و نتیجه در همان جلسه مشخص میشود.
درمان و قرصهای میوکاردیت
- این بیماری با استفاده از داروهای مسکن و داروهای ضدالتهاب درمان میشود.
- چنانچه بخشی از بیماری دیگری باشد (مانند آرتریت روماتوئید)، با درمان آن بیماری، این عارضه قلبی نیز درمان خواهد شد.
- چنانچه ناشی از عفونت باکتریایی باشد، پزشک داروهای آنتیبیوتیکی تجویز خواهد کرد.
- در برخی موارد نیز از داروهایی مانند دیورتیکها (ادرارآور)، دیژیتال، مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) و آنژیوتانسین استفاده میشود.
- استفاده از مسدودکنندههای گیرنده II یا گشادکنندههای عروق ممکن است برای کمک به پمپاژ قلب در حین بهبودی تجویز شود.
- برای بیمارانی که آریتمی دارند، ممکن است داروهای ضد آریتمی تجویز شود.
- چنانچه آسیب زیادی به قلب وارد نکرده باشد، برای درمان آن کافی است که داروهای تجویزشده توسط پزشک متخصص قلب و عروق را بهصورت مرتب مصرف کنید و قرار ملاقاتهای بعدی با پزشک خود را بهصورت مرتب پیگیری کنید.
- سایر بیمارانی که قلب آنها آسیب بیشتری دیده است، ممکن است لازم باشد برخی از فعالیتهای خود را محدود کرده و بسیاری از داروها را تا پایان عمر خود مصرف کنند.
- برای بیمارانی که در اثر این بیماری آسیب بسیار شدیدی به قلب آنها وارد شده است، ممکن است پیوند قلب لازم باشد.
طول درمان و دورهی نقاهت میوکاردیت
مدت درمان میوکاردیت به شدت بیماری و علت آن بستگی دارد. در موارد خفیف و ویروسی، بیماری اغلب طی چند هفته تا چند ماه با استراحت و کنترل علائم بهبود مییابد. در موارد شدیدتر، درمان ممکن است ماهها طول بکشد و بیمار باید فعالیت بدنی سنگین را محدود کند تا فشار روی قلب کاهش یابد.
نکتهی مهم دورهی نقاهت، پرهیز از ورزش سنگین است؛ فعالیت شدید در زمان التهاب عضله قلب میتواند خطرناک باشد. پیگیری منظم با متخصص قلب و انجام اکوی کنترلی برای اطمینان از بازگشت عملکرد قلب ضروری است.
چه زمانی میوکاردیت اورژانسی است؟
میوکاردیت میتواند در موارد نادر بهسرعت پیشرفت کند. با هر یک از علائم زیر بدون معطلی به اورژانس مراجعه کنید:
🔴 فوریت پزشکی: درد فشارندهی قفسه سینه، تنگی نفس شدید و ناگهانی، تپش قلب نامنظم و تند، تورم شدید پاها، یا احساس غش و افت هوشیاری. اینها میتوانند نشانهی نارسایی حاد قلب باشند و نیاز به مراقبت فوری دارند.
سوالات متداول
۱- آیا میوکاردیت خودبهخود خوب میشود؟
در بسیاری از موارد خفیف و ویروسی، میوکاردیت بدون آسیب دائمی و طی چند هفته بهبود مییابد. اما نمیتوان از قبل مطمئن بود که کدام مورد خفیف است؛ به همین دلیل بررسی قلبی برای رد کردن آسیب جدی ضروری است.
۲- میوکاردیت با چه قرص و دارویی درمان میشود؟
بسته به علت، از داروهای ضدالتهاب، آنتیبیوتیک (در عفونت باکتریایی)، مهارکنندههای ACE، بتابلاکرها، ادرارآورها و داروهای ضد آریتمی استفاده میشود. نوع و دوز دارو حتماً باید توسط متخصص قلب تعیین شود.
۳- تفاوت میوکاردیت با سکته قلبی چیست؟
هر دو میتوانند درد قفسه سینه و تنگی نفس ایجاد کنند، اما سکته قلبی ناشی از انسداد عروق کرونر است، در حالی که میوکاردیت التهاب خودِ عضله قلب است و اغلب پس از یک عفونت ویروسی رخ میدهد. تشخیص افتراقی با اکو، نوار قلب و آزمایش خون انجام میشود.
۴- آیا با میوکاردیت میتوان ورزش کرد؟
خیر. در دورهی التهاب و نقاهت، ورزش سنگین میتواند خطرناک باشد و به عضله قلب آسیب بزند. زمان بازگشت به فعالیت را فقط متخصص قلب پس از اکوی کنترلی تعیین میکند.
متخصص قلب برای تشخیص و درمان میوکاردیت
دکتر آرزو خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی و متخصص قلب و عروق، عضو انجمن اکوکاردیوگرافی ایران، اروپا و آمریکا، با تجهیزات پیشرفتهی تصویربرداری قلبی آمادهی بررسی دقیق التهاب عضله قلب است. نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و تستهای لازم در مطب انجام میشود تا علت و شدت بیماری مشخص و درمان مناسب آغاز شود. برای انتخاب پزشک میتوانید صفحهی متخصص قلب در تهران را ببینید.
نگران التهاب عضله قلب هستید؟
برای تشخیص دقیق و اطمینان از سلامت قلب، با دکتر خسروی در ارتباط باشید.
📍 تهران، ولیعصر، نرسیده به توانیر، بنبست بخشندگان، مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱
