سوالی که بسیاری از بیماران می پرسند این است که فشار خون نرمال در سنین مختلف چه مقدار می باشد. در این مقاله در ارتباط با این موضوع صحبت شده است.
چگونه اعداد فشار خون را بخوانیم
اعداد فشار خون شامل دو عدد هستند: فشار سیستولی و فشار دیاستولی.
فشار سیستولی: عدد بالایی که فشار در شریانها را هنگام تپش قلب اندازهگیری میکند.
فشار دیاستولی: عدد پایینی که فشار در شریانها را هنگام استراحت قلب بین تپشها نشان میدهد.
فشار خون بالا چیست؟
فشار خون بالا یا هایپرتانسیون زمانی رخ میدهد که نیروی خون وارد بر دیواره شریانها به طور مداوم زیاد باشد. این وضعیت فشار اضافی بر قلب و رگهای خونی وارد میکند و خطر بروز مشکلات جدی مانند بیماری قلبی، سکته مغزی و بیماری کلیوی را افزایش میدهد. به فشار خون بالا اغلب “قاتل خاموش” گفته میشود چون در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است اما به تدریج به اندامهای حیاتی آسیب میرساند.
علائم فشار خون بالا
اگرچه فشار خون بالا ممکن است در ابتدا علامت خاصی نداشته باشد، برخی افراد ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- سردرد: سردردهای مکرر، بهخصوص در پشت سر، گاهی میتواند نشانه فشار خون بالا باشد.
- تنگی نفس: مشکل در تنفس یا نفستنگی، به ویژه هنگام فعالیت بدنی.
- خونریزی بینی: اگرچه نادر است، خونریزی مکرر بینی گاهی میتواند نشانه فشار خون بالا باشد.
- سرگیجه یا سبکی سر: احساس سرگیجه، به خصوص هنگام ایستادن سریع.
- درد قفسه سینه: درد یا فشار در قفسه سینه در موارد شدید که میتواند نشاندهنده فشار روی قلب باشد.
- تغییرات دید: تاری دید یا مشکلات بینایی ممکن است وقتی فشار خون بالا به رگهای خونی چشمها آسیب میزند، ایجاد شود.
مهم است بدانید این علائم ممکن است به دلایل دیگر نیز به وجود بیایند، بنابراین نباید فقط به آنها برای تشخیص تکیه کرد. بررسی منظم فشار خون به ویژه اگر عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی، چاقی، کمتحرکی یا رژیم غذایی پرنمک دارید، ضروری است.
اگر هر یک از این علائم را دارید یا فشار خون شما به طور مداوم در محدوده بالا یا پرخطر است، باید سریعاً با پزشک مشورت کنید. تشخیص و کنترل زودهنگام فشار خون بالا میتواند خطر عوارض را به طور قابل توجهی کاهش داده و سلامت قلبی-عروقی شما را بهبود بخشد. پزشک ممکن است تغییرات سبک زندگی، دارو یا ترکیبی از هر دو را برای کاهش فشار خون و حفظ سلامت بلندمدت شما توصیه کند.
فشار خون پایین چیست؟
فشار خون پایین یا هیپوتانسیون زمانی رخ میدهد که فشار خون شما از حد نرمال کمتر شود و در نتیجه قلب نتواند خون را به طور مؤثر به اندامها و بافتهای بدن پمپاژ کند. هرچند فشار خون پایین همیشه نگرانکننده نیست، اما اگر به طور قابل توجهی کاهش یابد یا موجب کاهش جریان خون به اندامهای حیاتی مانند مغز شود، میتواند باعث بروز علائم و عوارض شود.
علائم فشار خون پایین
علائم فشار خون پایین بسته به شدت و علت آن متفاوت است. علائم رایج عبارتند از:
- سرگیجه یا سبکی سر: احساس ضعف، سرگیجه یا سبکی سر، مخصوصاً هنگام ایستادن سریع از حالت نشسته یا دراز کشیده.
- غش کردن: بروز ناگهانی غش یا سنکوپ، به خصوص اگر فشار خون به سرعت و به شدت کاهش یابد.
- تاری دید: کاهش موقت دید یا تاری دید به دلیل کاهش جریان خون به چشمها.
- حالت تهوع: احساس تهوع یا ضعف و خستگی ممکن است همراه با فشار خون پایین باشد.
- خستگی: احساس خستگی مداوم یا کمبود انرژی حتی پس از استراحت کافی.
- کاهش تمرکز: مشکل در تمرکز یا گیجی که ناشی از دریافت ناکافی خون به مغز است.
علل فشار خون پایین
فشار خون پایین میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود، از جمله کمآبی بدن، مشکلات قلبی، اختلالات غدد درونریز (مانند نارسایی غدد فوق کلیوی یا اختلالات تیروئید)، کمبودهای تغذیهای (مثل کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید)، استراحت طولانی مدت در بستر یا مصرف برخی داروها. در برخی موارد، فشار خون پایین میتواند نشانه یک بیماری زمینهای باشد که نیاز به درمان دارد.
اگر علائم فشار خون پایین را تجربه میکنید، بهویژه اگر این علائم مکرر یا شدید باشند، مهم است که با یک متخصص بهداشت و درمان مشورت کنید. پزشک میتواند علت زمینهای فشار خون پایین شما را تشخیص دهد و گزینههای درمانی مناسب را توصیه کند. درمان ممکن است شامل درمان بیماری زمینهای، تنظیم داروها، افزایش مصرف مایعات، استفاده از جورابهای فشاری یا تغییرات سبک زندگی برای کنترل علائم و بهبود تنظیم فشار خون باشد.
دستهبندیهای فشار خون
فشار خون نیرویی است که خون بر دیوارههای شریانها وارد میکند وقتی قلب خون را در سراسر بدن پمپاژ میکند. این فشار بر حسب میلیمتر جیوه (mmHg) اندازهگیری میشود و به صورت دو عدد ثبت میشود: فشار سیستولی (فشار هنگام تپش قلب) بر فشار دیاستولی (فشار هنگام استراحت قلب بین تپشها).
فشار خون در دستهبندیهای مختلفی قرار میگیرد تا به شناسایی خطرات احتمالی سلامتی کمک کرده و مدیریت مناسب را هدایت کند:
دسته بندی فشار خون | فشار سیستولیک (میلیمتر جیوه) | دیاستولیک (میلیمتر جیوه) | توضیحات |
فشار خون طبیعی | کمتر از ۱۲۰ | کمتر از ۸۰ | قلب شما به خوبی کار میکند و شریانهای شما تحت فشار سالمی هستند. |
فشار خون بالا | ۱۲۰-۱۲۹ | کمتر از ۸۰ | نشان میدهد که اگر با تغییر سبک زندگی مدیریت نشود، ممکن است در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا باشید. |
فشار خون بالا مرحله ۱ | ۱۳۰-۱۳۹ | ۸۰-۸۹ | نشان دهنده فشار خون کمی بالا است. تغییرات سبک زندگی مانند رژیم غذایی و ورزش معمولاً در این مرحله توصیه میشود. |
فشار خون بالا مرحله ۲ | ۱۴۰ یا بالاتر | ۹۰ یا بالاتر | نشان دهنده فشار خون بالای شدیدتر است. مداخله پزشکی، از جمله داروها، ممکن است همراه با تغییر سبک زندگی ضروری باشد. |
بحران فشار خون بالا | ۱۸۰ یا بالاتر | ۱۲۰ یا بالاتر | نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد. این وضعیت میتواند منجر به عوارض شدیدی مانند حمله قلبی یا آسیب به اندامها شود. |
جداول فشار خون برای تمامی سنین
فشار خون نرمال در کودکان
در ذیل، جدول فشار خون نرمال برای کودکان و نوجوانان آورده شده است.
گروه سنی | فشار سیستولیک (میلیمتر جیوه) | دیاستولیک (میلیمتر جیوه) |
نوزادان تا ۱ ماه | ۶۰-۹۰ | ۲۰-۶۰ |
نوزادان | ۸۷-۱۰۵ | ۵۳-۶۶ |
کودکان نوپا | ۹۵-۱۰۵ | ۵۳-۶۶ |
پیشدبستانیها | ۹۵-۱۱۰ | ۵۶-۷۰ |
کودکان مدرسهای | ۹۷-۱۱۲ | ۶۸-۸۰ |
نوجوانان | ۱۱۲-۱۲۸ | ۶۶-۸۰ |
فشار خون نرمال در بزرگسالان
در ذیل میزان فشار خون نرمال برای هر سنین، در زمان بزرگسالی آورده شده است.
گروه سنی | زنان | مردان |
۱۸-۳۹ سال | 110 روی 68 | 119 روی 70 |
۴۰-۵۹ سال | 122 روی 74 | 124 روی 77 |
۶۰+ سال | 139 روی 68 | 133 روی 69 |
چگونه فشار خون را در خانه اندازهگیری کنیم
اندازهگیری فشار خون در خانه راهی مؤثر برای پیگیری سلامت قلب و عروق بین مراجعات به پزشک است.
1- دستگاه خودکار یا دیجیتال:
این دستگاهها بسیار ساده و راحت هستند و نیاز به تلاش کمی از طرف کاربر دارند. به صورت خودکار کاف را باد و خالی میکنند و اعداد فشار خون را روی صفحه دیجیتال نشان میدهند. به دلیل راحتی و دقت، برای اکثر افراد توصیه میشوند. برای استفاده، کاف را دور بازوی بالایی بپیچید، دکمه شروع را فشار دهید و دستگاه بقیه کارها را انجام میدهد. این دستگاهها برای افرادی که ممکن است در شنیدن یا خواندن اعداد آنالوگ مشکل داشته باشند مناسب است.
2- دستگاههای دستی یا آنروید:
این دستگاهها معمولاً ارزانتر از مدلهای دیجیتال هستند و بیشتر توسط متخصصان سلامت استفاده میشوند. قابل حمل بوده و نیاز به باتری ندارند. با یک بالون لاستیکی کاف را باد میکنید و فشار خون را از طریق یک گیج میخوانید. برای استفاده درست نیاز به مهارت و گوش دادن دقیق به صدای نبض از طریق گوشی پزشکی (آوسکولاسیون) دارید.
3- دستگاههای مچی:
کوچک و قابل حمل بوده و برای سفر مناسبند. کاف آنها دور مچ بسته میشود و استفاده از آن برای افرادی با بازوهای بزرگ یا مشکلات حرکتی راحتتر است.
اگر درست قرار نگیرند، ممکن است دقت کمتری نسبت به دستگاههای بازویی داشته باشند. رعایت دقیق دستورالعمل سازنده برای قرارگیری صحیح ضروری است.
4- دستگاههای انگشتی:
خیلی کوچک و قابل حمل بوده و روی انگشت قرار میگیرند. دقت آنها کمتر از دستگاههای بازویی یا مچی است و معمولاً برای استفاده روزمره توصیه نمیشوند. بیشتر برای اندازهگیریهای سریع و گاهبهگاه مناسباند.
نکات مهم برای اندازهگیری فشار خون در خانه
در ادامه نکات مهم برای اندازه گیری صحیح فشار خون آورده شده است.
آمادهسازی:
در مکانی آرام به مدت حداقل ۵ دقیقه بنشینید و راحت باشید. حداقل ۳۰ دقیقه قبل از اندازهگیری از مصرف کافئین، ورزش و سیگار کشیدن خودداری کنید زیرا این موارد فشار خون را موقتاً بالا میبرند.
وضعیت نشستن:
روی صندلی بنشینید، پاهایتان را صاف روی زمین قرار دهید و پشت خود را تکیه دهید. بازوی خود را روی سطحی صاف مانند میز قرار دهید، به طوری که بازوی بالایی همسطح قلب باشد.
بستن کاف:
کاف را دور بازوی بالایی لخت خود ببندید به طوری که لبه پایینی کاف حدود یک اینچ بالاتر از خم آرنج باشد و کاملاً محکم بسته شود.
اندازهگیری:
دکمه شروع دستگاه را فشار دهید تا کاف باد شود. در هنگام اندازهگیری بیحرکت بمانید و صحبت نکنید. دستگاه به تدریج کاف را خالی کرده و فشار سیستولی (عدد بالا) و دیاستولی (عدد پایین) را نمایش میدهد.
ثبت نتایج:
اعداد نمایش داده شده را یادداشت کنید. در صورت امکان دو یا سه بار با فاصله حدود یک دقیقه اندازهگیری کنید و میانگین آنها را ثبت کنید تا نوسانات فشار خون در نظر گرفته شود.
چگونه فشار خون سالم را حفظ کنیم؟
حفظ فشار خون در محدوده سالم برای سلامت قلب و عروق و کاهش خطر بیماریهای قلبی، سکته و سایر عوارض حیاتی است. راهکارهای مؤثر شامل:
- مصرف رژیم غذایی متعادل شامل میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای کمچرب
- کاهش مصرف سدیم به کمتر از ۲۳۰۰ میلیگرم در روز
- ورزش منظم حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته
- حفظ وزن سالم؛ کاهش وزن میتواند فشار خون را به طور قابل توجهی کاهش دهد
- پرهیز از دخانیات و محدود کردن مصرف الکل
- مدیریت استرس با تکنیکهایی مانند یوگا، مدیتیشن یا تنفس عمیق
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تغییرات غیرعادی در فشار خون مشاهده کردید یا علائم فشار خون بالا یا پایین را داشتید، به پزشک مراجعه کنید. در صورت بروز موارد زیر فوراً به اورژانس مراجعه کنید:
- فشار خون بسیار بالا (۱۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه یا بالاتر)
- علائمی مانند درد قفسه سینه، سردرد شدید، تنگی نفس یا تغییرات بینایی
اندازهگیری منظم و مدیریت پیشگیرانه فشار خون میتواند به حفظ سلامت کلی و زندگی طولانی و سالم کمک کند.
دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و فوق تخصص اکوکاردیوگرافی