آیا میدانید سطح HDL در آزمایش خون شما نقش کلیدی را در سلامت قلب و عروق دارد؟ HDL یا لیپوپروتئین با چگالی بالا که به آن کلسترول خوب نیز گفته میشود، یکی از مهمترین شاخصهای سلامت قلب و عروق محسوب میشود. در این مقاله جامع، همه چیز درباره مقدار نرمال HDL، تفسیر نتایج آزمایش، و راههای افزایش آن را بررسی خواهیم کرد.
HDL در آزمایش خون چیست؟
HDL (High-Density Lipoprotein) یا لیپوپروتئین با چگالی بالا، نوعی پروتئین حملکننده کلسترول در خون است. برخلاف LDL (کلسترول بد)، HDL کلسترول اضافی را از دیواره عروق و بافتهای بدن جمعآوری کرده و به کبد منتقل میکند تا از بدن دفع شود. به همین دلیل به آن «کلسترول خوب» یا «چربی خوب» میگویند. برای بررسی کامل وضعیت چربی خون، پزشک ممکن است آزمایش پروفایل لیپید را تجویز کند.
وظایف اصلی HDL در بدن
HDL نقش کلیدی در سیستم گردش خون ایفا میکند:
- جمعآوری کلسترول اضافی از دیواره عروق و انتقال آن به کبد
- جلوگیری از تشکیل پلاک چربی (آتروما) در شریانها
- کاهش خطر آترواسکلروز (تصلب شرایین)
- محافظت در برابر حمله قلبی و سکته مغزی
- خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی
چربی خون نرمال چقدر است؟
سطح نرمال چربی خون به شرح زیر است:
-کلسترول تام (Total Cholesterol)
| سطح | وضعیت |
|---|---|
| کمتر از ۲۰۰ mg/dL | مطلوب ✅ |
| ۲۰۰ تا ۲۳۹ | مرزی (بالا) ⚠️ |
| ۲۴۰ و بالاتر | بالا 🔴 |
-کلسترول خوب (HDL)
| سطح | وضعیت |
|---|---|
| ۶۰ mg/dL و بالاتر | عالی ✅ |
| ۴۰-۵۹ (مردان) / ۵۰-۵۹ (زنان) | قابل قبول |
| کمتر از ۴۰ (مردان) / کمتر از ۵۰ (زنان) | کم (خطرناک) 🔴 |
-کلسترول بد (LDL)
| سطح | وضعیت |
|---|---|
| کمتر از ۱۰۰ mg/dL | ایدهآل ✅ |
| ۱۰۰-۱۲۹ | نزدیک به مطلوب |
| ۱۳۰-۱۵۹ | مرزی بالا ⚠️ |
| ۱۶۰-۱۸۹ | بالا |
| ۱۹۰ و بالاتر | خیلی بالا 🔴 |
-تریگلیسیرید (TG)
| سطح | وضعیت |
|---|---|
| کمتر از ۱۵۰ mg/dL | نرمال ✅ |
| ۱۵۰-۱۹۹ | مرزی بالا ⚠️ |
| ۲۰۰-۴۹۹ | بالا |
| ۵۰۰ و بالاتر | خیلی بالا 🔴 |
نکته: این اعداد برای بزرگسالان است. برای افراد دیابتی یا با سابقه بیماری قلبی، اهداف سختگیرانهتری توصیه میشه (مثلاً LDL زیر ۷۰).
مقدار نرمال HDL در آزمایش خون چقدر است؟
مقدار نرمال HDL بر اساس جنسیت و سن متفاوت است. به طور کلی، هرچه سطح HDL بالاتر باشد، بهتر است. در زیر مقادیر استاندارد را مشاهده میکنید:
گروه | مقدار نرمال (mg/dL) | وضعیت |
مردان بالای ۲۰ سال | ۴۰ یا بیشتر | مطلوب |
زنان بالای ۲۰ سال | ۵۰ یا بیشتر | مطلوب |
کودکان و نوجوانان | ۴۵ یا بیشتر | مطلوب |
همه افراد | ۶۰ یا بیشتر | ایدهآل – محافظتکننده |
همه افراد | کمتر از ۴۰ | پایین – خطرناک |
تفسیر نتایج آزمایش HDL
هورمون استروژن در زنان باعث افزایش طبیعی سطح HDL میشود. به همین دلیل، زنان قبل از یائسگی معمولاً سطح HDL بالاتری نسبت به مردان دارند. پس از یائسگی و کاهش استروژن، سطح HDL در زنان ممکن است کاهش یابد.
-HDL پایین (کمتر از ۴۰ mg/dL)
پایین بودن HDL یک عامل خطر مستقل برای بیماریهای قلبی عروقی محسوب میشود. در این حالت، بدن توانایی کافی برای پاکسازی کلسترول اضافی از عروق را ندارد. HDL پایین همراه با تری گلیسیرید بالا خطر بیماریهای قلبی را چندین برابر افزایش میدهد.
عوارض احتمالی HDL پایین:
- افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی
- تصلب شرایین (آترواسکلروز)
- بیماری عروق کرونر قلب
- افزایش خطر دیابت نوع ۲
-HDL متوسط (۴۰ تا ۵۹ mg/dL)
این محدوده قابل قبول است اما ایدهآل نیست. توصیه میشود با تغییر سبک زندگی، سطح HDL را به بالای ۶۰ mg/dL برسانید.
-HDL بالا (۶۰ mg/dL و بیشتر)
سطح HDL بالای ۶۰ mg/dL یک عامل محافظتکننده در برابر بیماریهای قلبی محسوب میشود. این سطح نشاندهنده سیستم قلب و عروق سالم است.
علل پایین بودن HDL در آزمایش خون
- سیگار کشیدن: مواد شیمیایی موجود در سیگار باعث کاهش HDL میشوند.
- چاقی و اضافه وزن: چربی شکمی تأثیر منفی بر سطح HDL دارد.
- بیتحرکی: عدم فعالیت بدنی منظم
- رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد چربیهای ترانس و اشباع
- دیابت نوع ۲: مقاومت به انسولین بر متابولیسم چربی تأثیر میگذارد
- عوامل ژنتیکی: برخی بیماریهای ارثی مانند بیماری تانژیه
- مصرف برخی داروها: بتابلاکرها، دیورتیکهای تیازیدی
- استرس مزمن و کمخوابی
راههای افزایش HDL در خون
۱. ورزش منظم
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند حداقل ۴۰ دقیقه ورزش هوازی با شدت متوسط تا زیاد، ۳ تا ۴ بار در هفته انجام دهید. ورزشهای مناسب شامل پیادهروی تند، شنا، دوچرخهسواری و دویدن است.
۲. رژیم غذایی سالم
مواد غذایی افزایشدهنده HDL و کاهشدهنده تری گلیسیرید:
- روغن زیتون و آووکادو (چربیهای غیراشباع)
- ماهیهای چرب (سالمون، ساردین، ماهی خالمخالی) سرشار از امگا ۳
- آجیل و دانهها (گردو، بادام، دانه کتان)
- غلات کامل و حبوبات
- میوهها و سبزیجات رنگی
۳. ترک سیگار
تحقیقات نشان میدهد که در عرض ۲ هفته پس از ترک سیگار، سطح HDL شروع به افزایش میکند و جریان خون بهبود مییابد.
۴. کاهش وزن
به ازای هر ۳ کیلوگرم کاهش وزن، سطح HDL تقریباً ۱ mg/dL افزایش مییابد. کاهش وزن همچنین به کاهش تریگلیسیرید و LDL کمک میکند.
۵. مکملهای غذایی و داروها
در صورت نیاز به درمان دارویی، پزشک ممکن است داروهای کاهشدهنده کلسترول مانند استاتینها را تجویز کند:
- امگا ۳ (روغن ماهی): ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیگرم روزانه
- نیاسین (ویتامین B3): با تجویز پزشک
- فیبر محلول: ۵ تا ۱۰ گرم روزانه
نسبت کلسترول تام به HDL
علاوه بر مقدار HDL، نسبت کلسترول تام به HDL نیز شاخص مهمی برای ارزیابی ریسک قلبی است. این نسبت باید کمتر از ۵ باشد. برای مثال، اگر کلسترول تام شما ۲۰۰ و HDL شما ۵۰ باشد، نسبت شما ۴ است که در محدوده مطلوب قرار دارد.
نسبت کلسترول/HDL | سطح ریسک |
۳.۳ تا ۴.۴ | ریسک پایین |
۴.۴ تا ۷.۱ | ریسک متوسط |
۷.۱ تا ۱۱ | ریسک نسبتاً بالا |
بیشتر از ۱۱ | ریسک بالا |
آزمایشات تکمیلی برای بررسی سلامت قلب
در صورت غیرطبیعی بودن نتایج آزمایش چربی خون، پزشک ممکن است آزمایشات تکمیلی زیر را تجویز کند:
- اکوکاردیوگرافی (اکو قلب): برای بررسی ساختار و عملکرد قلب
- نوار قلب (ECG): برای ارزیابی ریتم و فعالیت الکتریکی قلب
- استرس اکو: برای بررسی عملکرد قلب در حین فعالیت
- اسکن هستهای قلب: برای بررسی جریان خون در عروق کرونر
- آنژیوگرافی: برای تشخیص انسداد عروق کرونر
- آزمایش آنزیمهای قلبی: برای بررسی آسیب عضله قلب
شرایط انجام آزمایش چربی خون
- ۱۰ تا ۱۴ ساعت ناشتایی قبل از نمونهگیری
- مصرف آب مجاز است.
- شام شب قبل سبک باشد.
- داروهای مصرفی را به آزمایشگاه اطلاع دهید.
- از ورزش شدید ۲۴ ساعت قبل اجتناب کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند افراد بالای ۲۰ سال هر ۴ تا ۶ سال یک بار آزمایش پروفایل چربی انجام دهند. اگر علائم بیماری قلبی دارید یا در شرایط زیر هستید، باید زودتر و مکررتر آزمایش دهید:
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی
- ابتلا به دیابت یا فشار خون بالا
- چاقی یا اضافه وزن
- سیگار کشیدن
- مردان بالای ۴۵ سال و زنان بالای ۵۵ سال
سوالات متداول درباره HDL
آیا HDL خیلی بالا خطرناک است؟
در برخی موارد نادر، HDL بسیار بالا (بالای ۱۰۰ mg/dL) ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی باشد و لزوماً محافظتکننده نیست. با این حال، برای اکثر افراد، HDL بالا نشانه مثبت است.
آیا میتوان فقط با رژیم غذایی HDL را افزایش داد؟
رژیم غذایی به تنهایی میتواند HDL را ۵ تا ۱۰ درصد افزایش دهد. اما ترکیب رژیم غذایی سالم با ورزش منظم، ترک سیگار و کاهش وزن بهترین نتایج را خواهد داشت.
آیا دارویی برای افزایش HDL وجود دارد؟
برای تغییر این متن بر روی دکمه ویرایش کلیک کنید. لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.
نتیجهگیری
مقدار نرمال HDL در آزمایش خون یکی از مهمترین شاخصهای سلامت قلب و عروق است. برای مردان حداقل ۴۰ و برای زنان حداقل ۵۰ میلیگرم بر دسیلیتر توصیه میشود، اما سطح ایدهآل ۶۰ mg/dL یا بیشتر است. با رعایت سبک زندگی سالم، ورزش منظم، و رژیم غذایی مناسب میتوانید سطح HDL خود را افزایش داده و از قلب خود محافظت کنید.
نویسنده: دکتر آرزو خسروی متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اکوکاردیوگرافی
شاید دوست داشته باشید بخوانید: