لخته های خون، توده های نیمه جامد خون هستند که در قلب و وريدها یا شریان ها تشکیل می شوند. لخته خون ممکن است ثابت باشد (به عنوان ترومبوز شناخته می شود) و جریان خون را مسدود کند و یا ممکن است آزاد (به عنوان آمبولی شناخته مى شود) و در بدن جابه جا شود.
نگران لخته خون یا گرفتگی رگ قلب هستید؟
دکتر خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی، با اکو و نوار قلب وضعیت قلب و ریسک لخته را بررسی میکند.
لخته خون در قلب چیست و چرا ایجاد میشود؟
لخته خون در قلب زمانی ایجاد میشود که پلاکهای چربی (آتروسکلروز) در دیوارهی شریانهای کرونری پاره شوند و پلاکتها و فاکتورهای انعقادی روی محل پارگی جمع شوند. این لخته میتواند ظرف چند دقیقه شریان را کاملاً مسدود کند و خونرسانی به بخشی از عضلهی قلب را قطع کند — این همان حملهی قلبی (انفارکتوس میوکارد) است.
علاوه بر شریانهای کرونری، لخته خون ممکن است داخل حفرههای قلب (دهلیز یا بطن) هم تشکیل شود. شایعترین نوع آن، لخته در دهلیز چپ در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی (آریتمی قلبی) است. این لخته اگر از قلب خارج شود و به مغز برسد، سکتهی مغزی ایجاد میکند.
عوامل خطر اصلی تشکیل لخته در قلب:
- بیماری عروق کرونر (گرفتگی رگ قلب) و سابقهی سکتهی قلبی
- فیبریلاسیون دهلیزی (نامنظمی ضربان قلب)
- نارسایی قلبی با کاهش عملکرد بطن چپ
- دریچههای مصنوعی قلب
- دیابت، فشارخون بالا، چربی خون بالا و سیگار
علائم لخته خون در قلب چیست؟
برخی افراد در معرض خطر بیشتری برای ایجاد لخته خون در قلب و عروق بدن خود هستند. عواملی که خطر ابتلا به لخته شدن خون در قلب و عروق را افزایش می دهند عبارتند از :
- مصرف داروهای ضد بارداری خوراکی
- بی تحرکی، به عنوان مثال، بسترى طولانی مدت در بیمارستان
- چاقی
- سیگار کشیدن
- سن بالای 60 سال
- سابقه خانوادگی لخته خون
- باردارى
- سرطان های خاص
- تروما
- بیماری های التهابی مزمن
- دیابت
- عوارض بالا بودن inr
بیشتر بدانید: علائم گرفتگی رگ قلب در زنان
درمان قطعی لخته خون در قلب
آیا لخته خون در قلب درمان دارد؟ بله — و درمان آن بسته به نوع و محل لخته متفاوت است:
۱. آنژیوپلاستی اورژانسی (PCI) — برای حملهی قلبی
اگر لخته در شریان کرونری باشد و حملهی قلبی ایجاد کرده باشد، درمان انتخابی آنژیوپلاستی اورژانسی است. در این روش یک کاتتر (لولهی نازک) از طریق مچ دست یا کشالهی ران وارد شریان قلب میشود، لخته با بالون باز میشود و معمولاً یک استنت (فنر فلزی) گذاشته میشود تا شریان باز بماند. این روش اگر در ۹۰ دقیقهی اول بعد از شروع درد انجام شود، بیشترین اثربخشی را دارد.
۲. داروهای ترومبولیتیک (لختهشکن) — وقتی آنژیوپلاستی در دسترس نیست
در بیمارستانهایی که امکان آنژیوپلاستی اورژانسی وجود ندارد، داروهای ترومبولیتیک (مثل استرپتوکیناز یا آلتپلاز) بهصورت تزریقی داده میشوند. این داروها لخته را حل میکنند اما خطر خونریزی دارند و اثربخشیشان از آنژیوپلاستی کمتر است.
۳. داروهای ضدلخته نگهدارنده — بعد از درمان اولیه
بعد از باز شدن شریان، بیمار باید داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد مصرف کند تا لختهی جدید تشکیل نشود:
- آسپیرین: تقریباً همهی بیماران قلبی بعد از حمله باید آسپیرین روزانه مصرف کنند (مادامالعمر).
- کلوپیدوگرل (پلاویکس) یا تیکاگرلول: معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه بعد از استنتگذاری همراه آسپیرین مصرف میشود.
- ریوارکسابان (اکسابین) یا وارفارین: در بیماران با فیبریلاسیون دهلیزی یا لخته داخل حفرهی قلب، برای پیشگیری از سکته مغزی تجویز میشود.
- هپارین: در فاز حاد بیمارستانی برای جلوگیری از گسترش لخته استفاده میشود.
۴. جراحی بایپس — در موارد گرفتگی شدید چند رگ
اگر چند شریان کرونری بهطور شدید گرفته باشند و آنژیوپلاستی امکانپذیر نباشد، جراحی بایپس عروق کرونر (CABG) انجام میشود. در این عمل، از رگهای سالم بدن (معمولاً از پا یا سینه) برای دور زدن محل انسداد استفاده میشود.
میخواهید از سلامت قلب و ریسک لخته مطمئن شوید؟ اکوی تخصصی و نوار قلب در مطب دکتر خسروی انجام میشود و نتیجه در همان جلسه مشخص میشود.
آیا لخته خون در قلب خطرناک و کشنده است؟
لخته خون در قلب یکی از جدیترین وضعیتهای قلبی است و در صورت درماننشدن میتواند کشنده باشد. خطر اصلی زمانی است که لخته یک شریان کرونری را کاملاً مسدود کند و باعث حملهی قلبی شود، یا از حفرهی قلب کنده شده و به مغز برسد و سکتهی مغزی ایجاد کند. با این حال، میزان خطر کاملاً به سرعت تشخیص و درمان بستگی دارد.
نکتهی حیاتی این است که در حملهی قلبی ناشی از لخته، هر دقیقه اهمیت دارد؛ اگر شریان مسدود در ۹۰ دقیقهی اول با آنژیوپلاستی باز شود، بخش بزرگی از عضلهی قلب نجات مییابد و پیشآگهی بسیار بهتر میشود. به همین دلیل شناختن علائم هشدار و مراجعهی فوری، تفاوت بین یک درمان موفق و یک عارضهی جدی را میسازد.
🔴 فوریت پزشکی: درد فشارندهی قفسه سینه بیش از چند دقیقه، همراه با تعریق سرد، تنگی نفس ناگهانی یا تیر کشیدن به بازوی چپ و فک، میتواند نشانهی حملهی قلبی ناشی از لخته باشد. بدون معطلی با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
افراد در معرض خطر لخته خون در قلب و عروق باید از علائم و نشانه هاى مربوط به آن آگاه باشند. طبق اعلام انجمن لخته خون آمریکا، علائم بسته به نوع لخته خون متفاوت است.
تفاوت لخته خون وریدی و شریانی (قلبی)
بسیاری از بیماران لختهی وریدی (DVT) و لختهی شریانی (قلبی/مغزی) را یکی میدانند، در حالی که علت، علائم و درمانشان کاملاً متفاوت است:
- لختهی وریدی (DVT/آمبولی ریه): در وریدهای عمقی (معمولاً پا) ایجاد میشود. علت اصلی بیتحرکی طولانی، جراحی، بارداری و اختلالات انعقادی. درمان اصلی با داروهای ضدانعقاد (هپارین، وارفارین، ریوارکسابان).
- لختهی شریانی (قلب/مغز): روی پلاکهای آتروسکلروز در شریانها تشکیل میشود. علت اصلی چربی خون بالا، فشارخون، دیابت و سیگار. درمان اصلی با آنژیوپلاستی + داروهای ضدپلاکت (آسپیرین، پلاویکس).
چرا این تفاوت مهم است؟ چون داروهای هر کدام متفاوت است. مصرف خودسرانهی داروی ضدلخته بدون تشخیص نوع لخته، میتواند خطرناک باشد.
تشخیص لخته خون در قلب
روند تشخیصی بسته به محل لخته مشکوک، می تواند متفاوت باشد. دکتر قلب ممکن است در مورد علائم فرد سؤال کند و معاینه فيزيكى انجام دهد. برخی آزمایشات معمول شامل موارد زیر است:
- سونوگرافی که پزشکان به طور معمول از آن برای تشخیص ترومبوز وريد عمقى استفاده می کنند.
- ونوگرافی که از یک رنگ حاجب برای نشان دادن جریان خون در وريد ها استفاده می کند.
- اسکن ام آر آى
- آنژیوگرافى
برای آشنایی با روش آنژیوگرافی و باید و نبایدهای آن روی آنژیوگرافی قلب کلیک کنید.
-پزشکان ممکن است از سى تى آنژیوگرافی برای بررسی لخته های سر، گردن، قفسه سینه یا شکم استفاده کنند. این تست شامل تزریق ماده حاجب در خون و تصویربرداری برای نشان دادن جریان خون و آشکار ساختن لخته ها است.
– پزشک ممکن است عکس قفسه سینه را درخواست کند تا دیگر علل احتمالی علائم مشابه آمبولی ریوی مانند ذات الریه را رد کند.
پيشگیری از ایجاد لخته خون
برخی داروهای خاص مانند رقیق کننده هاى خون می توانند به درمان لخته خون کمک و از ایجاد لخته های جديد پيشگیری کنند. استفاده از جوراب های واريس نیز یک اقدام پیشگیرانه ی مفید است.
اگر چه همه لخته های خون قابل اجتناب نیستند، اما فرد می تواند برای پیشگیری از آن ها قدم هایی بردارد. این اقدامات شامل موارد زیر است:
- فعال ماندن و پیروی از یک برنامه ورزشى
- پوشیدن جوراب های واريس به طور منظم
- محدود کردن مصرف نمک در رژیم غذایی تا حد امکان
- عوض كردن موقعیت به طور مرتب در هنگام ثابت ماندن برای مدت طولانی
- از نشستن یا ایستادن بیش از 1 ساعت در يك وضعيت خودداری کنید.
- مصرف تمام داروها مطابق دستور پزشك معالج
- از قرار دادن بالشت در زیر زانو خودداری کنید.
- از گذاشتن پاها روى هم خودداری کنید.
- جلوگیری از ضربه به و آسیب دیدگی پاها
- در هنگام استراحت، پاها را 6 اینچ بالاتر از قلب بگذاريد.
عوارض لخته خون در قلب
لخته شدن خون در قلب یا عروق بدن می تواند باعث مشکلات جدی پزشکی شود. اگر لخته خون كنده شود، می تواند به سمت ریه ها، قلب یا مغز حرکت کند و جریان خون به این اندام های حیاتی را مسدود کند. ممکن است فرد دچار سکته مغزی یا حمله قلبی شود. سایر عوارض:
- ترومبوز یا انسداد مانند ترومبوز وريد عمقى یا ترومبوز ورید مغزی (CVT) ، که هنگام تشکیل لخته در مغز رخ می دهد
- آمبولی ریوی
- ترومبوآمبولی وریدی
ايجاد لخته های خون در بارداری به دليل تحرك كم، معمول است. اگر لخته خون در دوران بارداری ايجاد شود، می تواند منجر به عوارضی مانند موارد زير شود: 👈 علت تشکیل لخته خون در بارداری چیست؟
-نارسایی جفت به این معنی که جفت مواد مغذی و اکسیژن کافی به جنین نمی رساند.
-لخته خون در جفت که می تواند به جنین آسیب برساند.
-محدودیت رشد داخل رحمی که مانع رشد مناسب جنین می شود.
لخته های خون تقریباً در هر نقطه از وريد ها یا شریان ها ایجاد می شوند. در صورت ايجاد می توانند منجر به عوارضی مانند حمله قلبی و سکته مغزی شوند. افراد باید از عوامل خطر خود برای ایجاد لخته خونی آگاهی داشته باشند که می تواند شامل چاقی، بى تحركى طولانی مدت و بارداری باشد. افراد اگر علائمی را تجربه کنند که ممکن است ناشی از لخته خون باشد حتما باید به متخصص قلب و عروق مراجعه کنند.
متخصص قلب برای بررسی لخته خون و سلامت قلب
دکتر آرزو خسروی، فلوشیپ اکوکاردیوگرافی و متخصص قلب و عروق، عضو انجمن اکوکاردیوگرافی ایران، اروپا و آمریکا، با تجهیزات پیشرفتهی قلبی آمادهی بررسی ریسک لخته، گرفتگی عروق و سلامت عملکرد قلب است. نوار قلب و اکوکاردیوگرافی در مطب انجام میشود تا وضعیت قلب دقیق ارزیابی شود.
نگران قلبتان هستید؟
برای بررسی دقیق و اطمینان از سلامت قلب، با دکتر خسروی در ارتباط باشید.
📍 تهران، ولیعصر، نرسیده به توانیر، بنبست بخشندگان، مدیکو سنتر، طبقه ۷، واحد ۷۰۱
سوالات متداول
۱-آیا لخته خون در قلب در جوانان هم رخ میدهد؟
هرچند نادرتر، بله. حملهی قلبی در افراد زیر ۴۰ سال معمولاً ناشی از اختلالات انعقادی ارثی، مصرف مواد مخدر (بهویژه کوکائین)، التهاب عروق کرونر (واسکولیت) یا استرس شدید ناگهانی است. هر جوانی با درد شدید قفسه سینه، تعریق سرد و تنگی نفس باید جدی گرفته شود و فوری به اورژانس مراجعه کند.
۲-تفاوت علائم لخته قلب در زنان و مردان چیست؟
مردان معمولاً درد شدید فشاری قفسه سینه و تیرکشیدن به بازوی چپ دارند. اما زنان ممکن است علائم غیرمعمول داشته باشند: خستگی شدید بدون دلیل، تنگی نفس بدون درد سینه، درد بین دو کتف، حالت تهوع یا درد فک. همین تفاوت باعث میشود حملهی قلبی در زنان دیرتر تشخیص داده شود و عوارض بیشتری داشته باشد.
۳-آیا استرس باعث لخته خون در قلب میشود؟
استرس مستقیماً لخته نمیسازد، اما از طریق بالا بردن ناگهانی فشارخون، ضربان قلب و ترشح هورمونهای استرسی (آدرنالین و کورتیزول) میتواند یک پلاک آتروسکلروز ناپایدار را پاره کند و لختهسازی حاد و حملهی قلبی را تحریک کند. به همین دلیل مدیریت استرس بخشی از پیشگیری از بیماری قلبی محسوب میشود.
۴-آیا لخته خون در قلب ارثی است؟
خود لخته ارثی نیست، اما عوامل زمینهساز آن میتوانند ارثی باشند. اختلالات انعقادی ژنتیکی (مثل فاکتور V لیدن یا کمبود پروتئین C و S) و سابقهی خانوادگی بیماری زودرس قلبی (سکته قلبی در بستگان درجه اول زیر ۵۵ سال) خطر لختهسازی را افزایش میدهند. اگر سابقهی خانوادگی دارید، آزمایشهای غربالگری قلبی زودتر توصیه میشود.
۵-آیا پرواز طولانی خطر لخته خون در قلب را افزایش میدهد؟
پرواز طولانی بیشتر خطر لختهی وریدی (DVT) را افزایش میدهد تا لختهی شریانی قلب. اما در افرادی که از قبل بیماری عروق کرونر دارند، بیتحرکی طولانی و کمآبی بدن در پرواز میتواند خطر حوادث قلبی را بالا ببرد. نوشیدن آب کافی، حرکت دادن پاها و ایستادن هر ۱ تا ۲ ساعت توصیه میشود.
۶-آیا مصرف قهوه برای افرادی که لخته قلبی داشتهاند ضرر دارد؟
قهوه در حد متعادل (۱ تا ۳ فنجان در روز) برای بیشتر بیماران قلبی بیخطر است و برخی مطالعات حتی اثر محافظتی آن را نشان دادهاند. اما مصرف زیاد کافئین (بالای ۵ فنجان) میتواند تپش قلب و آریتمی ایجاد کند که در بیماران با فیبریلاسیون دهلیزی خطرناک است. با پزشکتان مشورت کنید.
۷-بعد از درمان لخته قلب، چه زمانی میتوان ورزش کرد؟
بعد از حملهی قلبی و آنژیوپلاستی، معمولاً ۲ تا ۴ هفته بعد با برنامهی بازتوانی قلبی (Cardiac Rehab) ورزش تحت نظر شروع میشود. پیادهروی آرام از هفتهی اول مجاز است. ورزشهای سنگین (دویدن، وزنه) معمولاً بعد از ۶ تا ۸ هفته و با تأیید پزشک و نتیجهی تست ورزش شروع میشوند.
